યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 6.65

પઞ્ચષષ્ટિતમઃ સર્ગઃ

વિદ્યાધર્યુવાચ ।
અથ કાલેન મહતા સોઽનુરાગો વિરાગતામ્ ।
પ્રાપ્તો મમ શરચ્છાન્તૌ વિરસઃ પલ્લવો યથા

વૃદ્ધ એકાન્તરસિકો નીરસઃ સ્નેહવર્જિતઃ ।
ભર્તાઽજિહ્મમતિર્મૌની કિં મન્યે જીવિતેન મે

વરં વૈધવ્યમાબાલ્યાદ્વરં મરણમેવ ચ ।
વરં વ્યાધિરથાપદ્વા નાહૃદ્યપ્રકૃતિઃ પતિઃ

એતાવજ્જન્મસાફલ્યં સૌભાગ્યમવિખણ્ડિતમ્ ।
રસિકઃ પેશલાચારો યન્નાર્યાસ્તરુણઃ પતિઃ

હતા નીરસનાથા સ્ત્રી હતાઽસંસ્કારિણી ચ ધીઃ ।
હતા દુર્જનભુક્તા શ્રીર્હતા વેશ્યાહૃતા ચ હ્રીઃ

સા સ્ત્રી યાનુગતા ભર્ત્રા સા શ્રીર્યાનુગતા સતા ।
સા ધીર્યા મધુરોદારા સાધુતા સમદૃષ્ટિતા

નાધયો વ્યાધયો નૈવ નાપદો ન દુરીતયઃ ।
કુર્વન્તિ મનસો બાધાં દંપત્યોરનુરક્તયોઃ

ઉત્ફુલ્લાઃ કુસુમસ્થલ્યો નન્દનોદ્યાનભૂમયઃ ।
ધન્વાયન્તે કુનાથાનાં વિનાથાનાં ચ યોષિતામ્

સર્વ એવ જગદ્ભાવા યથેચ્છં ગુણલેશતઃ ।
સંત્યજ્યન્તે પ્રમાદાત્તુ વર્જયિત્વા પતિં સ્ત્રિયા

સ્થિરયૌવનયા દુઃખાન્યેતાનિ મુનિનાયક ।
ભુક્તાનિ વર્ષવૃન્દાનિ પશ્ય દૌર્ભાગ્યજૃમ્ભિતમ્

અથ ક્રમેણ તેનૈવ સરાગો મે વિરાગતામ્ ।
આયયૌ હિમદગ્ધાયા નલિન્યા ઇવ નીરસઃ

વિરાગવાસનાસ્તેન સર્વભાવાનુરઞ્જના ।
તવોપદેશેનેચ્છામિ મુને નિર્વાણમાત્મનઃ

અપ્રાપ્તાભિમતાર્થાનામવિશ્રાન્તધિયાં પરે ।
મરણૈરુહ્યમાનાનાં જીવિતાન્મરણં વરમ્

સ મદ્ભર્તાદ્ય નિર્વાણમીહમાનો દિવાનિશમ્ ।
રાજા રાજ્ઞેવ મનસા મનો જેતું પ્રબુધ્યતે

બ્રહ્મંસ્તસ્ય ચ મદ્ભર્તુર્મમ ચાજ્ઞાનશાન્તયે ।
ન્યાયોપપન્નયા વાચા કુરુ સ્મરણમાત્મનઃ ઓ

યદા મામનપેક્ષ્યૈવ સ મદ્ભર્તાત્મનિ સ્થિતઃ ।
તદા વિરાગો વૈરસ્યમનયન્મે જગત્સ્થિતિમ્

સંસારવાસનાવેશવર્જિતાસ્મિ તતોઽવસમ્ ।
નિબધ્યાભિમતાં તીવ્રાં વ્યોમસંચારધારણામ્ ૦

અર્જયિત્વા તથા વ્યોમ્નિ ગતિં ધારણયા મયા ।
અભ્યસ્તા ધારણા ભૂયઃ સિદ્ધસઙ્ગફલપ્રદા

તતઃ સ્વજગદાધારપૂર્વાપરનિરીક્ષયા ।
સ્થિતાહં ધારણાં બદ્ધ્વા સાપિ સિદ્ધિં સમાગતા

અથ સ્વજગતો દૃષ્ટ્વા હૃદયં તસ્ય બાહ્યગા ।
અહં દૃષ્ટવતી સ્થૂલાં લોકાલોકગિરેઃ શિલામ્

એતાવતાપિ કાલેન દંપત્યોરાવયોર્મુને ।
પરં દ્રષ્ટુમભૂદિચ્છા ન કાચન કદાચન

મદ્ભર્તા કેવલં શુદ્ધવેદાર્થૈકાન્તચિન્તયા ।
ન ચ યાતં ન ચાયાતં વેત્ત્યહો વિગતૈષણઃ

તેનાસૌ મત્પતિર્વિદ્વાનપિ ન પ્રાપ્તવાન્પદમ્ ।
અદ્ય સોઽહં ચ વાઞ્છાવઃ પ્રયત્નેન પરં પદમ્

તદેતામર્થિતા બ્રહ્મન્સફલાં કર્તુમર્હસિ ।
મહતામર્થિનો વ્યર્થા ન કદાચન કેચન

ભ્રમન્તી સિદ્ધસેનાસુ સદા નભસિ માનદ ।
ત્વદૃતે નેહ પશ્યામિ ઘનાજ્ઞાનદવાનલમ્

બ્રહ્મન્વિનૈવ કરુણાકરકારણેન
સન્તો યતોઽર્થિજનવાઞ્છિતપૂરણાનિ ।
કુર્વન્તિ તેન શરણાગતતામુપેતાં
મામર્હસીહ ન તિરસ્કરણેન યોક્તુમ્

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારા૦ વા૦ દે૦ મોક્ષો૦ નિર્વાણ૦ ઉ૦ પાષાણો૦ વિદ્યાધરીજન્મવ્યવહારવર્ણનં નામ પઞ્ચષષ્ટિતમઃ સર્ગઃ