યોગશતક · શ્લોક 21-40

ચૂર્ણં સમં રુચકહિઙ્ગુમહૌષધાનામ્ શુણ્ઠ્યમ્બુના કફસમીરણસંભવાસુ ।
હૃત્પાર્શ્વપૃષ્ઠજઠરાર્તિવિસૂચિકાસુ પેયં તથા યવરસેન ચ વિડ્વિબન્ધે

પૂતીકપત્રગજચિર્ભિટચવ્યવહ્નિ વ્યોષં ચ સંસ્તરચિતં લવણોપધાનમ્ ।
દગ્ધ્વા વિચૂર્ણ્ય દધિમસ્તુયુતં પ્રયોજ્યં ગુલ્મોદરશ્વયથુપાણ્ડુગુદોદ્ભવેષુ

દ્વિરુત્તરા હિઙ્ગુ વચા સકુષ્ઠા સુવર્ચિકા ચેતિ વિડં ચ ચૂર્ણમ્ ।
ઉષ્ણામ્બુનાનાહવિસૂચિકાર્તિહૃદ્રોગગુલ્મોર્ધ્વસમીરણઘ્નમ્

શૃઙ્ગીકટુત્રિકફલત્રયકણ્ટકારીભાર્ગીસપુષ્કરજટા લવણાનિ પઞ્ચ ।
ચૂર્ણં પિબેદ્ અશિશિરેણ જલેન હિક્કાશ્વાસોર્ધ્વવાતકસનારુચિપીનસેષુ

નાદેયીકુટજાર્કશિગ્રુબૃહતીસ્નુગ્બિલ્વભલ્લાતક-
વ્યાઘ્રીકિંશુકપારિભદ્રકજટાપામાર્ગનીપાગ્નિકાન્ ।
વાસામુષ્કકપાટલાઃ સલવણા દગ્ધ્વા રસં પાચિતં
હિઙ્ગ્વાદિપ્રતિવાપમ્ એતદ્ ઉચિતં ગુલ્મોદરપ્લીહિષુ

ચવ્યમ્લવેતસકટુત્રિકતિત્તિડીકતાલીસજીરકતુગાદહનૈઃ સમાંશૈઃ ।
ચૂર્ણં ગુડપ્રમૃદિતં ત્રિસુગન્ધિયુક્તં વૈસ્વર્યપીનસકફારુચિષુ પ્રશસ્તમ્

તાલીસચવ્યમરિચં સદૃશં દ્વિરંશં મૂલં તુગાં મગધજાં ત્રિગુણાં ચ શુણ્ઠીમ્ ।
કૃત્વા ગુડત્રિગુણિતાં ગુડિકાં સુગન્ધાં કાસાગ્નિમાન્દ્યગુદજજ્વરરુક્ષુ દદ્યાત્

સુણ્ઠીકણામરિચનાગદલત્વગેલં ચૂર્ણીકૃતં ક્રમવિવર્ધિતમ્ ઊર્ધ્વમ્ અન્ત્યાત્ ।
ખાદેદ્ ઇદં સમસિતં ગુદજાગ્નિમાન્દ્યગુલ્મારુચિશ્વસનકણ્ઠહૃદામયેષુ

સિન્ધૂત્થહિઙ્ગુત્રિફલાયવાનીવ્યોષૈર્ ગુડાંશૈર્ ગુડિકાં પ્રકુર્યાત્ ।
તૈર્ ભક્ષિતૈસ્ તૃપ્તિમ્ અવાપ્નુવન્ ન ભુઞ્જીત મન્દાગ્નિર્ અપિ પ્રભૂતમ્

અયસ્તિલત્ર્યૂષણકોલભાગૈઃ સર્વૈઃ સમં માક્ષિકધાતુચૂર્ણમ્ ।
તૈર્ મોદકઃ ક્ષૌદ્રયુતો ઽનુતક્રઃ પાણ્ડ્વામયે દૂરગતે ઽપિ શસ્તઃ

ગુડેન શુણ્ઠીમ્ અથવોપકુલ્યાં પથ્યાતૃતીયામ્ અથ દાડિમં ચ ।
આમેષ્વ્ અજીર્ણેષુ ગુદામયેષુ વર્ચોવિબન્ધેષુ ચ નિત્યમ્ અદ્યાત્

હરીતકીનાગરમુસ્તચૂર્ણં ગુડેન સાર્ધં ગુટિકા વિધેયા ।
નિવારયત્ય્ આસ્યવિધારિતેયં શ્વાસં પ્રવૃદ્ધં પ્રબલં ચ કાસમ્

વટપ્રરોહં મધુ કુષ્ઠમ્ ઉત્પલં સલાજચૂર્ણં ગુડિકાં પ્રકલ્પયેત્ ।
સુસંહિતા સા વદનેન ધારિતા તૃષ્ણાં પ્રવૃદ્ધામ્ અપિ હન્તિ સત્વરમ્

મનઃશિલામાગધિકોષણાનાં ચૂર્ણં કપિત્થામ્લરસેન યુક્તમ્ ।
લાજૈઃ સમાંશૈર્ મધુનાવલીઢં છર્દિં પ્રસક્તામ્ અસકૃન્ નિહન્તિ

દૂર્વારસો દાડિમપુષ્પજો વા ઘ્રાણપ્રવૃત્તે ઽસૃજિ નસ્યમ્ ઉક્તમ્ ।
સ્તન્યેન વાલક્તરસેન વાપિ વિણ્ મક્ષિકાનાં ચ નિહન્તિ હિક્કામ્

ધાત્રીરસઃ સર્જરસઃ સપાક્યઃ સૌવીરપિષ્ટશ્ ચ તદાસુતશ્ ચ ।
ભવન્તિ સિધ્માનિ યથા ન ભૂયસ્ તથૈવમ્ ઉદ્વર્તનકં કરોતિ

દૂર્વાભયાસૈન્ધવચક્રમર્દકુઠેરકાઃ કાઞ્જિકતક્રપિષ્ટાઃ ।
ત્રિભિઃ પ્રલેપૈર્ અપિ બદ્ધમૂલાં દદ્રું ચ કણ્ડું ચ વિનાશયન્તિ

ગણ્ડીરિકચિત્રકમાર્કવાર્કકુષ્ઠદ્રુમત્વગ્લવણૈઃ સમૂત્રૈઃ ।
તૈલં પચેન્ મણ્ડલકુષ્ઠદદ્રુદુષ્ટવ્રણારુક્ કિટિમાપહારિ

સિન્દૂરગુગ્ગુલુરસાઞ્જનસિક્થતુત્થૈસ્ તુલ્યાંશકૈઃ કટુકતૈલમ્ ઇદં વિપક્વમ્ ।
કચ્છૂં સ્રવત્પિટકિકામ્ અથવાપિ શુષ્કામ્ અભ્યઞ્જનેન સકૃદ્ ઉદ્ધરતિ પ્રસહ્ય

સુવર્ચિકાનાગરકુષ્ઠમૂર્વાલાક્ષાનિશાલોહિતયષ્ટિકાભિઃ ।
તૈલં જ્વરે ષડ્ગુણતક્રસિદ્ધમ્ અભ્યઞ્જનાચ્ છીતવિદાહનુત્ સ્યાત્