યોગવાસિષ્ઠ · શ્લોક 6.35-2

પઞ્ચત્રિંશઃ સર્ગઃ

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
તતો મુહૂર્તેન હરો ગૌરીકમલિનીસરઃ ।
મદ્વિકાસોન્મુખઃ સ્વૈરં વિકાસં બહિરાદદે

દૃક્ચયો દ્યોતયામાસ મુખાકાશતલોદિતઃ ।
બોધં સમુદ્ગકાદર્ક અંશુરાશિરિવોદ્ગતઃ

ઈશ્વર ઉવાચ ।
મુને મનનમાહૂય સ્વસત્તૈવાશુ મીયતામ્ ।
ત્વમર્થં માહરાનર્થં પવનઃ સ્પન્દતામિવ

દ્રષ્ટવ્યમિહ યત્કિંચિત્તદ્દૃષ્ટં કિં સમં ભ્રમૈઃ ।
ન હિ હેયમુપાદેયં ચેહ પશ્યામિ તદ્વિદઃ

શાન્ત્યશાન્તિમયાનેતાન્વિકલ્પાન્દલયન્નસિઃ ।
ધીરોસિનાન્યથાઽઽસ્થિત્વા ત્વમેવ ભવ ચાત્મદૃક્

ઇમાં દૃશ્યદશામાશુ બાહ્યબોધાય વા પુનઃ ।
સમાશ્રિત્ય મદુક્તં ત્વં શ્રૃણુ તૂષ્ણીં સ્થિતેન કિમ્

ઇત્યુક્ત્વા બાહ્યબોધસ્ત્વં મા ભવેતિ ત્રિશૂલધૃક્ ।
પ્રાણેનેદં દેહગેહં પરિસ્ફુરતિ યન્ત્રવત્

પ્રાણહીનં પરિસ્પન્દં ત્યક્ત્વા તિષ્ઠતિ મૂકવત્ ।
ચાલની પાવની શક્તિઃ શક્તિઃ સંવેદની ચિતિઃ

સા મૂર્તા ખાદપિ સ્વચ્છા સત્સત્તૈવાત્ર કારણમ્ ।
વિનશ્યતઃ પ્રાણદેહૌ વિયોગાન્મરુદેવ ચ

ચિદાત્મા ખાદપિ સ્વચ્છો ન વિનશ્યતિ કિં ભ્રમૈઃ ।
મનઃપ્રાણમયે દેહે ચિત્તત્ત્વં પરિજાયતે

મુકુરે હ્યમલાભાસે પ્રતિબિમ્બં પ્રવર્તતે ।
સદપ્યગ્રગતં વસ્તુ પ્રતિબિમ્બક્રિયા વિના

યથા નાસ્તિ મલોપેતે મુકુરે મુનિનાયક ।
તથા નાસ્તિ ગતપ્રાણે વિદ્યમાનેઽપિ દેહકે

સર્વગાપિ ચિદુચ્છૂનબોધાત્સ્પન્દાદિકં પ્રતિ ।
બોધાત્કલઙ્કવિમલા ચિદેવ પરમં શિવમ્

વિદુર્દેવં તદાભાસં સર્વસત્તાર્થદં તથા ।
સ હરિઃ સ શિવઃ સોઽજઃ સ બ્રહ્મા સ સુરેશ્વરઃ

અનિલાનલચન્દ્રાર્કવપુઃ સ પરમેશ્વરઃ ।
સ એષ સર્વગો હ્યાત્મા ચિત્ખનિશ્ચેતનઃ સ્મૃતઃ

દેવેશો દેવભૃદ્ધાતા દેવદેવો દિવઃ પતિઃ ।
મહાચિતઃ સમુલ્લાસં મુહ્યન્તીવ ન કેચન

યે નામ તે જગત્યેતે બ્રહ્મવિષ્ણુહરાદયઃ ।
પરસ્માત્પરિનિર્યાતા બ્રહ્મવિષ્ણુહરાદયઃ

કણાસ્તપ્તાયસ ઇવ વારિધેરિવ બિન્દવઃ ।
તેષ્વિવ ભ્રમભૂતેષુ જાતેષ્વિવ પરાત્પદાત્

સ્થિતેષુ ભ્રમબીજેષુ કલ્પનાજાલકર્તૃષુ ।
સહસ્રશતશાખેયમવિદ્યોદેતિ પીવરી

વેદવેદાર્થવેદાદિજીવજાલજટાવલી ।
તતસ્તસ્યા અનન્તાયાઃ પ્રસૃતાયાઃ પુનઃપુનઃ

સંપન્નદેશકાલાયાઃ ક્રમઃ સ્યાદ્વર્ણનાસુ કઃ ।
બ્રહ્મવિષ્ણુહરાદીનામતોઽયં પરમઃ પિતા

મૂલબીજં મહાદેવઃ પલ્લવાનામિવ દ્રુમઃ ।
સર્વસત્ત્વાભિધઃ સર્વઃ સર્વસંવેદનૈકકૃત્

સર્વસત્તાપ્રદો ભાસ્વાન્વન્દ્યોઽભ્યર્ચ્યશ્ચ તદ્વિદઃ ।
પ્રત્યક્ષવસ્તુવિષયઃ સર્વત્રૈવ સદોદિતઃ

સંવેદનાત્મકતયા ગતયા સર્વગોચરમ્ ।
ન તસ્યાહ્વાનમન્ત્રાદિ કિંચિદેવોપયુજ્યતે

નિત્યાહૂતઃ સ સર્વસ્થો લભ્યતે સર્વતઃ સ્વચિત્ ।
યાં યાં વસ્તુદશાં યાતિ તત એવ મુને શિવમ્

સ્વરૂપં સમવાપ્નોતિ રૂપાલોકમનોદૃશામ્ ।
આદ્યં પૂજ્યં નમસ્કાર્યં સ્તુત્યમર્ઘ્યં સુરેશ્વરમ્

એનં તં વિદ્ધિ વેદ્યાનાં સીમાન્તં મહતામપિ ।
એતમાત્માનમાલોક્ય જરાશોકભયાપહમ્ ।
સંભૃષ્ટબીજવજ્જન્તુર્ન ભૂયઃ પરિરોહતિ

સકલજન્તુષુ યત્ત્વભયપ્રદં
વિદિતમાદ્યમુપાસ્યમયત્નતઃ ।
ત્વમજમાત્મગતં પરમં પદં
ભવસિ કિં પરિમુહ્યસિ દૃષ્ટિષુ

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વાલ્મીકીયે દે૦ મો૦ નિર્વાણપ્રકરણે પૂ૦ મહાદેવસ્ય પૂજ્યસીમાન્તત્વકથનં નામ પઞ્ચત્રિંશઃ સર્ગઃ