યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 4.28

અષ્ટાવિંશઃ સર્ગઃ

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
ઇત્યુક્ત્વા ભગવાન્દેવાંસ્તત્રૈવાન્તર્ધિમાયયૌ ।
વેલાવનિતટે શબ્દં કૃત્વેવામ્બુતરઙ્ગકઃ

સુરાસ્ત્વાકર્ણ્ય તદ્વાક્યં જગ્મુઃ સ્વાભિમતાં દિશમ્ ।
કમલામોદમાદાય વનમાલામિવાનિલાઃ

દિનાનિ કતિચિત્સ્વેષુ કાન્તેષુ સ્થિરકાન્તિષુ ।
દ્વિરેફા ઇવ પદ્મેષુ મન્દિરેષુ વિશશ્રમુઃ

કંચિત્કાલં સમાસાદ્ય સ્વાત્મોદયકરં શુભમ્ ।
ચક્રુર્દુન્દુભિનિર્ઘોષં પ્રલયાભ્રરવોપમમ્

અથ દૈત્યૈર્મમાવ્યોમ્નિ તૈઃ પાતાલતલે સ્થિતૈઃ ।
કાલક્ષેપકરં ઘોરં પુનર્યુદ્ધમવર્તત

વવુરસિશરશક્તિમુદ્ગરૌઘા
મુસલગદાપરશૂગ્રચક્રશઙ્ખાઃ ।
અશનિગિરિશિલાહુતાશવૃક્ષા
અહિગરુડાદિમુખાનિ ચાયુધાનિ

માયાકૃતાયુધમહામ્બુઘનપ્રવાહા
ક્ષિપ્રાવહા પ્રતિદિશં કિલ નિર્જગામ ।
પાષાણપર્વતમહીરુહલક્ષવૃક્ષ-
ક્ષુબ્ધામ્બુપૂરઘનઘોષવતી નદી દ્રાક્

મધ્યપ્રવાહવહદુલ્મુકશૂલશૈલ-
પ્રાસાસિકુન્તશરતોમરમુદ્ગરૌઘા
ગઙ્ગોપમામ્બુવલિતામરમન્દિરેણ
સર્વાસુ દિક્ષ્વશનિવર્ષનિકર્ષણેન

પૃથ્વ્યાદિદારુણશરીરમપિ પ્રહાર-
દાનગ્રહા ગહનરાશિશરીરકેવ ।
માયોપશામ્યતિ સુરાસુરસિદ્ધસન્ના
માયાકૃતિઃ પુનરુદેતિ નચૈવ સૈવ

શૈલોપમાયુધવિઘટ્ટિતભૂધરાણિ
રક્તામ્બુપૂરપરિપૂર્ણમહાર્ણવાનિ ।
દૈવાસુરેન્દ્રશવશૈલવિરૂઢકુન્ત-
તાલીવનાનિ કકુભાં વદનાનિ ચાસન્

ઉદ્ગીર્ણકુન્તશરશક્તિગદાસિચક્ર-
હેલાનિગીર્ણસુરદાનવમુક્તશૈલા ।
કાષોલ્લસત્ક્રકચદન્તનખાગ્રમાલા
જીવાન્વિતા હ્યપતદાયસસિંહસૃષ્ટિઃ

ઉજ્જ્વાલલોચનવિષજ્વલનાતપૌઘ-
દિગ્દાહદર્શિતયુગાન્તદિનેશસેના ।
ઉડ્ડીયમાનપરિદીર્ઘમહામહીધ્ર-
મગ્નાબ્ધિવદ્વિષધરાવલિરુલ્લલાસ

ઉન્નાદવજ્રમકરોત્કરકર્કશાન્તઃ-
ક્ષુબ્ધાબ્ધિવીચિવલયૈર્વલિતાચલેન્દ્રૈઃ ।
આસીજ્જગત્સકલમેવ સુસંકટાઙ્ગ-
માવૃત્તિભિર્વિવિધહેતિનદીપ્રવાહૈઃ

શૈલાસ્ત્રશસ્ત્રગરુડાચલચાલિતોચ્ચ-
નાગં મહાસુરગણાઙ્ગણમન્તરિક્ષમ્ ।
આસીત્ક્ષણં જલધિભિઃ ક્ષણમગ્નિપૂરૈઃ
પૂર્ણં ક્ષણં દિનકરૈઃ ક્ષણમન્ધકારૈઃ

ગરુડગુડગુડાકુલાન્તરિક્ષ-
પ્રવિસૃતહેતિહુતાશપર્વતૌઘૈઃ ।
જગદભવદસહ્યકલ્પકાલે
જ્વલિતસુરાલયભૂતલાન્તરાલમ્

ઉદપતન્નસુરાવસુધાતલા-
દ્ગગનમદ્રિતટાદિવ પક્ષિણઃ ।
અતિબલાદપતન્વિબુધા ભુવિ
પ્રલયચાલિતશૈલશિલા ઇવ

શરીરરૂઢોન્નતહેતિવૃક્ષ-
વનાવલીલગ્નમહાગ્નિદાહાઃ ।
સુરાસુરાઃ પ્રાપુરથામ્બરાન્તઃ
કલ્પાનિલાન્દોલિતશૈલશોભામ્

સુરાસુરાદ્રીન્દ્રશરીરમુક્તૈ
રક્તપ્રવાહૈરભિતો ભ્રમદ્ભિઃ ।
બભાર પૂર્ણં પરિતોઽમ્બરોઽદ્રેઃ
સંધ્યાકરૌઘક્ષતમઙ્ગ ગઙ્ગામ્

ગિરિવર્ષણમમ્બુવર્ષણં
વિવિધોગ્રાયુધવર્ષણં તથા ।
વિષમાશનિવર્ષણં ચ તે
સમમન્યોન્યમથાગ્નિવર્ષણમ્

અનયન્નયમાર્ગકોવિદા
દલિતાશેષગિરીન્દ્રભિત્તયઃ ।
સસૃજુશ્ચ સમં સમન્તતઃ
કરિકુમ્ભેષ્વિવ પુણ્યવર્ષણમ્

દેવાસુરાઃ સમરસંભ્રમમાકુલાસ્તે
અન્યોન્યમઙ્ગદલનાકુલહેતિહસ્તાઃ ।
નાગેન્દ્રડિમ્ભપૃતનાપૃથુપીઠપેષૈઃ
કીર્ણશ્રિયો નભસિ બભ્રમુરક્ષિપન્તઃ

છિન્નૈઃ શિરઃકરભુજોરુભરૈર્ભ્રમદ્ભિ-
રાકાશકાષ્ઠશલભૈરશિવૈસ્તદાનીમ્ ।
આસીજ્જગજ્જઠરમભ્રભરૈરિવોગ્રૈ-
રાભાસ્કરસ્થગિતદિક્તટશૈલજાલમ્

રટદ્ભટાસ્ફોટકટિસ્ફુટદ્ભિઃ
સમીરિતૈર્હેતિકલાસિતૌઘૈઃ ।
પરસ્પરાઘાતહતૈઃ પતદ્ભિ-
ર્જગામ શીર્ણા દલશો ધરિત્રી

અન્યોન્યમાયુધશિલાચલવૃક્ષવર્ષૈ-
ર્મેરુપ્રમાણકઠિનાઙ્ગનિઘર્ષણૈશ્ચ ।
આસીદ્રણં ચટચટાસ્ફુટદન્તરિક્ષં
કલ્પક્ષયાન્તમિવ ભીમભરોગ્રનાદૈઃ

મત્તાનિલક્ષુબ્ધજલાનલાર્ક-
દલદ્વયં દીર્ઘસુરાસુરૌઘમ્ ।
બ્રહ્માણ્ડમાખણ્ડિતકુડ્યકોણ-
સકાલકલ્પાન્તકરાલમાસીત્

ભ્રાન્તૈર્ભૃશં ભરિતદિક્તટમદ્રિકૂટૈ-
રાત્મપ્રમાણઘનહેતિહતૈ રણદ્ભિઃ
કૂજદ્ભિરાર્તિભિરિવોગ્રગુહોચ્ચવાતૈઃ
ક્રન્દદ્ભિરાપતિતસિંહરવૈરદભ્રૈઃ

માયાનદીજલધિયોધઘનાગ્નિદાહૈ-
ર્વૃક્ષૈઃ સુરાસુરશવૈરચલૈઃ શિલોચ્ચૈઃ ।
ભ્રાન્તેઃ શરાસિશિતશક્તિગદાસ્ત્રશસ્ત્રૈ-
ર્વાતાવકીર્ણવનપર્ણવદન્તરન્તઃ

અદ્રીન્દ્રપક્ષપરિમાણગમાક્ષમોક્ત-
દુર્વારહસ્તિબલદારુણદેહકૈર્દ્રાક્ ।
આસીત્પતદ્ભટશરીરગિરીન્દ્રવાત-
વિભ્રષ્ટદેવપુરપૂર્ણજલાર્ણવૌઘમ્

ઘનઘુંઘુમપૂરિતાન્તરિક્ષા
ક્ષતજક્ષાલિતભૂધરા ધરા ચ ।
રુધિરહ્રદવૃત્તિવર્તિની વા
ભુવનાભોગગુહા તદાકુલાભૂત્

અનન્તદૃક્પ્રસૃતવિકારકારિણી
ક્ષયોદયોન્મુખસુખદુઃખશંસિની ।
રણક્રિયાસુરસુરઘટ્ટસંકટા
તદાભવત્ખલુ સદૃશીહ સંસૃતેઃ

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહ્યરામાયણે વા૦ દે૦ મો૦ સ્થિતિપ્રકરણે દામવ્યાલકટપુનર્યુદ્ધવર્ણનં નામાષ્ટાવિંશઃ સર્ગઃ