अर्थशास्त्र · अध्याय 04.2

संस्था.अध्यक्षः पण्य.संस्थायां पुराण.भाण्डानां स्व.करण.विशुद्धानाम् आधानं विक्रयं वा स्थापयेत् ॥

तुला.मान.भाण्डानि च^अवेक्षेत पौतव.अपचारात् ॥

परिमाणी.द्रोणयोर् अर्ध.पल.हीन.अतिरिक्तम् अदोषः ॥

पल.हीन.अतिरिक्ते द्वादश.पणो दण्डः ॥

तेन पल.उत्तरा दण्ड.वृद्धिर् व्याख्याता ॥

तुलायाः कर्ष.हीन.अतिरिक्तम् अदोषः ॥

द्वि.कर्ष.हीन.अतिरिक्ते षट्.पणो दण्डः ॥

तेन कर्ष.उत्तरा दण्ड.वृद्धिर् व्याख्याता ॥

आढकस्य^अर्ध.कर्ष.हीन.अतिरिक्तम् अदोषः ॥

कर्ष.हीन.अतिरिक्ते त्रि.पणो दण्डः ॥

तेन कर्ष.उत्तरा दण्ड.वृद्धिर् व्याख्याता ॥

तुला.मान.विशेषाणाम् अतो^अन्येषाम् अनुमानं कुर्यात् ॥

तुला.मानाभ्याम् अतिरिक्ताभ्यां क्रीत्वा हीनाभ्यां विक्रीणानस्य त एव द्वि.गुणा दण्डाः ॥

गण्य.पण्येष्व् अष्ट.भागं पण्य.मूल्येष्व् अपहरतः षण्.णवतिर् दण्डः ॥

काष्ठ.लोह.मणि.मयं रज्जु.चर्म.मृण्.मयं सूत्र.वल्क.रोम.मयं वा जात्यम् इत्य् अजात्यं विक्रय.आधानं नयतो मूल्य.अष्ट.गुणो दण्डः ॥

सार.भाण्डम् इत्य् असार.भाण्डं तज्.जातम् इत्य् अतज्.जातं राधा.युक्तम् इत्य् उपधियुक्तं समुद्ग.परिवर्तिमं वा विक्रय.आधानं नयतो हीन.मूल्यं चतुष्पञ्चाशत्.पणो दण्डः, पण.मूल्यं द्वि.गुणो, द्वि.पण.मूल्यं द्वि.शतः ॥

तेन^अर्घ.वृद्धौ दण्ड.वृद्धिर् व्याख्याता ॥

कारु.शिल्पिनां कर्म.गुण.अपकर्षम् आजीवं विक्रय.क्रय.उपघातं वा सम्भूय समुत्थापयतां सहस्रं दण्डः ॥

वैदेहकानां वा सम्भूय पण्यम् अवरुन्धताम् अनर्घेण विक्रीणतां वा सहस्रं दण्डः ॥

तुला.मान.अन्तरम् अर्घ.वर्ण.अन्तरं वा - धरकस्य मायकस्य वा पण.मूल्याद् अष्ट.भागं हस्त.दोषेण^आचरतो द्वि.शतो दण्डः ॥

तेन द्वि.शत.उत्तरा दण्ड.वृद्धिर् व्याख्याता ॥

धान्य.स्नेह.क्षार.लवण.गन्ध.भैषज्य.द्रव्याणां सम.वर्ण.उपधाने द्वादश.पणो दण्डः ॥

यन्.निषृष्टम् उपजीवेयुस् तद् एषां दिवस.संजातं संख्याय वणिक् स्थापयेत् ॥

क्रेतृ.विक्रेत्रोर् अन्तर.पतितम् आदायाद् अन्यद् भवति ॥

तेन धान्य.पण्य.निचयांश् च^अनुज्ञाताः कुर्युः ॥

अन्यथा.निचितम् एषां पण्य.अध्यक्षो गृह्णीयात् ॥

तेन धान्य.पण्य.विक्रये व्यवहरेत^अनुग्रहेण प्रजानाम् ॥

अनुज्ञात.क्रयाद् उपरि च^एषां स्व.देशीयानां पण्यानां पञ्चकं शतम् आजीवं स्थापयेत्, पर.देशीयानां दशकम् ॥

ततः परम् अर्घं वर्धयतां क्रये विक्रये वा भावयतां पण.शते पञ्च.पणाद् द्वि.शतो दण्डः ॥

तेन^अर्घ.वृद्धौ दण्ड.वृद्धिर् व्याख्याता ॥

सम्भूय.क्रये च^एषाम् अविक्रीते न^अन्यं सम्भूय.क्रयं दद्यात् ॥

पण्य.उपघाते च^एषाम् अनुग्रहं कुर्यात् ॥

पण्य.बाहुल्यात् पण्य.अध्यक्षः सर्व.पण्यान्य् एक.मुखानि विक्रीणीत ॥

तेष्व् अविक्रीतेषु न^अन्ये विक्रीणीरन् ॥

तानि दिवस.वेतनेन विक्रीणीरन्न् अनुग्रहेण प्रजानाम् ॥
कz04.2.36अब्। देश.काल.अन्तरितानां तु पण्यानां - प्रक्षेपं पण्य.निष्पत्तिं शुल्कं वृद्धिम् अवक्रयम् ।
कz04.2.36च्द्। व्ययान् अन्यांश् च संख्याय स्थापयेद् अर्घम् अर्घवित् ॥ए
(ऋएमेदिअल् मेअसुरेस् दुरिन्ग् चलमितिएस्)