યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 5.10

દશમઃ સર્ગઃ

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
ઇતિ ચિન્તયતસ્તસ્ય પુરઃ સંપ્રવિવેશ હ ।
પ્રતીહારઃ પરો ભાનોઃ સ્યન્દનાગ્ર ઇવારુણઃ

પ્રતીહાર ઉવાચ ।
દેવ દોઃસ્તમ્ભવિશ્રાન્તસમસ્તવસુધાભર ।
સંપાદયોત્તિષ્ઠ દિનવ્યાપારં નૃપતોચિતમ્

એતાઃ કુસુમકર્પૂરકુઙ્કુમામ્બુઘટાઃ સ્ત્રિયઃ ।
સ્નાનભૂમૌ સ્થિતાઃ સજ્જા નદ્યો મૂર્તિયુતા ઇવ

એતાઃ કમલકહ્લારકાનનભ્રાન્તષટ્પદાઃ ।
કૃતાઃ કમલિનીપાશરચિતાંશુકમણ્ડપાઃ

એતાઃ કમલિનીતીરભુવશ્છત્રૈઃ પ્રપૂરિતાઃ ।
સચામરરથેભાશ્વૈઃ સ્નાનાવસરસેવિનામ્

સમગ્રસુમનઃપૂર્ણૈરન્નૌષધિપૂરિપ્લુતૈઃ ।
સજ્જીકૃતાઃ પટલકૈર્દેવાર્ચનગૃહાસ્તથા

સ્નાતઃ પવિત્રહસ્તશ્ચ પરિજપ્યાઘમર્ષણઃ ।
ત્વામેવ પ્રેક્ષતે દેવ દક્ષિણાર્હો દ્વિજવ્રજઃ

લસચ્ચામરહસ્તાભિઃ પાલ્યતે પરમેશ્વર ।
સજ્જીકૃતાસ્તે કાન્તાભિઃ શીતા ભોજનભૂમયઃ

શીઘ્રમુત્તિષ્ઠ ભદ્રં તે નિયતં કાર્યમાચર ।
ન કાલમતિવર્તન્તે મહાન્તઃ સ્વેષુ કર્મસુ

પ્રતીહારપતાવિત્થમુક્તવત્યથ પાર્થિવઃ ।
તથૈવ ચિન્તયામાસ ચિત્રાં સંસારસંસ્થિતિમ્

કિયન્માત્રમિદં નામ રાજ્યં સુખમિતિ સ્થિતમ્ ।
ન પ્રયોજનમેતેન મમેહ ક્ષણભઙ્ગિના

સર્વમેવ પરિત્યજ્ય મિથ્યાશમ્બરડમ્બરમ્ ।
એકાન્ત એવ તિષ્ઠામિ સંશાન્ત ઇવ વારિધિઃ

અલમેભિરસત્પ્રાયૈર્મમ ભોગવિજૃમ્ભિતૈઃ ।
ત્યક્ત્વા સર્વાણિ કર્માણિ સુખં તિષ્ઠામિ કેવલમ્

ચિત્ત ચાતુર્યમેતસ્માદ્ભોગાભ્યાસકુસંભ્રમાત્।
ત્યજ જન્મજરાજાડ્યજાલજમ્બાલશાન્તયે

દશાસુ સ્વાસુ યાસ્વેવ સંભ્રમં ચિત્ત પશ્યસિ ।
તાભ્ય એવાભિરચિતં પરમં દુઃખમેષ્યસિ

પ્રવૃત્તં સન્નિવૃત્તં સદ્ભૂયોભૂયશ્ચિરંચિરમ્ ।
ભોગભૂમિષુ સર્વાસુ ચિત્તં તૃપ્તિં ન ગચ્છતિ

તસ્માત્પાપાલમનયા તુચ્છયા ભોગચિન્તયા ।
ભવત્યકૃત્રિમા તૃપ્તિર્યેનાભિપત તં તતઃ

ઇતિ સંચિન્ત્ય જનકસ્તૂષ્ણીમેવ બભૂવ હ ।
શાન્તચાપલચેતસ્ત્વાલ્લિપિકર્માર્પિતોપમઃ

પ્રતીહારોઽપિ નોવાચ ગૌરવેણ ભયેન ચ ।
પુનર્વાક્યં મહીપાનાં ચિત્તવૃત્તિષુ શિક્ષિતઃ

તૂષ્ણીમથ ક્ષણં સ્થિત્વા જનકો જનજીવિતમ્ ।
પુનઃ સંચિન્તયામાસ મનસા શમશાલિના

કિમુપાદેયમસ્તીહ યત્નાત્સંસાધયામ્યહમ્ ।
કસ્મિન્વસ્તુનિ બધ્નામિ ધૃતિં નાશવિવર્જિતે

કિં મે ક્રિયાપરતયા કિં મે નિષ્ક્રિયયાપિ વા ।
ન તદસ્તિ વિનાશેન વર્જિતં યત્કિલોદિતમ્

ક્રિયાવાનક્રિયો વાસ્તુ કાયોઽયમસદુત્થિતઃ ।
સમસ્થિતસ્ય શુદ્ધસ્ય ચિતઃ કા નામ મે ક્ષતિઃ

નાભિવાઞ્છામ્યસંપ્રાપ્તં સંપ્રાપ્તં ન ત્યજામ્યહમ્ ।
સ્વસ્થ આત્મનિ તિષ્ઠામિ યન્મમાસ્તિ તદસ્તુ મે

ન મમેહ કૃતેનાર્થો નાકૃતેનેહ કશ્ચન ।
ક્રિયયાઽક્રિયયા વાપિ યત્પ્રાપ્તં તદસન્મયમ્

અકુર્વતઃ કુર્વતો વા યુક્તાયુક્તાઃ ક્રિયા મમ ।
નાભિવાઞ્છિતમસ્તીહ યદુપાદેયતાં ગતમ્

તદુત્થાય ક્રમપ્રાપ્તાં કાયોઽયં પ્રકૃતાં ક્રિયામ્ ।
કરોત્વસ્પન્દિતાઙ્ગસ્તુ કિમયં સાધુ શુષ્યતિ

સ્થિતે મનસિ નિષ્કામે સમે વિગતરઞ્જને ।
કાયાવયવજૌ કાર્યૌ સ્પન્દાસ્પન્દૌ ફલે સમૌ

કર્મજાસુ ફલશ્રીષુ મનસા કર્તૃભોક્તૃતે ।
તસ્મિન્પ્રશાન્તિમાયાતે કૃતમપ્યકૃતં નૃણામ્

યો નિશ્ચયોઽન્તઃ પુરુષસ્ય રૂઢઃ
ક્રિયાસ્વસૌ તન્મયતામુપૈતિ ।
અનામયં મે પદમાહતા ધી-
રધીરતામન્તરલં ત્યજામિ

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વાલ્મીકીયે દે૦ મોક્ષોપાયે ઉપશમપ્રકરણે જનકનિશ્ચયો નામ દશમઃ સર્ગઃ