अष्टाध्यायी · अध्याय 5.4

पादशतस्य सङ्ख्यादेर् वीप्सायां वुन् लोपश् च

दण्ड-व्यवसर्गयोश् च

स्थूलादिभ्यः प्रकारवचने कन्

अनत्यन्तगतौ क्तात्

न सामिवचने

बृहत्या आच्छादने

अषडक्ष-आशितङ्ग्व्-अलङ्कर्म-अलम्पुरुष-अध्युत्तरपदात् खः

विभाषा-अञ्चेर् अदिक्ष्त्रियाम्

जात्यन्ताच् छ बन्धुनि

स्थानान्ताद् विभाषा सस्थानेन+इति चेत्

किम्-एत्-तिङ्-अव्यय-घाद्-आंव्-अद्रव्यप्रकर्षे

अमु च च्छन्दसि

अनुगादिनष् ठक्

णचः स्त्रियाम् अञ्

अण् इनुणः

विसारिणो मत्स्ये

सङ्क्यायाः क्रिया-अभ्यावृत्तिगणने कृत्वसुच्

द्वि-त्रि-चतुर्भ्यः सुच्

एकस्य सकृच् च

विभाषा बहोर् धा ऽविप्रक्र्ष्टकाले

तत् प्रकृतवचने मयट्

समूहवच् च बहुषु

अनन्त-आवसथ-इतिह-भेषजाञ् ञ्यः

देवतान्तात् तादर्थ्ये यत्

पाद-अर्घाभ्यां च

अतिथेर् ञ्यः

देवात् तल्

अवेः कः

यावादिभ्यः कन्

लोहितान् मणौ

वर्णे च अनित्ये

रक्ते

कालाच् च

विनयादिभ्यष् ठक्

वाचो व्याहृत-अर्थायाम्

तद्युक्तात् कर्मणो ऽण्

ओषधेर् अजातौ

प्रज्ञादिभ्यश् च

मृदस् तिकन्

सस्नौ प्रशंसायां

वृक-ज्येष्ठाभ्यां तिल्-तातिलौ च छन्दसि

बह्व्-अल्प-अर्थाच् छस्कारकाद् अन्यतरस्याम्

सङ्ख्या-एकवचनाच् च वीप्सायाम्

प्रतियोगे पञ्चम्यास् तसिः

अपादाने च अहीय-रुहोः

अतिग्रह-अव्यथन-क्षेपेष्व् अकर्तरि तृतीयायाः

हीयमान-पापयोगाच् च

षष्ठ्या व्याश्रये

रोगाच् च अपनयने

अभूततद्भावे कृ-भ्व्-अस्तियोगे सम्पद्यकर्तरि च्विः

अरुर्-मनश्-चक्षुश्-चेतो-रहो-रजसां लोपश् च

विभाषा साति कार्त्स्न्ये

अभिविधौ सम्पदा च

तदधीनवचने

देये त्रा च

देव-मनुष्य-पुरुष-पुरु-मर्त्येभ्यो द्वितीयासप्तम्योर् बहुलम्

अव्यक्तानुकरणाद् द्व्यजवरार्धाद् अनितौ डाच्

कृञो द्वितीय-तृतीय-शम्ब-बीजात् कृषौ

सङ्ख्यायाश् च गुणान्तायाः

समयाच् च यापनायाम्

सपत्र-निष्पत्राद् अतिव्यथने

निष्कुलान् निष्कोषणे

सुख-प्रियाद् आनुलोम्ये

दुःखात् प्रातिलोम्ये

शूलात् पाके

सत्याद् अशपथे

मद्रात् परिवापणे

समासान्ताः

न पूजनात्

किमः क्षेपे

नञस् तत्पुरुषात्

पथो विभाषा

बहुव्रीहौ सङ्ख्येये डज् अबहु-गणात्

ऋक्-पूर्-अब्-धूः-पथाम् आनक्षे

अच् प्रत्य्-अन्व्-अवपूर्वात् साम-लोम्नः

अक्ष्णो ऽदर्शनात्

अचतुर-विचतुर-सुचतुर-स्त्रीपुंस-धेन्वनडुह-र्क्षाम-वाङ्मनस-अक्षिभ्रुव-दारगव-ऊर्वष्ठीव-पदष्ठीव-नक्तंदिव-रात्रिंदिव-अहर्दिव-सरजस-निःश्रेयस-पुरुषायुष-द्व्यायुष-त्र्यायुष-र्ग्यजुष-जातोक्ष-महोक्ष-वृद्धोक्ष-उपशुन-गोष्ठश्वाः

ब्रह्महस्तिभ्यां वर्चसः

अव-सम्-अन्धेभ्यस् तमसः

श्वसो वसीयः-श्रेयसः

अन्व्-अव-तप्ताद् रहसः

प्रतेर् उरसः सप्तमीस्थात्

अनुगवम् आयामे

द्विस्तावा तिर्स्तावा वेदिः

उपसर्गाद् अध्वनः

तत्पुरुषस्य अङ्गुलेः सङ्ख्या-अव्ययादेः

अहः-सर्व-एकदेश-सङ्ख्यात-पुण्याच् च रात्रेः

अह्नो ऽह्न एतेभ्यः

न सङ्ख्यादेः समाहारे

उत्तम-एकाभ्यां च

राज-अहः-सखिभ्यष् टच्

गोर् अतद्धित-लुकि

अग्र-आख्यायाम् उरसः

अनो ऽश्म-अयस्-सरसां जाति-सञ्ज्ञायोः

ग्राम-कौटाभ्यां च तक्ष्णः

अतेः शुनः

उअप्मानाद् अप्राणिषु

उत्तरमृगपूर्वाच् च सक्थ्नः

नावो द्विगोः

अर्धाच् च

खार्याः प्राचाम्

द्वि-त्रिभ्याम् अञ्जलेः

अन्-अस्-अन्तान् नपुंसकाच् छन्दसि

ब्रह्मणो जानपदाख्यायाम्

कु-महद्भ्याम् अन्यतरस्याम्

द्वन्द्वाच् चु-द-ष-ह-अन्तात् समाहारे

अव्ययीभावे शरत्-प्रभृतिभ्यः

अनश् च

नपुंसकाद् अन्यतरस्याम्

नदी पौर्णमास्य्-आग्रहायणीभ्यः

ज्ञयः

गिरेश् च

बहुव्रीहौ सक्थ्य्-अक्ष्णोः स्वाङ्गात् षच्

अङ्गुलेर् दारुणि

द्वि-त्रिभ्यां ष मूर्ध्नः

अप् पूरणी-प्रमाण्योः

अन्तर्-बहिर्भ्यां च लोम्नः

अञ् नासिकायाः सञ्ज्ञायां नसं च अस्थूलात्

उपसर्गाच् च

सुप्रात-सुश्व-सुदिव-शारिकुक्ष-चतुरश्र-एणीपदाजपद-प्रोष्ठपदाः

नञ्-दुः-सुभ्यो हलि-सक्थ्योर् अन्यारस्याम्

नित्यम् असिच् प्रजा-मेधयोः

बहुप्रजाश्च् छन्दसि

धर्माद् अनिच् केवलात्

जम्भा सुहरिततृणसोमेभ्यः

दक्षिणेर् मा लुब्धयोगे

इच् कर्मव्यतिहारे

द्विदण्ड्यादिभ्यश् च

प्र-संभ्यां जानुनोर् ज्ञुः

ऊर्ध्वाद् विभाषा

ऊधसो ऽनङ्

धनुषश् च

वा सञ्ज्ञायाम्

जायाया निङ्

गन्धस्य+इद् उत्-पूति-सु-सुरभिभ्यः

अल्प-आख्यायाम्

उपमानाच् च

पादस्य लोपो ऽहस्त्यादिभ्यः

कुम्भपदीषु च

सङ्ख्या-सुपूर्वस्य

वयसि दन्तस्य दतृ

छन्दसि च

स्त्रियां सञ्ज्ञायाम्

विभाषा श्याव-अरोकाभ्याम्

अग्रान्त-शुद्ध-शुभ्र-वृष-वराहेभ्यश् च

ककुदस्य अवस्थायां लोपः

त्रिककुत् पर्वते

उद्-विभ्यां काकुदस्य

पूर्णाद् विभाषा

सुहृद्-दुर्हृदौ मित्र-अमित्रयोः

उरःप्रभृतिभ्यः कप्

इनः स्त्रियाम्

नद्य्-ऋतश् च

शेषाद् विभाषा

न सञ्ज्ञायाम्

ईयसश् च

वन्दिते भ्रातुः

ऋतश् छन्दसि

नाडी-तन्त्र्योः स्वाङ्गे

निष्प्रवाणिश् च