બ્રહ્મ પુરાણ · અધ્યાય 130

આપસ્તમ્બમ્ ઇતિ ખ્યાતં તીર્થં ત્રૈલોક્યવિશ્રુતમ્
સ્મરણાદ્ અપ્ય્ અશેષાઘ સંઘવિધ્વંસનક્ષમમ્ ॥

આપસ્તમ્બો મહાપ્રાજ્ઞો મુનિર્ આસીન્ મહાયશાઃ
તસ્ય ભાર્યાક્ષસૂત્રેતિ પતિધર્મપરાયણા ॥

તસ્ય પુત્રો મહાપ્રાજ્ઞઃ કર્કિનામાથ તત્ત્વવિત્
તસ્યાશ્રમમ્ અનુપ્રાપ્તો હ્ય્ અગસ્ત્યો મુનિસત્તમઃ ॥

તમ્ અગસ્ત્યં પૂજયિત્વા આપસ્તમ્બો મુનીશ્વરઃ
શિષ્યૈર્ અનુગતો ધીમાંસ્ તં પ્રષ્ટુમ્ ઉપચક્રમે ॥

ત્રયાણાં કો નુ પૂજ્યઃ સ્યાદ્ દેવાનાં મુનિસત્તમ
ભુક્તિર્ મુક્તિશ્ ચ કસ્માદ્ વા સ્યાદ્ અનાદિશ્ ચ કો ભવેત્ ॥

અનન્તશ્ ચાપિ કો વિપ્ર દેવાનામ્ અપિ દૈવતમ્
યજ્ઞૈઃ ક ઇજ્યતે દેવઃ કો વેદેષ્વ્ અનુગીયતે
એતં મે સંશયં છેત્તું વદાગસ્ત્ય મહામુને ॥

ધર્માર્થકામમોક્ષાણાં પ્રમાણં શબ્દ ઉચ્યતે
તત્રાપિ વૈદિકઃ શબ્દઃ પ્રમાણં પરમં મતઃ ॥

વેદેન ગીયતે યસ્ તુ પુરુષઃ સ પરાત્ પરઃ
મૃતો ઽપરઃ સ વિજ્ઞેયો હ્ય્ અમૃતઃ પર ઉચ્યતે ॥

યો ઽમૂર્તઃ સ પરો જ્ઞેયો હ્ય્ અપરો મૂર્ત ઉચ્યતે
ગુણાભિવ્યાપ્તિભેદેન મૂર્તો ઽસૌ ત્રિવિધો ભવેત્ ॥

બ્રહ્મા વિષ્ણુઃ શિવશ્ ચેતિ એક એવ ત્રિધોચ્યતે
ત્રયાણામ્ અપિ દેવાનાં વેદ્યમ્ એકં પરં હિ તત્ ॥

એકસ્ય બહુધા વ્યાપ્તિર્ ગુણકર્મવિભેદતઃ
લોકાનામ્ ઉપકારાર્થમ્ આકૃતિત્રિતયં ભવેત્ ॥

યસ્ તત્ત્વં વેત્તિ પરમં સ ચ વિદ્વાન્ ન ચેતરઃ
તત્ર યો ભેદમ્ આચષ્ટે લિઙ્ગભેદી સ ઉચ્યતે ॥

પ્રાયશ્ચિત્તં ન તસ્યાસ્તિ યશ્ ચૈષાં વ્યાહરેદ્ ભિદમ્
ત્રયાણામ્ અપિ દેવાનાં મૂર્તિભેદઃ પૃથક્ પૃથક્ ॥

વેદાઃ પ્રમાણં સર્વત્ર સાકારેષુ પૃથક્ પૃથક્
નિરાકારં ચ યત્ ત્વ્ એકં તત્ તેભ્યઃ પરમં મતમ્ ॥

નાનેન નિર્ણયઃ કશ્ચિન્ મયાત્ર વિદિતો ભવેત્
તત્રાપ્ય્ અત્ર રહસ્યં યત્ તદ્ વિમૃશ્યાશુ કીર્ત્યતામ્
નિઃસંશયં નિર્વિકલ્પં ભાજનં સર્વસંપદામ્ ॥

એતદ્ આકર્ણ્ય ભગવાન્ અગસ્ત્યો વાક્યમ્ અબ્રવીત્ ॥

યદ્યપ્ય્ એષાં ન ભેદો ઽસ્તિ દેવાનાં તુ પરસ્પરમ્
તથાપિ સર્વસિદ્ધિઃ સ્યાચ્ છિવાદ્ એવ સુખાત્મનઃ ॥

પ્રપઞ્ચસ્ય નિમિત્તં યત્ તજ્ જ્યોતિશ્ ચ પરં શિવઃ
તમ્ એવ સાધય હરં ભક્ત્યા પરમયા મુને
ગૌતમ્યાં સકલાઘૌઘ સંહર્તા દણ્ડકે વને ॥

એતચ્ છ્રુત્વા મુનેર્ વાક્યં પરાં પ્રીતિમ્ ઉપાગતઃ
ભુક્તિદો મુક્તિદઃ પુંસાં સાકારો ઽથ નિરાકૃતિઃ ॥

સૃષ્ટ્યાકારસ્ તતઃ શક્તઃ પાલનાકાર એવ ચ
દાતા ચ હન્તિ સર્વં યો યસ્માદ્ એતત્ સમાપ્યતે ॥

બ્રહ્માકૃતિઃ કર્તૃરૂપા વૈષ્ણવી પાલની તથા
રુદ્રાકૃતિર્ નિહન્ત્રી સા સર્વવેદેષુ પઠ્યતે ॥

આપસ્તમ્બસ્ તદા ગઙ્ગાં ગત્વા સ્નાત્વા યતવ્રતઃ
તુષ્ટાવ શંકરં દેવં સ્તોત્રેણાનેન નારદ ॥

કાષ્ઠેષુ વહ્નિઃ કુસુમેષુ ગન્ધો બીજેષુ વૃક્ષાદિ દૃષત્સુ હેમ
ભૂતેષુ સર્વેષુ તથાસ્તિ યો વૈ તં સોમનાથં શરણં વ્રજામિ

યો લીલયા વિશ્વમ્ ઇદં ચકાર ધાતા વિધાતા ભુવનત્રયસ્ય
યો વિશ્વરૂપઃ સદસત્પરો યઃ સોમેશ્વરં તં શરણં વ્રજામિ

યં સ્મૃત્ય દારિદ્ર્યમહાભિશાપ રોગાદિભિર્ ન સ્પૃશ્યતે શરીરી
યમ્ આશ્રિતાશ્ ચેપ્સિતમ્ આપ્નુવન્તિ સોમેશ્વરં તં શરણં વ્રજામિ

યેન ત્રયીધર્મમ્ અવેક્ષ્ય પૂર્વં બ્રહ્માદયસ્ તત્ર સમીહિતાશ્ ચ
એવં દ્વિધા યેન કૃતં શરીરં સોમેશ્વરં તં શરણં વ્રજામિ

યસ્મૈ નમો ગચ્છતિ મન્ત્રપૂતં હુતં હવિર્ યા ચ કૃતા ચ પૂજા
દત્તં હવિર્ યેન સુરા ભજન્તે સોમેશ્વરં તં શરણં વ્રજામિ

યસ્માત્ પરં નાન્યદ્ અસ્તિ પ્રશસ્તં યસ્માત્ પરં નૈવ સુસૂક્ષ્મમ્ અન્યત્
યસ્માત્ પરં નો મહતાં મહચ્ ચ સોમેશ્વરં તં શરણં વ્રજામિ

યસ્યાજ્ઞયા વિશ્વમ્ ઇદં વિચિત્રમ્ અચિન્ત્યરૂપં વિવિધં મહચ્ ચ
એકક્રિયં યદ્વદ્ અનુપ્રયાતિ સોમેશ્વરં તં શરણં વ્રજામિ

યસ્મિન્ વિભૂતિઃ સકલાધિપત્યં કર્તૃત્વદાતૃત્વમહત્ત્વમ્ એવ
પ્રીતિર્ યશઃ સૌખ્યમ્ અનાદિધર્મઃ સોમેશ્વરં તં શરણં વ્રજામિ

નિત્યં શરણ્યઃ સકલસ્ય પૂજ્યો નિત્યં પ્રિયો યઃ શરણાગતસ્ય
નિત્યં શિવો યઃ સકલસ્ય રૂપં સોમેશ્વરં તં શરણં વ્રજામિ

તતઃ પ્રસન્નો ભગવાન્ આહ નારદ તં મુનિમ્
આત્માર્થં ચ પરાર્થં ચ આપસ્તમ્બો ઽબ્રવીચ્ છિવમ્ ॥

સર્વાન્ કામાન્ આપ્નુયુસ્ તે યે સ્નાત્વા દેવમ્ ઈશ્વરમ્
પશ્યેયુર્ જગતામ્ ઈશમ્ અસ્ત્વ્ ઇત્ય્ આહ શિવો મુનિમ્ ॥

તતઃ પ્રભૃતિ તત્ તીર્થમ્ આપસ્તમ્બમ્ ઉદાહૃતમ્
અનાદ્ય્ અવિદ્યાતિમિર વ્રાતનિર્મૂલનક્ષમમ્ ॥