ब्रह्म पुराण · अध्याय 130

आपस्तम्बम् इति ख्यातं तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम्
स्मरणाद् अप्य् अशेषाघ संघविध्वंसनक्षमम् ॥

आपस्तम्बो महाप्राज्ञो मुनिर् आसीन् महायशाः
तस्य भार्याक्षसूत्रेति पतिधर्मपरायणा ॥

तस्य पुत्रो महाप्राज्ञः कर्किनामाथ तत्त्ववित्
तस्याश्रमम् अनुप्राप्तो ह्य् अगस्त्यो मुनिसत्तमः ॥

तम् अगस्त्यं पूजयित्वा आपस्तम्बो मुनीश्वरः
शिष्यैर् अनुगतो धीमांस् तं प्रष्टुम् उपचक्रमे ॥

त्रयाणां को नु पूज्यः स्याद् देवानां मुनिसत्तम
भुक्तिर् मुक्तिश् च कस्माद् वा स्याद् अनादिश् च को भवेत् ॥

अनन्तश् चापि को विप्र देवानाम् अपि दैवतम्
यज्ञैः क इज्यते देवः को वेदेष्व् अनुगीयते
एतं मे संशयं छेत्तुं वदागस्त्य महामुने ॥

धर्मार्थकाममोक्षाणां प्रमाणं शब्द उच्यते
तत्रापि वैदिकः शब्दः प्रमाणं परमं मतः ॥

वेदेन गीयते यस् तु पुरुषः स परात् परः
मृतो ऽपरः स विज्ञेयो ह्य् अमृतः पर उच्यते ॥

यो ऽमूर्तः स परो ज्ञेयो ह्य् अपरो मूर्त उच्यते
गुणाभिव्याप्तिभेदेन मूर्तो ऽसौ त्रिविधो भवेत् ॥

ब्रह्मा विष्णुः शिवश् चेति एक एव त्रिधोच्यते
त्रयाणाम् अपि देवानां वेद्यम् एकं परं हि तत् ॥

एकस्य बहुधा व्याप्तिर् गुणकर्मविभेदतः
लोकानाम् उपकारार्थम् आकृतित्रितयं भवेत् ॥

यस् तत्त्वं वेत्ति परमं स च विद्वान् न चेतरः
तत्र यो भेदम् आचष्टे लिङ्गभेदी स उच्यते ॥

प्रायश्चित्तं न तस्यास्ति यश् चैषां व्याहरेद् भिदम्
त्रयाणाम् अपि देवानां मूर्तिभेदः पृथक् पृथक् ॥

वेदाः प्रमाणं सर्वत्र साकारेषु पृथक् पृथक्
निराकारं च यत् त्व् एकं तत् तेभ्यः परमं मतम् ॥

नानेन निर्णयः कश्चिन् मयात्र विदितो भवेत्
तत्राप्य् अत्र रहस्यं यत् तद् विमृश्याशु कीर्त्यताम्
निःसंशयं निर्विकल्पं भाजनं सर्वसंपदाम् ॥

एतद् आकर्ण्य भगवान् अगस्त्यो वाक्यम् अब्रवीत् ॥

यद्यप्य् एषां न भेदो ऽस्ति देवानां तु परस्परम्
तथापि सर्वसिद्धिः स्याच् छिवाद् एव सुखात्मनः ॥

प्रपञ्चस्य निमित्तं यत् तज् ज्योतिश् च परं शिवः
तम् एव साधय हरं भक्त्या परमया मुने
गौतम्यां सकलाघौघ संहर्ता दण्डके वने ॥

एतच् छ्रुत्वा मुनेर् वाक्यं परां प्रीतिम् उपागतः
भुक्तिदो मुक्तिदः पुंसां साकारो ऽथ निराकृतिः ॥

सृष्ट्याकारस् ततः शक्तः पालनाकार एव च
दाता च हन्ति सर्वं यो यस्माद् एतत् समाप्यते ॥

ब्रह्माकृतिः कर्तृरूपा वैष्णवी पालनी तथा
रुद्राकृतिर् निहन्त्री सा सर्ववेदेषु पठ्यते ॥

आपस्तम्बस् तदा गङ्गां गत्वा स्नात्वा यतव्रतः
तुष्टाव शंकरं देवं स्तोत्रेणानेन नारद ॥

काष्ठेषु वह्निः कुसुमेषु गन्धो बीजेषु वृक्षादि दृषत्सु हेम
भूतेषु सर्वेषु तथास्ति यो वै तं सोमनाथं शरणं व्रजामि

यो लीलया विश्वम् इदं चकार धाता विधाता भुवनत्रयस्य
यो विश्वरूपः सदसत्परो यः सोमेश्वरं तं शरणं व्रजामि

यं स्मृत्य दारिद्र्यमहाभिशाप रोगादिभिर् न स्पृश्यते शरीरी
यम् आश्रिताश् चेप्सितम् आप्नुवन्ति सोमेश्वरं तं शरणं व्रजामि

येन त्रयीधर्मम् अवेक्ष्य पूर्वं ब्रह्मादयस् तत्र समीहिताश् च
एवं द्विधा येन कृतं शरीरं सोमेश्वरं तं शरणं व्रजामि

यस्मै नमो गच्छति मन्त्रपूतं हुतं हविर् या च कृता च पूजा
दत्तं हविर् येन सुरा भजन्ते सोमेश्वरं तं शरणं व्रजामि

यस्मात् परं नान्यद् अस्ति प्रशस्तं यस्मात् परं नैव सुसूक्ष्मम् अन्यत्
यस्मात् परं नो महतां महच् च सोमेश्वरं तं शरणं व्रजामि

यस्याज्ञया विश्वम् इदं विचित्रम् अचिन्त्यरूपं विविधं महच् च
एकक्रियं यद्वद् अनुप्रयाति सोमेश्वरं तं शरणं व्रजामि

यस्मिन् विभूतिः सकलाधिपत्यं कर्तृत्वदातृत्वमहत्त्वम् एव
प्रीतिर् यशः सौख्यम् अनादिधर्मः सोमेश्वरं तं शरणं व्रजामि

नित्यं शरण्यः सकलस्य पूज्यो नित्यं प्रियो यः शरणागतस्य
नित्यं शिवो यः सकलस्य रूपं सोमेश्वरं तं शरणं व्रजामि

ततः प्रसन्नो भगवान् आह नारद तं मुनिम्
आत्मार्थं च परार्थं च आपस्तम्बो ऽब्रवीच् छिवम् ॥

सर्वान् कामान् आप्नुयुस् ते ये स्नात्वा देवम् ईश्वरम्
पश्येयुर् जगताम् ईशम् अस्त्व् इत्य् आह शिवो मुनिम् ॥

ततः प्रभृति तत् तीर्थम् आपस्तम्बम् उदाहृतम्
अनाद्य् अविद्यातिमिर व्रातनिर्मूलनक्षमम् ॥