યોગવાસિષ્ઠ · શ્લોક 6.113-2

ત્રયોદશોત્તરશતતમઃ સર્ગઃ

શ્રીરામ ઉવાચ ।
મિથ્યાનરપ્રસઙ્ગેન કિં માયાપુરુષઃ પ્રભો ।
કથિતોઽયં ત્વયા વ્યોમરક્ષણ ચ કિમુચ્યતે

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
શ્રૃણુ રામ યથાભૂતમેતત્પ્રકટયામિ તે ।
મિથ્યાપુરુષવૃત્તાન્તકથા યા કથિતાધુના

માયાયન્ત્રમયઃ પ્રોક્તો યઃ પુમાન્રઘુનન્દન ।
એનં ત્વં તમહંકારં વિદ્ધિ શૂન્યામ્બરોત્થિતમ્

યસ્મિન્નાકાશકોશેઽસ્મિન્સાધો જગદિદં સ્થિતમ્ ।
તદનન્તમસચ્છૂન્યં સર્ગાદૌ ભવતિ સ્વયમ્

અન્તઃસ્થિતસુદુર્લક્ષ્યબ્રહ્મ વ્યોમ્નોઽથ શબ્દવત્ ।
તસ્માદુદેત્યહંકારઃ પૂર્વં સ્પન્દ ઇવાનિલાત્

વૃદ્ધિં યાતઃ સ ગગને કલ્પયત્યાત્મતાં ગતઃ ।
અનાત્માત્માભિધાનેન તેનાસૌ યતતે તતઃ

અનાત્માત્મૈકરક્ષાર્થં દેહાન્નાનાવિધાનસૌ ।
ભૂયોભૂયો વિનાશેઽપિ સૃજત્યાકુલતાં ગતઃ

સ એવ માયાપુરુષો મિથ્યાપુરુષ એવ સઃ ।
અસદેવોદિતો વ્યર્થોઽપ્યહંકારો હિ માયયા

કૂપકુણ્ડચતુઃશાલકુમ્ભાદીન્દેહકાનસૌ ।
કૃત્વા રક્ષિત આત્મેતિ યાતિ તદ્વ્યોમ્નિ ભાવનમ્

અહંકારસ્ય તસ્યાસ્ય નામાનીમાનિ રાઘવ ।
શ્રૃણુ યૈર્જગદાકારવિભ્રમૈર્મોહયત્યસૌ

જીવો બુદ્ધિર્મનશ્ચિત્તં માયા પ્રકૃતિરિત્યપિ ।
સંકલ્પઃ કલના કાલઃ કલા ચેત્યપિ વિશ્રુતૈઃ

એવમાદ્યૈસ્તથાન્યૈશ્ચ નામભિર્બહુતાં ગતૈઃ ।
સહસ્રરૂપોઽહંકારઃ કલ્પિતાર્થૈર્વિજૃમ્ભતે

ભૂતાકાશે તતે શૂન્યે જગન્નિર્ભિત્તિ નિશ્ચિતમ્ ।
સુખદુઃખાન્યનુભવન્મિથ્યૈવ પુરુષઃ સ્થિતઃ

યથૈવ મિથ્યાપુરુષો રક્ષન્વ્યોમાત્મશઙ્કયા ।
ઘટાકાશાદિષુ ક્લિષ્ટ એવં મા ક્લેશવાન્ભવ

આકાશાદપિ વિસ્તીર્ણઃ શુદ્ધઃ સૂક્ષ્મઃ શિવઃ શુભઃ ।
ય આત્મા સ કથં કેન ગૃહ્યતે રક્ષ્યતેઽથવા

હૃદયાકાશમાત્રસ્ય શરીરક્ષયસંક્ષયે ।
વ્યર્થં ભૂતાનિ શોચન્તિ નષ્ટ આત્મેતિ શઙ્કયા

ઘટાદિષુ પ્રણષ્ટેષુ યથાકાશાદ્યખણ્ડિતમ્ ।
તથા દેહેષુ નષ્ટેષુ દેહી નિત્યમલેપકઃ

શુદ્ધશ્ચિન્માત્ર આત્માયમાકાશાદપ્યણોરણુઃ ।
સ્વાનુભૂત્યંશમાત્રં હિ ખવદ્રામ ન નશ્યતિ

ન જાયતે ન મ્રિયતે ક્વચિત્કિંચિત્કદાચન ।
જગદ્વિવર્તરૂપેણ કેવલં બ્રહ્મ જૃમ્ભતે

સત્યમેકં પદં શાન્તમાદિમધ્યાન્તવર્જિતમ્ ।
ભાવાભાવવિનિર્મુક્તમિતિ મત્વા સુખી ભવ

સર્વાપદાં નિલયમધ્રુવમસ્વતન્ત્ર-
માસન્નપાતમવિવેકમનાર્યમજ્ઞમ્ ।
બોધાદહંકૃતિપદં સકલં વિમુચ્ય
શેષે સુબદ્ધપદમુત્તમતાં પ્રયાસિ

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વા૦ દે૦ મો૦ નિર્વાણપ્રકરણે પૂ૦ મિથ્યાપુરુષોપાખ્યાનં નામ ત્રયોદશોત્તરશતતમઃ સર્ગઃ