યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 6.35

પઞ્ચત્રિંશઃ સર્ગઃ

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
દેશાદ્દેશાન્તરં દૂરં પ્રાપ્તાયાઃ સંવિદઃ ક્ષણાત્ ।
યદ્રૂપમમલં મધ્યે પરં તદ્રૂમાત્મનઃ

ગચ્છન્શ્રૃણ્વન્સ્પૃશઞ્જિઘ્રન્નુન્મિષન્નિમિષન્હસન્ ।
નૂનં નિરામયત્વાય નિત્યમેતન્મયો ભવ

તત એવ નિરાભાસાત્સત્યાન્નિર્વાસનૈષણાત્ ।
યથાસ્થિતં યથાચારમચલાઽમરશૈલવત્

એતદ્રૂપમવિદ્યાયાઃ પ્રેક્ષિતા યન્ન લભ્યતે ।
પ્રેક્ષિતા લભ્યતે ચેત્સા તદ્વિદ્યૈવ પરાભવત્

અવિદ્યાસંભવાચ્ચેત્યચિત્ત્વે સંભવતઃ ક્વ કિમ્ ।
ચેત્યતે કથમેવાન્તઃ શાન્તિરેવ બલોદિતા

સત્યં બ્રહ્મ જગચ્ચૈકં સ્થિતમેકમનેકવત્ ।
સર્વં વાઽસર્વવદ્ભાતિ શુદ્ધં ચાશુદ્ધવત્તતમ્

અશૂન્યં શૂન્યમિવ ચ શૂન્યં વાઽશૂન્યવત્સ્ફુટમ્ ।
સ્ફારમસ્ફારમિવ તદસ્ફારં સ્ફારસન્નિભમ્

અવિકારં વિકારીવ સમં શાન્તમશાન્તવત્ ।
સદેવાસદિવાદૃશ્યં તદેવાતદિવોદિતમ્

અવિભાગં વિભાગીવ નિર્જાડ્યં જડવદ્ગતમ્ ।
અચેત્યં ચેત્યભાવીવ નિરંશં સાંશશોભનમ્

અનહં સોઽહમિવ તદનાશમિવ નાશવત્ ।
અકલઙ્કં કલઙ્કીવ નિર્વેદ્યં વેદ્યવાહિવત્

આલોકિ ધ્વાન્તઘનવન્નવવચ્ચ પુરાતનમ્ ।
પરમાણોરપિ તનુ ગર્ભીકૃતજગદ્ગણમ્

સર્વાત્મકમપિ ત્યક્તદૃષ્ટં કષ્ટેન ભૂયસા ।
અજાલમપિ જાલાઢ્યં ચાશેષવદનેકધા

નિર્માયમપિ માયાંશુમણ્ડલામલભાસ્કરમ્ ।
બ્રહ્મ વિદ્ધિ વિદાંનાથમપામિવ મહોદધિમ્

જગદ્રત્નમહાકોશં તુલાયાં તૂલકાલ્લઘુ ।
માયામરીચિશશિનમપિ નેક્ષણગોચરમ્

અનન્તમપિ નિષ્પારં ન ચ ક્વચિદપિ સ્થિતમ્ ।
આકાશે વનવિન્યાસનગનિર્માણતત્પરમ્

અણીયસામણીયાંસં સ્થવિષ્ઠં ચ સ્થવીયસામ્ ।
ગરીયસાં ગરિષ્ઠં ચ શ્રેષ્ઠં ચ શ્રેયસામપિ

અકર્તૃકર્મકરણમકારણમકારકમ્ ।
અન્તઃશૂન્યતયૈવૈતચ્ચિરાય પરિપૂરિતમ્

જગત્સમુદ્ગકમપિ નિત્યં શૂન્યમરણ્યવત્ ।
અનન્તશૈલકઠિનમપ્યાકાશલવાન્મૃદુ

પ્રત્યેકં પ્રત્યહં પ્રાયઃ પુરાણં પેલવં નવમ્ ।
આલોકમન્ધકારાભં તમસ્ત્વાલોકમાતતમ્

પ્રત્યક્ષમપિ દુર્લક્ષ્યં પરોક્ષમપિ ચાગ્રગમ્ ।
ચિદ્રૂપમેવ ચ જડં જડમેવ ચિદાત્મકમ્

અહમેવાનહંભાવમનહં વાઽહમેવ ચ ।
અન્યદેવ તદેવાહમહમેવાન્યદેવ તત્

અસ્ય પૂર્ણાર્ણવસ્યાન્તરિમે ત્રિભુવનોર્મયઃ ।
સ્ફુરન્ત ઇવ તિષ્ઠન્તિ સ્વભાવદ્રવતાત્મકાઃ

બિભર્તિ સર્વમઙ્ગસ્થં તુષારમિવ શુક્લતામ્ ।
ભાતિ સર્વસ્ત્વનેનૈવ તુષારેણેવ શુક્લતા

અદેશકાલાવયવોઽપ્યેષ દેવો દિવાનિશમ્ ।
અસજ્જગત્તનોતીવ યથા વારિતરઙ્ગકમ્

એતસ્મિન્વિકસન્તીમા વિપુલાકાશકાનને ।
જગજ્જરઠમઞ્જર્યઃ પ્રસરત્પત્રપઞ્ચકાઃ

એષ સ્વપ્રતિબિમ્બસ્ય સ્વયમાલોકનેચ્છયા ।
અત્યન્તનિર્મલાકારઃ સ્વયં મુકુરતાં ગતઃ

વ્યોમવૃક્ષફલસ્યાસ્ય સ્વેચ્છાવયવ ઉજ્જ્વલા ।
સર્ગોપલમ્ભ ઉદ્યચ્ચ ચમત્કુર્વન્તિ સંવિદિ

અન્તસ્થેન બહિષ્ઠેન નાનાનાનાતયાત્મનિ ।
એષ સોઽન્તર્બહિર્ભાતિ ભાવાભાવવિભાવયા

એતદ્રૂપા પદાર્થશ્રીરેતસ્મિન્નેતદિચ્છયા ।
ચમત્કરોત્યેતદર્થં જિહ્વેવ સ્વાસ્યકોટરે

અસ્યામ્ભસો દ્રવત્વં યત્તદિદં જગદુચ્યતે ।
સંવિત્સ્યાદૂપલમ્ભાઙ્ગં ભુવનાવર્તવૃત્તિમત્

શામ્યત્યત્ર પદાર્થશ્રીઃ સર્વાસામેવ ભાસ્વતિ ।
એતસ્માદેવ ચોદેતિ સ્વાલોક ઇવ તેજસઃ

ઇદમેવ જગત્સર્વં શુક્લત્વં તુહિને યથા ।
અત એતાઃ પ્રવર્તન્તે વિદ ઇન્દોરિવાંશવઃ

એતસ્માદ્રઙ્ગતોઽનઙ્ગાજ્જગચ્ચિત્રમિદં સ્થિતમ્ ।
વિદ્ધ્યભાવવિકારાદિશાન્તમેતન્મયં તતમ્

અસ્માદ્વનતરોરેતાઃ સ્વરૂઢા ગગનાઙ્ગણે ।
દૃશ્યશાખાઃ પ્રવર્તન્તે જગજ્જાલગુલુચ્છકાઃ

વ્યયોદયવતી નૂનમત્ર દૃશ્યતરઙ્ગિણી ।
નાનાતાનન્તકુસુમા વહત્યવિચલાચલે

અસ્મિન્વ્યોમાત્મકે રઙ્ગે ભુવનાભિનયભ્રમૈઃ ।
મૃત્યત્યવિરતારમ્ભં વારૈર્નિયતિનર્તકી

જગત્કોટિમહાકલ્પકલ્પોન્મેષનિમેષણઃ ।
વિતાને નાટ્યતે ભૂયો જન્યતે કાલબાલકઃ

ઉદ્યત્સ્વપિ જગત્સ્વેષ શાન્તમેવાવતિષ્ઠતે ।
અનિચ્છ એવ મુકુરઃ પ્રતિબિમ્બશતેષ્વિવ

ભૂતાનાં વર્તમાનાનાં સર્ગાણાં સંભવિષ્યતામ્ ।
એષોઽકારણકં બીજં સર્ગાણામિવ કારણમ્

અસ્યોન્મેષો જગલ્લક્ષ્મીર્નિમેષઃ પ્રલયાગમઃ ।
અનુન્મેષનિમેષોઽસાવાત્મન્યેવાવતિષ્ઠતે

ઉદ્યન્ત્યમૂનિ સુબહૂનિ મહામહાન્તિ
સર્ગાગમપ્રલયજન્મદશા જગન્તિ ।
સર્વાણિ તાન્યયમપારસ્વરૂપ એવ
પ્રસ્પન્દનાનિ મરુદેવ યથાસ્વ શાન્તમ્

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વાલ્મીકીયે દે૦ મોક્ષોપાયેષુ નિર્વાણપ્રકરણે ઉ૦ પરબ્રહ્મસ્વરૂપવર્ણનં નામ પઞ્ચત્રિંશઃ સર્ગઃ