अभिधर्मदीप · श्लोक 321-340

वर्तमानाध्वसंपातात् सामग्र्याङ्गपरिग्रहात् ।
लब्धशक्तेः फलाक्षेपः कारित्रमभिधीयते

न वर्तमानता रूपमतीताजातता न च ।
यतो ऽतो नाध्वसंचाराद् रूपात्मान्यथतेष्यते

अवस्था जायते काचिद्विद्यमानस्य वस्तुनः ।
तथा शक्तिस्तथा वेला तथा सत्ता तथा क्रिया

परिकल्पैर्जगद्व्याप्तं मूर्खचित्तानुरञ्जिभिः ।
यस्तु विद्वन्मनोग्राही परिकल्पः स दुर्लभः

अन्यसर्वत्रगैर्बद्धः प्रहीणे दुःखदृक्क्षये ।
प्रहीणे प्राक्प्रकारे ऽपि शेषैस्तदवलम्बिभिः

धर्माः षोडश विज्ञेयाः प्रत्येकं त्रिभवात्मकाः ।
पञ्चधा निर्मलाश्चैव विज्ञानानि तथैव च

धात्वायतनसत्येषु प्रकारेषु च लक्षयेत् ।
धर्मसंग्रहविज्ञानज्ञानानुशयचोदितः

सदुःखहेतुदृग्घेयाः कामाप्ता भावनाक्षयाः ।
स्वकत्रयैकरूपाप्तिविरजाश्चित्तगोचराः

आत्मीयाधस्त्रयैकोर्ध्वनिर्मलानां तु रूपजाः ।
आरूप्याप्तास्त्रिधात्वाप्तत्रिकनिर्मलगोचराः

सर्वे स्वाधिकविज्ञेयाः समनिर्याणदृक्क्षयाः ।
निष्क्लेशास्त्रिभवाप्तान्त्यत्रयनिर्मलगोचराः

कामाप्तं पञ्चविषयो रूपाप्तं त्वष्टगोचरः ।
आरुप्याप्तं दशानां तु दशानामेव चामलम्

कामाप्तमूर्ध्वधर्मार्थे विज्ञाने स्वभुवस्त्रयः ।
रूपाप्ता भावनाहेयाः सर्वगाश्चानुशेरते

चत्वारः परिवृत्ते स्वे रूपाप्ताः खल्वपि त्रयः ।
आरूप्यावचराः सार्धं सर्वगैर्भावनाक्षयाः

तद्वदेव द्वितीये ऽपि पञ्चमे ऽपि तथैव च ।
सास्रवालम्बनाः स्वे च तृतीये ऽप्यनुशेरते

परिवृत्ते तु कामाप्ताः संस्कृतार्थावलम्बिनः ।
शेषं पूर्ववदाख्येयम् चतुर्थे ऽपि तृतीयवत्

परिवृत्ते तु कामाप्ताश्चत्वारो ऽन्यत्र पूर्ववत् ।
रूपाप्ते प्रथमे ऽधस्तात् त्रयः स्वे खल्वपि त्रयः

आरूप्याः सर्वगाः सार्धं भावनापथसंक्षयैः ।
परिवृत्ते त्रयो ऽधस्तात् चत्वारश्च स्वधातुतः

आरूप्याप्ताश्च चत्वारो निकाया अनुशेरते ।
तद्वदेव द्वितीये ऽपि पञ्चमे ऽपि तथैव च

सास्रवालम्बनाः स्वे च तृतीये ऽप्यनुशेरते ।
परिवृत्ते तु रूपाप्ताः संस्कृतार्थावलम्बिनः

अन्यत्तु पूर्ववज्ज्ञेयं चतुर्थे ऽपि तृतीयवत् ।
तृतीयवत्परावृत्ते आरूप्याद्ये निबोधयेत्