યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 6.113

ત્રયોદશાધિકશતતમઃ સર્ગઃ

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
બલાન્યનુતરન્તોઽથ તદિત્થં દ્રવતાં દ્વિષામ્ ।
દૂરાદ્દૂરતરં પ્રાપ્તાશ્ચત્વારસ્તે વિપશ્ચિતઃ

સર્વશક્તિમયૈકેન ચેતનેનેશ્વરેણ તે ।
પ્રહિતા દિગ્જયં ચક્રુઃ સર્વ એવ સમાશયાઃ

દૂરાત્તાવદવિચ્છિન્નમનુસસ્રુર્બલાનિ તે ।
યાવત્તીરં સમુદ્રાણાં પ્રવાહાઃ સરિતામિવ

દૂરાવિશ્રાન્તયાનેન તેષાં તત્સર્વસાધનમ્ ।
આત્મીયં પરકીયં ચ ક્ષીણં કુસરિદમ્બુવત્

આત્મીયાન્યન્યદીયાનિ તેષાં વીક્ષ્યબલાન્યલમ્ ।
ક્ષીણાનીવ મુમુક્ષૂણાં પુણ્યપાપાનિ ધાવતામ્

સ્વયમસ્ત્રાણિ શાન્તાનિ કૃતકૃત્યાન્યથામ્બરે ।
જ્વાલાજાલાનિ વહ્નીનાં દાહ્યસ્યાસંભવાદિવ

આલયેષુ રથાશ્વેભવૃક્ષૌઘાદિષુ હેતયઃ ।
આસન્નિદ્રાલવો લીના દિનાન્તે વિહગા ઇવ

તરઙ્ગા ઇવ તોયેઽન્તર્નીહારા ઇવ વારિદે ।
મેઘા વાયાવિવામોદા વ્યોમનીવ નિલિલ્યિરે

ધારાપઙ્કતલાલીનશાન્તહેતિજલેચરઃ ।
નારાચસીકરાસારનીહારપરિવર્જિતઃ

ચક્રાવર્તશતોન્મુક્તો યુક્તઃ સૌમ્યતયાચ્છયા ।
પ્રશાન્તમેઘસંરમ્ભતરઙ્ગોત્તુઙ્ગવર્ષણઃ

અન્તર્લીનર્ક્ષરત્નૌઘકોણસંસ્થાર્કવાડવઃ ।
શૂન્યતાવારિરમલો વ્યોમૈકાબ્ધિરભૂત્પૃથુઃ

લમ્બપ્રકાશગમ્ભીરં પ્રસન્નં કાન્તિમત્તતમ્ ।
રજોવિરહિતં રેજે ખં મનો મહતામિવ

અથાર્ણવાંસ્તે દદૃશુરાકાશસ્યાનુજાનિવ ।
વિસ્તીર્ણાન્વિમલાકારાન્પૂરિતાખિલદિક્તટાન્

તરઙ્ગકણકલ્લોલમહાગુલુગુલાકુલાન્ ।
ભૂરિસીકરનીહારહારિહારિશરીરિણઃ

સ્થિતાનાત્માનમાસ્તીર્ય ભૂમૌ વ્યાધ્યાતુરાનિવ ।
શ્વસનાર્તાંશ્ચલદ્દેહાન્વિવર્તોર્મિમહાભુજાન્

જડાનપિ સ્પન્દમયાન્કલ્લોલાકોટકોટરાન્ ।
સંસારાનિવ વિસ્તીર્ણાંશ્ચક્રાવર્તદશાકુલાન્

રત્નરાશિતટોદ્દદ્યોતપીવરીકૃતભાસ્કરાન્ ।
શઙ્ખરાશિવિશદ્વાતશબ્દતર્જિતઘુંઘુમાન્

માંસલોર્મિઘટાઘોષઘર્ઘરામ્બરડમ્બરાન્ ।
વર્તુલાવર્તવિસ્તારપ્રભ્રમદ્વિદ્રુમદ્રુમાન્

મકરવ્યૂહનિર્હ્રાદઘર્ઘરોદરઘુંઘુમાન્ ।
મત્સ્યપુચ્છચ્છટાચ્છિન્નમજ્જત્પોતકૃતારવાન્

ઉદ્ગ્રીવકૂર્મમકરનિગીર્ણૌર્ણનરોત્કરાન્ ।
ઊર્મિબિમ્બિતસપ્તાશ્વસહસ્રાર્કનભોનિભાન્

ભાંકારકારિપવનપતદ્ભૂત્યતતોદ્ધટાન્ ।
ઊર્મ્યુદસ્તમણિવ્રાતબલાજ્ઝણઝણધ્વનીન્

નાનાજાલૈર્બલભુજૈર્હેલાસ્પૃષ્ટાર્કમણ્ડલાન્ ।
નમદુન્નમદુદ્રશ્મિરત્નમાણિક્યમણ્ડલાન્

ઉત્ફાલફેનિલાવર્તવિવર્તમકરોત્કરાન્ ।
ક્વચિત્કરિકરોન્નામૈઃ ક્ષણં વંશવનીકૃતાન્

લહરીવલ્લરીવાલાન્પૃષ્ઠતાલિષુ માધવાન્ ।
ક્વચિદન્તરવિશ્રાન્તસપરિચ્છદમાધવાન્

એકદેશસ્થિતાસંખ્યનાનાસુરસુરાલયાન્ ।
તારાનવતરઙ્ગૌઘપરિદન્તુરિતામ્બરાન્

ગુહામશકવદ્ગર્તભીતશાખાયિતાચલાન્ ।
નયતોમ્બુતરઙ્ગૌઘૈર્વેલાદ્રીનતિખર્વતામ્

ખક્ષેત્રારોપિતાનલ્પરત્નરશ્મિપથાઙ્કુરાન્ ।
શુદ્ધશુક્તિમુખોન્મુક્તમુક્તાન્તરિતસૈકતાન્

નાનારત્નાંશુકૌશેયસૂત્રચિત્રાંસ્તરઙ્ગિતાન્ ।
વિશન્નદીન્દશાદિગ્ભિઃ સમાકીર્ણાન્પટાનિવ

ઇન્દ્રનીલતટૈર્વ્યુપ્તમુક્તાશુક્તિશતાઙ્કિતૈઃ ।
ક્વચિદ્દર્શયતઃ કાન્તશતેન્દુકનખશ્રિયમ્

રત્નાંશુજાલસંદિગ્ધાસ્તરઙ્ગાદેશબિમ્બિતાઃ ।
પરિવર્તયતઃ ફુલ્લાસ્તીરતાલીવનાવલીઃ

એલાલવઙ્ગકઙ્કોલફલમાલાં જિઘૃક્ષુભિઃ ।
વેલાવનલતાભ્રષ્ટામાત્તાવૃત્તીઞ્જલેચરૈઃ

ચૂતનીપકદમ્બાગ્રવિહગાન્પ્રતિબિમ્બિતાન્ ।
ભુઞ્જાનૈર્વિપ્રલમ્ભેન કૃતાચ્છોટાઞ્જલેચરૈઃ

ખેચરપ્રતિબિમ્બેન વિદ્રવદ્ભિરિતસ્તતઃ ।
ભગ્નબન્ધબૃહત્સેતૂન્ક્ષણં પ્રતિ જલેચરૈઃ

અમૂર્તાન્પ્રતિબિમ્બેન હૃદયસ્થજગત્ર્ત્રયાન્ ।
ચતુરો વ્યોમવિપુલાન્દિક્ષુ નારાયણાનિવ

અતિગામ્ભીર્યનૈર્મલ્યવિસ્તારવિભવૈર્નભઃ ।
નિગીર્ય સંદર્શયતો હૃદયાદિવ બિમ્બિતમ્

જલચારિવિહઙ્ગાનાં સાકાશં પ્રતિબિમ્બિતમ્ ।
આશયૈર્દધતઃ સારૈઃ પદ્માન્ભૃઙ્ગમિવાત્મગમ્

તરઙ્ગતરલાસ્ફાલમારુતૈરાહતામ્બરાન્ ।
કન્દરોદ્ગારગમ્ભીરૈઃ કલ્પાન્તજલદાલયાન્

ગુહાગુલુગુલાવર્તનિર્ઘોષાશનિભાષણાન્ ।
ભૃશં ભાવયતો ગ્રસ્તાનગસ્ત્યૌર્વાનલાનિવ

ભૂરિસીકરપુષ્પાણિ તરઙ્ગૌઘતરૂણિ ચ ।
પ્રાપ્તાન્યમ્બુવનાનીવ લહરીમઞ્જરીણિ ખમ્

સરત્તરઙ્ગજાલાનિ પ્રોડ્ડીનપ્રાણિમન્ત્યધઃ ।
આકાશખણ્ડખણ્ડત્વાત્પતિતાનીવ વિભ્રમાત્

એલાલવંગબકુલામલકીતમાલ-
હિંતાલતાલદલતાણ્ડવખણ્ડિતાગ્રે ।
પ્રાપ્તે પતલ્લવણવારિધિદીર્ઘતીરં
રેખા બભાવલિનિભામ્બરશૈલમૂર્ધ્નિ

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વાલ્મીકીયે દે૦ મો૦ નિર્વા૦ ઉ૦ અવિ૦ વિપ૦ સમુદ્રવર્ણનં નામ ત્રયોદશાધિકશતતમઃ સર્ગઃ