યોગવાસિષ્ઠ · શ્લોક 6.34-2

ચતુસ્ત્રિંશઃ સર્ગઃ

ઈશ્વર ઉવાચ ।
ઇત્થં સ્થિતમિદં વિશ્વં સદસદ્દેવરૂપિ ચ ।
દ્વૈતૈક્યપદનિર્મુક્તં યુક્તં દ્વૈતૈક્યમપ્યતઃ

ચિતેઃ કલઙ્કવૈરૂપ્યમિતિ સંસારતાં ગતમ્ ।
અકલઙ્કમસંસારિ તચ્ચાભિન્નાદ્વયાત્મકમ્

ઇયમસ્મીતિ સંપ્રાપ્તકલઙ્કા ચિન્નિબધ્યતે ।
એતામેવ કલાં બુદ્ધ્વા સ્વકાભિન્નાં વિમુચ્યતે

ચિદર્થાકારતાભાવાદ્દ્વિત્વાત્સત્ત્વં સમુજ્ઝતિ ।
સુખાદિમિલિતાં ધત્તે ન સત્યાં સદિતિ ક્ષણાત્

શુદ્ધા નિરંશા સત્યા વાઽસત્યા વેત્યેવમાદિભિઃ ।
વિમુક્તા નામશબ્દાર્થૈઃ સર્વૈઃ સર્વાત્મિકાપિ ખમ્

સર્વં નિરુપમં શાન્તં મનસૈતત્ત્રિમાર્ગગમ્ ।
બ્રહ્મેદં બૃંહિતં બ્રહ્મ શક્ત્યાઽઽકાશવિકાસયા

મનસા મનસિ ચ્છિન્ને સ્વેન્દ્રિયાવયવાત્મનિ ।
સત્યાલોકાજ્જગજ્જાલે પ્રચ્છન્ને વિલયં ગતે

છિદ્યતે શીર્ણસંસારકલના કલ્પનાત્મિકા ।
ભૃષ્ટબીજોપમા સત્તા જીવસ્ય ઇતિનામિકા

પશ્યન્તી નામ કલિતોત્સૃજન્તી ચેત્યચર્વણામ્ ।
મનોમોહાભ્રનિર્મુક્તા શરદાકાશકોશવત્

શુદ્ધા ચિદ્ભાવમાત્રસ્થા ચેત્યચિચ્ચાપલં ગતા ।
સમસ્તસામાન્યવતી ભવતીર્ણભવાર્ણવા

અપુનર્ભવસૌષુપ્તપદપાણ્ડિત્યપીવરી ।
પરમાસાદ્ય વિશ્રાન્તા વિશ્રાન્તા વિતતે પદે

એતત્તે મનસિ ક્ષીણે પ્રથમં કથિતં પદમ્ ।
દ્વિતીયં શ્રૃણુ વિપ્રેન્દ્ર શક્તેરસ્યાઃ સુપાવનમ્

એષૈવ મનસોન્મુક્તા ચિચ્છક્તિઃ શાન્તિશાલિની ।
સર્વજ્યોતિસ્તમોમુક્તા વિતતાકાશસુન્દરી

ઘનસૌષુપ્તલેખાવચ્છિલાન્તઃસન્નિવેશવત્ ।
સૈન્ધવાન્તસ્થરસવદ્વાતાન્તઃસ્પન્દશક્તિવત્

કાલેનાયાતિ તત્રૈવ પરાં પરિણતિં યદા ।
શૂન્યશક્તિરિવાકાશે પરમાકાશગા તદા

ચેત્યાંશોન્મુખતાં નૂનં ત્યજત્યમ્બ્વિવ ચાપલમ્ ।
વાતલેખેવ ચલનં પુષ્પલેખેવ સૌરભમ્

કાલતાકાશતે ત્યક્ત્વા સકલે સકલાકલા ।
ન જડા નાજડા સ્ફારા ધત્તે સત્તામનામિકામ્

દિક્કાલાદ્યનવચ્છિન્નમહાસત્તાપદં ગતામ્ ।
તુર્યતુર્યાંશકલિતામકલઙ્કામનામયામ્

કાંચિદેવ વિશાલાક્ષ સાક્ષિવત્સમવસ્થિતામ્ ।
સર્વતઃ સર્વદા સર્વપ્રકાશસ્વાદુતત્પરામ્

એષા દ્વિતીયા પદતા કથિતા તવ સુવ્રત ।
તૃતીયં શ્રૃણુ વક્ષ્યામિ પદં પદવિદાં વર

એષા દૃક્ચેત્યવલનાદનામાર્થાપદં ગતા ।
બ્રહ્માત્મેત્યાદિશબ્દાર્થાદતીતોદેતિ કેવલા

સ્થૈર્યેણ કાલતઃ સ્વસ્થા નિષ્કલઙ્કા પરાત્મના ।
તુર્યાતીતાદિનામત્વાદપિ યાતિ પરં પદમ્

સા પરા પરમા કાષ્ઠા પ્રધાનં શિવભાવતઃ ।
ચિત્યેકા નિરવચ્છેદા તૃતીયા પાવની સ્થિતિઃ

ચિરમસ્યાં પ્રતિષ્ઠાયાં સર્વાધ્વાધ્વગદૂરગા ।
સા મમાપ્યંગ વચસાં ન સમાયાતિ ગોચરમ્

ત્રિમાર્ગકલનાતીતમિતિ તે કથિતં મુને ।
તિષ્ઠ તસ્મિન્પદે નિત્યમિતિ દેવઃ સનાતનઃ

એતન્મયમિદં વિશ્વં મુને તન્મયવેદનાત્ ।
સત્યસંવેદનાન્નેદં ન ચ નેદં મુનીશ્વર

નેદં પ્રવર્તતે કિંચિન્નેદં કિચિન્નિવર્તતે ।
શાન્તં સમસમાભાસં પ્રથતે સ્વસ્ય કોશવત્

અદ્વૈતૈક્યાદસંક્ષોભાદ્ધનચેતનયા તયા ।
અવિકારાદિમત્ત્વાચ્ચ નિત્યાનિત્યતયા ચિરમ્

ચિદ્ધનત્વાચ્છિશુશિલાકોશાનાં જગતામપિ ।
મનાગપિ ન ભેદોઽસ્તિ સતામપ્યસતામપિ

સમસ્તં સુશિવં શાન્તમતીતં વાગ્વિલાસતઃ ।
ઓમિત્યસ્ય ચ તન્માત્રાતુર્યા સા પરમા ગતિઃ

શ્રીવાલ્મીકિરુવાચ ।
ઇત્યુક્તવાનમલદૃક્પરિણામતોઽસ્મિન્
પારે પદે સમુપશાન્તરવાભિધાને ।
તૂષ્ણીમતિષ્ઠદમુના મુનિના ચ સાર્ધં
વિશ્રાન્તવૃત્તિરથ તત્ર મુહૂર્તમીશઃ

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વાલ્મીકીયે દે૦ મોક્ષોપાયેષુ નિર્વાણપ્રકરણે પૂ૦ પરમેશ્વરોપદેશો નામ ચતુસ્ત્રિંશઃ સર્ગઃ