યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 4.29

એકોનત્રિંશઃ સર્ગઃ

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
એવંપ્રાયાકુલારમ્ભૈરસુરૈરસુહારિભિઃ ।
સહસા હૃતસંરબ્ધૈરારબ્ધઃ સુમહાન્ રણઃ

માયયાથ વિવાદેન સન્ધિના વિગ્રહેણ ચ ।
પલાયનેન ધૈર્યેણ ચ્છન્નગોપાયનેન ચ

કાર્પણ્યેનાસ્ત્રયુદ્ધેન સ્વાન્તર્ધાનૈશ્ચ ભૂરિશઃ ।
ધૃતઃ સ સંગરો દેવૈસ્ત્રિંશદ્વર્ષાણિ પઞ્ચકમ્

વર્ષાણિ દિવસાન્માસાન્દશાષ્ટૌ સપ્ત પઞ્ચ ચ ।
વર્ષાણિ પેતુર્વૃક્ષાગ્નિહેત્યેકાશનિભૂભૃતામ્

એતાવતા તુ કાલેન દૃઢાભ્યાસાદહંકૃતેઃ ।
દામાદયોઽહમિત્યાસ્થાં જગૃહુર્ગ્રસ્તચેતસઃ

નૈકટ્યાતિશયાદ્યદ્વદ્દર્પણં બિમ્બવદ્ભવેત્ ।
અભ્યાસાતિશયાત્તદ્વત્તે સાહંકારતાં ગતાઃ

યદ્વદ્દૂરગતં વસ્તુ નાદર્શે પ્રતિબિમ્બતિ ।
પદાર્થવાસના તદ્વદનભ્યાસાન્ન જાયતે

યદા દામાદયો જાતા અહંકારાત્મવાસનાઃ ।
તદા મે જીવિતં મેઽર્થ ઇતિ દૈન્યમુપાગતાઃ

ભવવાસનયા ગ્રસ્તા મોહવાસનયા તતઃ ।
આશાપાશનિબદ્ધાસ્તે તતઃ કૃપણતાં ગતાઃ

મુગ્ધેવ હ્યનહંકારૈર્મમત્વમુપકલ્પિતમ્ ।
રજ્જ્વાં ભુજઙ્ગત્વમિવ દામવ્યાલકટૈસ્તતઃ

આપાદમસ્તકો દેહઃ કથં મે ભવતુ સ્થિરઃ ।
મમેતિ તૃષ્ણાકૃપણા દીનતાં તે સમાયયુઃ

સ્થિરો ભવતુ મે દેહઃ સુખાયાસ્તુ ધનં મમ ।
ઇતિ બદ્ધધિયાં તેષાં ધૈર્યમન્તર્દ્ધિમાયયૌ

સવાસનત્વાદ્વપુષામલ્પસત્ત્વાત્સુરદ્વિષામ્ ।
યા તુ પ્રહારપરતા માર્જિતેવાશુ સાભવત્

કથં સુરા જગત્યસ્મિન્ભવામ ઇતિ ચિન્તયા ।
વિવશા દીનતાં જગ્મુઃ પદ્મા ઇવ નિરમ્ભસઃ

તેષાં યોષાન્નપાનેન સ્વાહંકૃતિમતાં રતિઃ ।
બભૂવ ભાવભાવસ્થા ભીષણા ભવભાજિની

અથ તસ્મિન્રણે ભીત્યા સાપેક્ષત્વમુપાયયુઃ ।
મત્તેભઘનસંરબ્ધે વને હરિણકા ઇવ

મરિષ્યામો મરિષ્યામ ઇતિ ચિન્તાહતાશયાઃ ।
મન્દં મન્દં કિલ ભ્રેમુઃ કુપિતૈરાવણે રણે

શરીરૈકાર્થિનાં તેષાં ભીતાનાં મરણાદપિ ।
અલ્પસત્ત્વતયા મૂર્ઘ્નિ કૃતમેવ પરૈઃ પદમ્

અથ પ્રમ્લાનસત્ત્વાસ્તે હન્તુમગ્રગતં ભટમ્ ।
ન શેકુરિન્ધને ક્ષીણે હવિર્દગ્ધુમિવાગ્નયઃ

વિબુધાનાં પ્રહરતાં મશકત્વમુપાગતાઃ ।
ક્ષતવિક્ષતસંઘાતાસ્તસ્થુઃ સામાન્યસદ્ભટાઃ

બહુનાત્ર કિમુક્તેન મરણાદ્ભીતચેતસઃ ।
દૈત્યા દેવેષુ વલગત્સુ દુદ્રુવુઃ સમરાજિરાત્

તેષુ દ્રવત્સુ ભીતેષુ સર્વતો દાનવાદિષુ ।
દામવ્યાલકટાખ્યેષુ વિખ્યાતેષુ સુરાલયે

તદ્દૈત્યસૈન્યં ન્યપતદ્વિદ્રુતં ખાદિતસ્તતઃ ।
કલ્પાન્તપવનોદ્ભૂતં તારાજાલમિવાભિતઃ

અમરાચલકુઞ્જેષુ શિખરાણાં શિખાસુ ચ ।
તટેષુ વારિરાશીનાં પયોદપટલેષુ ચ

સાગરાવર્તગર્તેષુ શ્વભ્રેષૂદ્યત્સરિત્સુ ચ ।
જઙ્ગલેષુ દિગન્તેષુ જ્વલત્સુ વિપિનેષુ ચ

તદ્વાણોચ્છિન્નદેશેષુ ગ્રામેષુ નગરેષુ ચ ।
અટવીષૂગ્રપક્ષાસુ મરુભૂમિદવાગ્નિષુ

લોકાલોકાચલાન્તેષુ પર્વતેષુ હ્રદેષુ ચ ।
આન્ધ્રદ્વવિડકાશ્મીરપારસીકપુરેષુ ચ

નાનામ્ભોધિતરઙ્ગાસુ ગઙ્ગાજલઘટાસુ ચ ।
દ્વીપાન્તરેષુ જાલેષુ જમ્બૂખણ્ડલતાસુ ચ

સર્વતઃ પર્વતાકારાઃ પતિતાસ્તે સુરારયઃ ।
વિસ્ફોટિતાઙ્ગચરણા વિભિન્નકરબાહવઃ

શાખાલગ્નાન્ત્રતન્ત્રીકા મુક્તરક્તભરચ્છટાઃ ।
વ્યસ્તશેખરમૂર્ધાનો નિષ્ક્રાન્તાઃ કુપિતેક્ષણાઃ

સાયુધા બલમાયેષુચ્છિન્નકઙ્કટહેતયઃ ।
દૂરાપાતવિપર્યસ્તપતન્નાનાયુધાંશુકાઃ

કણ્ઠલમ્બિશિરસ્ત્રાણચટત્કારોગ્રભીતયઃ ।
શિખાશતશિલાપ્રોતા દેહભાગવિલમ્બિનઃ

શાલ્મલ્યુગ્રદૃઢાપાતકટત્કણ્ટકસંકટાઃ ।
સુશિલાફલકાસ્ફાલશતધાશીર્ણમસ્તકાઃ

સર્વં એવ સકલાયુધશસ્ત્ર-
પાતમાત્રસમનન્તરમેવ ।
દિક્ષુ નાશમગમન્નસુરેન્દ્રાઃ
પાંસવોઽમ્બુદનિધૌ પયસીવ

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વા૦ દે૦ મો૦ સ્થિતિપ્રકરણે દામવ્યાલકટોપાખ્યાને અસુરપરિભ્રંશો નામૈકોનત્રિંશઃ સર્ગઃ