અષ્ટાધ્યાયી · અધ્યાય 5.4

પાદશતસ્ય સઙ્ખ્યાદેર્ વીપ્સાયાં વુન્ લોપશ્ ચ

દણ્ડ-વ્યવસર્ગયોશ્ ચ

સ્થૂલાદિભ્યઃ પ્રકારવચને કન્

અનત્યન્તગતૌ ક્તાત્

ન સામિવચને

બૃહત્યા આચ્છાદને

અષડક્ષ-આશિતઙ્ગ્વ્-અલઙ્કર્મ-અલમ્પુરુષ-અધ્યુત્તરપદાત્ ખઃ

વિભાષા-અઞ્ચેર્ અદિક્ષ્ત્રિયામ્

જાત્યન્તાચ્ છ બન્ધુનિ

સ્થાનાન્તાદ્ વિભાષા સસ્થાનેન+ઇતિ ચેત્

કિમ્-એત્-તિઙ્-અવ્યય-ઘાદ્-આંવ્-અદ્રવ્યપ્રકર્ષે

અમુ ચ ચ્છન્દસિ

અનુગાદિનષ્ ઠક્

ણચઃ સ્ત્રિયામ્ અઞ્

અણ્ ઇનુણઃ

વિસારિણો મત્સ્યે

સઙ્ક્યાયાઃ ક્રિયા-અભ્યાવૃત્તિગણને કૃત્વસુચ્

દ્વિ-ત્રિ-ચતુર્ભ્યઃ સુચ્

એકસ્ય સકૃચ્ ચ

વિભાષા બહોર્ ધા ઽવિપ્રક્ર્ષ્ટકાલે

તત્ પ્રકૃતવચને મયટ્

સમૂહવચ્ ચ બહુષુ

અનન્ત-આવસથ-ઇતિહ-ભેષજાઞ્ ઞ્યઃ

દેવતાન્તાત્ તાદર્થ્યે યત્

પાદ-અર્ઘાભ્યાં ચ

અતિથેર્ ઞ્યઃ

દેવાત્ તલ્

અવેઃ કઃ

યાવાદિભ્યઃ કન્

લોહિતાન્ મણૌ

વર્ણે ચ અનિત્યે

રક્તે

કાલાચ્ ચ

વિનયાદિભ્યષ્ ઠક્

વાચો વ્યાહૃત-અર્થાયામ્

તદ્યુક્તાત્ કર્મણો ઽણ્

ઓષધેર્ અજાતૌ

પ્રજ્ઞાદિભ્યશ્ ચ

મૃદસ્ તિકન્

સસ્નૌ પ્રશંસાયાં

વૃક-જ્યેષ્ઠાભ્યાં તિલ્-તાતિલૌ ચ છન્દસિ

બહ્વ્-અલ્પ-અર્થાચ્ છસ્કારકાદ્ અન્યતરસ્યામ્

સઙ્ખ્યા-એકવચનાચ્ ચ વીપ્સાયામ્

પ્રતિયોગે પઞ્ચમ્યાસ્ તસિઃ

અપાદાને ચ અહીય-રુહોઃ

અતિગ્રહ-અવ્યથન-ક્ષેપેષ્વ્ અકર્તરિ તૃતીયાયાઃ

હીયમાન-પાપયોગાચ્ ચ

ષષ્ઠ્યા વ્યાશ્રયે

રોગાચ્ ચ અપનયને

અભૂતતદ્ભાવે કૃ-ભ્વ્-અસ્તિયોગે સમ્પદ્યકર્તરિ ચ્વિઃ

અરુર્-મનશ્-ચક્ષુશ્-ચેતો-રહો-રજસાં લોપશ્ ચ

વિભાષા સાતિ કાર્ત્સ્ન્યે

અભિવિધૌ સમ્પદા ચ

તદધીનવચને

દેયે ત્રા ચ

દેવ-મનુષ્ય-પુરુષ-પુરુ-મર્ત્યેભ્યો દ્વિતીયાસપ્તમ્યોર્ બહુલમ્

અવ્યક્તાનુકરણાદ્ દ્વ્યજવરાર્ધાદ્ અનિતૌ ડાચ્

કૃઞો દ્વિતીય-તૃતીય-શમ્બ-બીજાત્ કૃષૌ

સઙ્ખ્યાયાશ્ ચ ગુણાન્તાયાઃ

સમયાચ્ ચ યાપનાયામ્

સપત્ર-નિષ્પત્રાદ્ અતિવ્યથને

નિષ્કુલાન્ નિષ્કોષણે

સુખ-પ્રિયાદ્ આનુલોમ્યે

દુઃખાત્ પ્રાતિલોમ્યે

શૂલાત્ પાકે

સત્યાદ્ અશપથે

મદ્રાત્ પરિવાપણે

સમાસાન્તાઃ

ન પૂજનાત્

કિમઃ ક્ષેપે

નઞસ્ તત્પુરુષાત્

પથો વિભાષા

બહુવ્રીહૌ સઙ્ખ્યેયે ડજ્ અબહુ-ગણાત્

ઋક્-પૂર્-અબ્-ધૂઃ-પથામ્ આનક્ષે

અચ્ પ્રત્ય્-અન્વ્-અવપૂર્વાત્ સામ-લોમ્નઃ

અક્ષ્ણો ઽદર્શનાત્

અચતુર-વિચતુર-સુચતુર-સ્ત્રીપુંસ-ધેન્વનડુહ-ર્ક્ષામ-વાઙ્મનસ-અક્ષિભ્રુવ-દારગવ-ઊર્વષ્ઠીવ-પદષ્ઠીવ-નક્તંદિવ-રાત્રિંદિવ-અહર્દિવ-સરજસ-નિઃશ્રેયસ-પુરુષાયુષ-દ્વ્યાયુષ-ત્ર્યાયુષ-ર્ગ્યજુષ-જાતોક્ષ-મહોક્ષ-વૃદ્ધોક્ષ-ઉપશુન-ગોષ્ઠશ્વાઃ

બ્રહ્મહસ્તિભ્યાં વર્ચસઃ

અવ-સમ્-અન્ધેભ્યસ્ તમસઃ

શ્વસો વસીયઃ-શ્રેયસઃ

અન્વ્-અવ-તપ્તાદ્ રહસઃ

પ્રતેર્ ઉરસઃ સપ્તમીસ્થાત્

અનુગવમ્ આયામે

દ્વિસ્તાવા તિર્સ્તાવા વેદિઃ

ઉપસર્ગાદ્ અધ્વનઃ

તત્પુરુષસ્ય અઙ્ગુલેઃ સઙ્ખ્યા-અવ્યયાદેઃ

અહઃ-સર્વ-એકદેશ-સઙ્ખ્યાત-પુણ્યાચ્ ચ રાત્રેઃ

અહ્નો ઽહ્ન એતેભ્યઃ

ન સઙ્ખ્યાદેઃ સમાહારે

ઉત્તમ-એકાભ્યાં ચ

રાજ-અહઃ-સખિભ્યષ્ ટચ્

ગોર્ અતદ્ધિત-લુકિ

અગ્ર-આખ્યાયામ્ ઉરસઃ

અનો ઽશ્મ-અયસ્-સરસાં જાતિ-સઞ્જ્ઞાયોઃ

ગ્રામ-કૌટાભ્યાં ચ તક્ષ્ણઃ

અતેઃ શુનઃ

ઉઅપ્માનાદ્ અપ્રાણિષુ

ઉત્તરમૃગપૂર્વાચ્ ચ સક્થ્નઃ

નાવો દ્વિગોઃ

અર્ધાચ્ ચ

ખાર્યાઃ પ્રાચામ્

દ્વિ-ત્રિભ્યામ્ અઞ્જલેઃ

અન્-અસ્-અન્તાન્ નપુંસકાચ્ છન્દસિ

બ્રહ્મણો જાનપદાખ્યાયામ્

કુ-મહદ્ભ્યામ્ અન્યતરસ્યામ્

દ્વન્દ્વાચ્ ચુ-દ-ષ-હ-અન્તાત્ સમાહારે

અવ્યયીભાવે શરત્-પ્રભૃતિભ્યઃ

અનશ્ ચ

નપુંસકાદ્ અન્યતરસ્યામ્

નદી પૌર્ણમાસ્ય્-આગ્રહાયણીભ્યઃ

જ્ઞયઃ

ગિરેશ્ ચ

બહુવ્રીહૌ સક્થ્ય્-અક્ષ્ણોઃ સ્વાઙ્ગાત્ ષચ્

અઙ્ગુલેર્ દારુણિ

દ્વિ-ત્રિભ્યાં ષ મૂર્ધ્નઃ

અપ્ પૂરણી-પ્રમાણ્યોઃ

અન્તર્-બહિર્ભ્યાં ચ લોમ્નઃ

અઞ્ નાસિકાયાઃ સઞ્જ્ઞાયાં નસં ચ અસ્થૂલાત્

ઉપસર્ગાચ્ ચ

સુપ્રાત-સુશ્વ-સુદિવ-શારિકુક્ષ-ચતુરશ્ર-એણીપદાજપદ-પ્રોષ્ઠપદાઃ

નઞ્-દુઃ-સુભ્યો હલિ-સક્થ્યોર્ અન્યારસ્યામ્

નિત્યમ્ અસિચ્ પ્રજા-મેધયોઃ

બહુપ્રજાશ્ચ્ છન્દસિ

ધર્માદ્ અનિચ્ કેવલાત્

જમ્ભા સુહરિતતૃણસોમેભ્યઃ

દક્ષિણેર્ મા લુબ્ધયોગે

ઇચ્ કર્મવ્યતિહારે

દ્વિદણ્ડ્યાદિભ્યશ્ ચ

પ્ર-સંભ્યાં જાનુનોર્ જ્ઞુઃ

ઊર્ધ્વાદ્ વિભાષા

ઊધસો ઽનઙ્

ધનુષશ્ ચ

વા સઞ્જ્ઞાયામ્

જાયાયા નિઙ્

ગન્ધસ્ય+ઇદ્ ઉત્-પૂતિ-સુ-સુરભિભ્યઃ

અલ્પ-આખ્યાયામ્

ઉપમાનાચ્ ચ

પાદસ્ય લોપો ઽહસ્ત્યાદિભ્યઃ

કુમ્ભપદીષુ ચ

સઙ્ખ્યા-સુપૂર્વસ્ય

વયસિ દન્તસ્ય દતૃ

છન્દસિ ચ

સ્ત્રિયાં સઞ્જ્ઞાયામ્

વિભાષા શ્યાવ-અરોકાભ્યામ્

અગ્રાન્ત-શુદ્ધ-શુભ્ર-વૃષ-વરાહેભ્યશ્ ચ

કકુદસ્ય અવસ્થાયાં લોપઃ

ત્રિકકુત્ પર્વતે

ઉદ્-વિભ્યાં કાકુદસ્ય

પૂર્ણાદ્ વિભાષા

સુહૃદ્-દુર્હૃદૌ મિત્ર-અમિત્રયોઃ

ઉરઃપ્રભૃતિભ્યઃ કપ્

ઇનઃ સ્ત્રિયામ્

નદ્ય્-ઋતશ્ ચ

શેષાદ્ વિભાષા

ન સઞ્જ્ઞાયામ્

ઈયસશ્ ચ

વન્દિતે ભ્રાતુઃ

ઋતશ્ છન્દસિ

નાડી-તન્ત્ર્યોઃ સ્વાઙ્ગે

નિષ્પ્રવાણિશ્ ચ