યોગવાસિષ્ઠ · શ્લોક 6.65-2

પઞ્ચષષ્ટિતમઃ સર્ગઃ

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
ઈષદ્દૃષ્ટો યથા તેન ભિક્ષુણા ચેતસિ ભ્રમઃ ।
ભૂતં પ્રયત્નમેવૈષ પૃથક્કૃત્વા સુપશ્યતિ

સર્વસ્યાભાસજીવસ્ય મૃતિજન્મમયી સ્થિતિઃ ।
ભવત્યેવ ચિદાકાશરૂપિણ્યેવાકૃતિં ગતા

પૃથક્કૃત્યૈક્યમભ્યેતિ સ્વાત્મા સંસારખણ્ડકમ્ ।
સર્વ એવ મૃતો જન્તુઃ પૃથક્સ્વપ્નનિભાત્મકમ્

એવંતતસ્વરૂપોઽપિ દેહી ચામોક્ષમાકુલઃ ।
જીવયૂથં મયા તુભ્યં કથિતં કથયાઽનયા

પરાત્પ્રસ્પન્દિતાત્મેતિ ન ભિક્ષૂ રામ કેવલમ્ ।
મોહાન્મોહાન્તરં યાતિ જીવોઽહરહરેવ નઃ

પર્વતાગ્રપરિભ્રષ્ટો હ્યધોધ ઉપલો યથા ।
પરમાત્મપરિભ્રષ્ટો જીવઃ સ્વપ્નમિમં દૃઢમ્

પશ્યત્યસ્માદપિ સ્વપ્નાદ્યાતિ સ્વપ્નાન્તરં પુનઃ ।
સ્વપ્નાત્સ્વપ્ને વિનિપતન્મૃષૈવેદં દૃઢં કિલ

પરિપશ્યતિ જીવોઽન્તર્માયયા જર્જરીકૃતઃ ।
ક્વચિત્કેનચિદેવેહ કદાચિદપિ વા સ્વયમ્

દેહનામ્નોઽહમિત્યન્તો મુચ્યતે સ્વં પ્રપદ્યતે ।
શ્રીરામ ઉવાચ ।
અહો નુ વિષમો મોહો જીવસ્યાસ્યોપજાયતે

યથા સુપ્તસ્ય સ્તોકેન નાનાકારવિકારયા ।
મિથ્યાજ્ઞાનોગ્રયામિન્યા માયયા નિપતત્યલમ્

અહો નુ ખલુ વૈષમ્યં ભીમં નિજવદુચ્યતે ।
ભગવન્સર્વદા સર્વં સર્વદૈવ જગત્સ્થિતૌ

ત્વયા સંભવતીત્યુક્તં યથા તચ્ચાનુભૂયતે ।
એવંગુણવિશિષ્ટાત્મા તન્મોહાત્મા સ ભિક્ષુકઃ

ક્વચિદસ્તિ ન વાસ્ત્યન્તરાલોક્ય કથયાશુ મે ।
શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
અદ્ય રાત્રૌ સમાધિસ્થસ્ત્રિલોકીમઠિકામિમામ્

ભિક્ષુરેકોઽસ્તિનાસ્તીતિ પ્રેક્ષ્ય પ્રાતર્વદામ્યહમ્ ।
વાલ્મીકિરુવાચ ।
મુનૌ ચૈવં કથયતિ બહિર્મધ્યાહ્નડિણ્ડિમઃ

ઉદભૂત્પ્રલયક્ષુબ્ધઘનગર્જિતમાંસલઃ ।
તત્યજુઃ પાદયોસ્તસ્ય પુષ્પાઞ્જલિપરમ્પરાઃ

મૃષાઃ પૌરા વિટપિનઃ પુષ્પં વાતધુતા ઇવ ।
પૂજયિત્વા મુનિશ્રેષ્ઠાનુદતિષ્ઠન્સ્વવિષ્ટરાત્

સભા તદનુ સોત્તસ્થૌ સપ્રણામપરમ્પરા ।
ક્રમેણ હ્યસ્તનેનૈવ જગ્મુઃ ખેચરભૂચરાઃ

સ્વાસ્પદેષુ યથાશાસ્ત્રમહર્વ્યાપારમાદૃતાઃ ।
સર્વે સંપાદયામાસુર્નિજધર્મં ક્રમોચિતમ્

ચિન્તયન્તો મુનિપ્રોક્તં મહીચરનભશ્ચરાઃ ।
જ્ઞાનં ક્ષપાં ક્ષણમિવ નિન્યુઃ કલ્પમિવાપિ ચ

પ્રાતઃ પુનઃ પ્રસૃતકાર્યપરમ્પરેઽસ્મિ-
ઞ્જાતે જને ખચરભૂચરભૂતસઙ્ઘઃ ।
આખ્યાનલોકરચનેન તથૈવ તસ્થા-
વન્યોન્યસંવદનપૂજિતપૂજ્યલોકઃ

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વાલ્મીકીયે દે૦ મોક્ષોપાયેષુ નિર્વાણપ્રકરણે પૂ૦ વિદ્યોતરવિસ્મયવર્ણનં નામ પઞ્ચષષ્ટિતમઃ સર્ગઃ