भेलसंहिता · अध्याय 6.23

निद्रां चैवातिनिद्रां च मूर्छां चैव निबोध मे ।
तमसा हि समाक्रान्ते सत्त्वे दिवससंक्षयात् ॥

इन्द्रियाण्यस्य कर्मभ्यः क्रमात्प्रविरमन्त्यथ ।
भुक्ते ऽ न्ने पच्यमाने च श्लेष्मणा हृद्गतेन तु ॥

विवृद्धेन निरुद्धेषु चक्षुःश्रोत्रवहेषु च ।
कर्मक्रियासूर्यपादैश्छेदिता प्राणिनो दिवा ॥

शारीरमानसैश् चैव तैस् तैर् उक्तैर् उपाहृता ।
एवंक्रियान्नसंज्ञानि तन्द्रा विशति तामसी ॥

एवं सर्वेषु भूतेषु निद्रा नामोपजायते ।
चिन्ताशोकश्रमहरी ब्रह्मणा विहिता पुरा ॥

स्वपतस् तस्य देहे ऽ स्मिन् प्राणापानौ सहोष्मकौ ।
जागृतः जीवसंयुक्तस्तेनासौ न विनश्यति ॥

इन्द्रियाणाम् उपरमे मनस्सूपरतं यदा ।
सेवते गोचरं तेषां विद्धि तं स्वप्ननामकम् ॥

पितृदेवमनुष्येषु संभाषणम् उपैति च ।
परं च लभते स्वप्नभेदस्स हि न वात्मनः ॥

अतिनिद्रा तु जन्तूनां श्लेष्मण्युच्छ्रायमागते ।
वातोत्तराणां नियतं निद्रा नाशं व्रजत्य् अपि ॥

वस्तयः स्नेहपानानि ग्राम्यानूपौदका रसाः ।
गुडदुग्धस्य पानं च निद्रासंजननं परम् ॥

अभ्यङ्गोद्वर्तनं स्नानं मद्यं घृतं तथा ।
मनःप्रसादो निर्वाणं नष्टनिद्रस्य भेषजम् ॥

धूमपानं विरेकश् च कायस्य शिरसस् तथा ।
प्रच्छर्दनं लङ्घनं च निद्रासङ्गं निवर्तयेत् ॥

अयानयानं व्यायामो गूढार्थपरिचिन्तनम् ।
यवान्ननित्य् असेवाथ निद्रासङ्गं निवर्तयेत् ॥

इन्द्रियाणां प्रसन्नत्वं मनस्ताल्वन्तराश्रितम् ।
हृदि सन्तिष्ठते चित्तं बुद्धिसर्वेन्द्रियाश्रयम् ॥

सन्निपत्य च रक्तं च त्रयो दोषाश् च दूषिताः ।
सम्पीडयन्तीह नृणां हृदयं शोषयन्त्य् अपि ॥

आशुष्यमाणं हृदयं प्रमादाद्धि विमुह्यति ।
संपीडितं च हृदयं मनश्चित्तं च मोहयेत् ।
सदनाच्चित्तमनसोः सम्प्राप्नोति विसंज्ञताम् ।
।
।.. ।.. ।.. ।.. ।.. ।.. ।.. ।.. ।.. ।.. ।.. ।.. ।.. ।.. ।.. ।.. ॥ चतुर्विंशो ऽ ध्यायः ॥ ।.. ।.. ।.. ।.. ।.. ।.. ।.. ।.. ।.. ।.. ।.. ।.. ।.. ।.. ।.. ।.. ।.. ।.. ।.. ।.. ।.. ।.. ।.. ॥। पजार्दितम् ।