યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 1.8

અષ્ટમઃ સર્ગઃ
વાલ્મીકિરુવાચ ।
તચ્છ્રુત્વા રાજશાર્દૂલો વિશ્વામિત્રસ્ય ભાષિતમ્ ।
મુહૂર્તમાસીન્નિશ્ચેષ્ટઃ સદૈન્યં ચેદમબ્રવીત્

ઊનષોડશવર્ષોઽયં રામો રાજીવલોચનઃ ।
ન યુદ્ધયોગ્યતામસ્ય પશ્યામિ સહ રાક્ષસૈઃ

ઇયમક્ષૌહિણી પૂર્ણા યસ્યાઃ પતિરહં પ્રભો ।
તયા પરિવૃતો યુદ્ધં દાસ્યામિ પિશિતાશિનામ્

ઇમે હિ શૂરા વિક્રાન્તા ભૃત્યા મન્ત્રવિશારદાઃ ।
અહં ચૈષાં ધનુષ્પાણિર્ગોપ્તા સમરમૂર્ધનિ

એભિઃ સહૈવ વીરાણાં મહેન્દ્રમહતામપિ ।
દદામિ યુદ્ધં મત્તાનાં કરિણામિવ કેસરી

બાલો રામસ્ત્વનીકેષુ ન જાનાતિ બલાબલમ્ ।
અન્તઃપુરાદૃતે દૃષ્ટા નાનેનાન્યા રણાવનિઃ

ન શસ્ત્રૈઃ પરમૈર્યુક્તો ન ચ યુદ્ધવિશારદઃ ।
નવાસ્ત્રૈઃ શૂરકોટીનાં તજ્જ્ઞઃ સમરભૂમિષુ

કેવલં પુષ્પખણ્ડેષુ નગરોપવનેષુ ચ ।
ઉદ્યાનવનકુઞ્જેષુ સદૈવ પરિશીલનમ્

વિહર્તુમેષ જાનાતિ સહ રાજકુમારકૈઃ ।
કીર્ણપુષ્પોપહારાસુ સ્વકાસ્વજિરભૂમિષુ

અદ્ય ત્વતિતરાં બ્રહ્મન્મમ ભાગ્યવિપર્યયાત્ ।
હિમેનેવ હિ પદ્માભઃ સંપન્નો હરિણઃ કૃશઃ

નાત્તુમન્નાનિ શક્નોતિ ન વિહર્તું ગૃહાવનિમ્ ।
અન્તઃખેદપરીતાત્મા તૂષ્ણીં તિષ્ઠતિ કેવલમ્

સદારઃ સહભૃત્યોઽહં તત્કૃતે મુનિનાયક ।
શરદીવ પયોવાહો નૂનં નિઃસારતાં ગતઃ

ઈદૃશોઽસૌ સુતો બાલ આધિનાઽથ વશીકૃતઃ ।
કથં દદામિ તં તુભ્યં યોદ્ધું સહ નિશાચરૈઃ

અપિ બાલાઙ્ગનાસઙ્ગાદપિ સાધો સુધારસાત્।
રાજ્યાદપિ સુખાયૈવ પુત્રસ્નેહો મહામતે

યે દુરન્તા મહારમ્ભાસ્ત્રિષુ લોકેષુ ખેદદાઃ ।
પુત્રસ્નેહેન સન્તોઽપિ કુર્વતે તાનસંશયમ્

અસવોઽથ ધનં દારાસ્ત્યજ્યન્તે માનવૈઃ સુખમ્।
ન પુત્રો મુનિશાર્દૂલ સ્વભાવો હ્યેષ જન્તુષુ

રાક્ષસાઃ ક્રૂરકર્માણઃ કૂટયુદ્ધવિશારદાઃ ।
રામસ્તાન્યોધયત્વિત્થં યુક્તિરેવાતિદુઃસહા

વિપ્રયુક્તો હિ રામેણ મુહૂર્તમપિ નોત્સહે ।
જીવિતું જીવિતાકાંક્ષી ચ રામં નેતુમર્હસિ

નવવર્ષસહસ્રાણિ મમ જાતસ્ય કૌશિક ।
દુઃખેનોત્પાદિતાસ્ત્વેતે ચત્વારઃ પુત્રકા મયા

પ્રધાનભૂતસ્તેષ્વેવ રામઃ કમલલોચનઃ ।
તં વિનેહ ત્રયોઽપ્યન્યે ધારયન્તિ ન જીવિતમ્

સ એવ રામો ભવતા નીયતે રાક્ષસાન્પ્રતિ ।
યદિ તત્પુત્રહીનં ત્વં મૃતમેવાશુ વિદ્ધિ મામ્

ચતુર્ણામાત્મજાનાં હિ પ્રીતિરત્રૈવ મે પરા ।
જ્યેષ્ઠં ધર્મમયં તસ્માન્ન રામં નેતુમર્હસિ

નિશાચરબલં હન્તું મુને યદિ તવેપ્સિતમ્ ।
ચતુરઙ્ગસમાયુક્તં મયા સહ બલં નય

કિંવીર્યા રાક્ષસાસ્તે તુ કસ્ય પુત્રાઃ કથં ચ તે ।
કિયત્પ્રમાણાઃ કે ચૈવ ઇતિ વર્ણય મે સ્ફુટમ્

કથં તેન પ્રકર્તવ્યં તેષાં રામેણ રક્ષસામ્ ।
મામકૈર્બાલકૈર્બ્રહ્મન્મયા વા કૂટયોધિનામ્

સર્વં મે શંસ ભગવન્યથા તેષાં મહારણે ।
સ્થાતવ્યં દુષ્ટભાગ્યાનાં વીર્યોત્સિક્તા હિ રાક્ષસાઃ

શ્રૂયતે હિ મહાવીર્યો રાવણો નામ રાક્ષસઃ ।
સાક્ષાદ્વૈશ્રવણભ્રાતા પુત્રો વિશ્રવસો મુનેઃ

સ ચેત્તવ મખે વિઘ્નં કરોતિ કિલ દુર્મતિઃ ।
તત્સંગ્રામે ન શક્તાઃ સ્મો વયં તસ્ય દુરાત્મનઃ

કાલે કાલે પૃથગ્બ્રહ્મન્ભૂરિવીર્યવિભૂતયઃ ।
ભૂતેષ્વભ્યુદયં યાન્તિ પ્રલીયન્તે ચ કાલતઃ

અદ્યાસ્મિંસ્તુ વયં કાલે રાવણાદિષુ શત્રુષુ ।
ન સમર્થાઃ પુરઃ સ્થાતું નિયતેરેષ નિશ્ચયઃ

તસ્માત્પ્રસાદં ધર્મજ્ઞ કુરુ ત્વં મમ પુત્રકે ।
મમ ચૈવાલ્પભાગ્યસ્ય ભવાન્હિ પરદૈવતમ્

દેવદાનવગન્ધર્વા યક્ષાઃ પતગપન્નગાઃ ।
ન શક્તા રાવણં યોદ્ધું કિં પુનઃ પુરુષા યુધિ

મહાવીર્યવતાં વીર્યમાદત્તે યુધિ રાક્ષસઃ ।
તેન સાર્ધં ન શક્તાઃ સ્મ સંયુગે તસ્ય બાલકૈઃ

અયમન્યતમઃ કાલઃ પેલવીકૃતસજ્જનઃ ।
રાઘવોઽપિ ગતો દૈન્યં યતો વાર્ધકજર્જરઃ

અથવા લવણં બ્રહ્મન્યજ્ઞઘ્નં તં મધોઃ સુતમ્ ।
કથયત્વસુરપ્રખ્યં નૈવ મોક્ષ્યામિ પુત્રકમ્

સુન્દોપસુન્દયોશ્ચૈવ પુત્રૌ વૈવસ્વતોપમૌ ।
યજ્ઞવિઘ્નકરૌ બ્રૂહિ ન તે દાસ્યામિ પુત્રકમ્

અથ નેષ્યસિ ચેદ્બ્રહ્મંસ્તદ્ધતોઽસ્મ્યહમેવ તે ।
અન્યથા તુ ન પશ્યામિ શાશ્વતં જયમાત્મનઃ

ઇત્યુક્ત્વા મૃદુ વચનં રઘૂદ્વહોઽસૌ
કલ્લોલે મુનિમતસંશયે નિમગ્નઃ ।
નાજ્ઞાસીત્ક્ષણમપિ નિશ્ચયં મહાત્મા
પ્રોદ્વીચાવિવ જલધૌ સ મુહ્યમાનઃ

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વાલ્મીકીયે વૈરાગ્યપ્રકરણે દશરથવાક્યં નામાષ્ટમઃ સર્ગઃ