યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 5.11

એકાદશઃ સર્ગઃ

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
ઇતિ સંચિન્ત્ય જનકો યથાપ્રાપ્તાં ક્રિયામસૌ ।
અસક્તઃ કર્તુમુત્તસ્થૌ દિનં દિનપતિર્યથા

ઇષ્ટાનિષ્ટાઃ પરિત્યજ્ય ચેતસા વાસનાઃ સ્વયમ્ ।
યથાપ્રાપ્તં ચકારાસૌ જાગ્રત્યેવ સુષુપ્તવત્

સંપાદ્ય તદહઃકાર્યમાર્યાવર્જનપૂર્વકમ્ ।
અનયચ્છર્વરીમેકસ્તયૈવ ધ્યાનલીલયા

મનઃ સમરસં કૃત્વા સંશાન્તવિષયભ્રમમ્ ।
શર્વર્યાં ક્ષીયમાણાયામિત્થં ચિત્તમબોધયત્

ચિત્ત ચઞ્ચલ સંસાર આત્મનો ન સુખાય તે ।
શમમેહિ શમાચ્છાન્તં સુખં સારમવાપ્યતે

યથા યથા વિકલ્પૌઘાન્સંકલ્પયસિ હેલયા ।
તથા તથૈતિ સ્ફારત્વં સંસારસ્તવ ચિન્તયા

શતશાખત્વમાયાતિ સેકેન વિટપી યથા ।
અનન્તાધિત્વમાયાસિ શઠભોગેચ્છયા તથા

ચિન્તાજાલવિલાસોત્થા જન્મસંસારસૃષ્ટયઃ ।
તસ્માત્ત્યક્ત્વા વિચિત્રાં ત્વં ચિન્તામુપશમં વ્રજ

સંસારસૃષ્ટિતરલામિમાં તુલય સુન્દર ।
અસ્યાં ચેત્સારમાપ્નોષિ તદેતામેવ સંશ્રય

આસ્થાં યસ્માત્પરિત્યજ્ય દૃશ્યદર્શનલાલસાત્ ।
મૈતદ્ગૃહાણ મા મુઞ્ચ સ્વેચ્છયા વિહરેચ્છયા

ઇદં દૃશ્યમસત્સદ્વાપ્યુદેત્વસ્તમુપૈતુ વા ।
સાધો વિષમતાં ગચ્છ મૈતદીયૈગુણાગુણૈઃ

મનાગપિ ન સંબન્ધસ્તવ દૃશ્યેન વસ્તુના ।
અવિદ્યમાનરૂપેણ સંબન્ધઃ કોઽયમીદૃશઃ

અસત્ત્વમેતચ્ચ ન સદ્વ્યોરેવાસતોઃ સતોઃ ।
સંબન્ધ ઇતિ ચિત્રેયમપૂર્વૈવાક્ષરાવલી

અસદેતત્તુ સચ્ચેત્ત્વં તથાપિ કિલ સુન્દર ।
સઙ્ગઃ સદસતોઃ કીદૃગ્વદ ત્વં મર્ત્યજીવયોઃ

ચિત્ત ત્વમથ દૃશ્યં ચ દ્વે એવ યદિ સન્મયે ।
સદાસ્થિતે તત્પ્રસરઃ કુતો હર્ષવિષાદયોઃ

તસ્માન્મહાધિં મુઞ્ચ ત્વં મૂકમુલ્લાસમાહર ।
સંક્ષુબ્ધામ્બુધિમાવિષ્ટાં ત્યજાભવ્યામિમાં સ્થિતિમ્ ॥
કન્દુકાલાતવદ્વ્યર્થમાત્મનૈવ પરિજ્વલન્ ।
મા મોહમલમાસાદ્ય મન્દતાં ગચ્છ સન્મતે

ન તદિહાસ્તિ સમુન્નતમુત્તમં
વ્રજસિ યેન પરાં પરિપૂર્ણતામ્ ।
તદવલમ્બ્ય બલાદતિધીરતાં
જહિહિ ચઞ્ચલતાં શઠ રે મનઃ

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વાલ્મીકીયે મોક્ષોપાયેષૂપશમપ્રકરણે ચિત્તાનુશાસનં નામૈકાદશઃ સર્ગઃ