યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 1.9

નવમઃ સર્ગઃ

વાલ્મીકિરુવાચ ।
તચ્છ્રુત્વા વચનં તસ્ય સ્નેહપર્યાકુલેક્ષણમ્ ।
સમન્યુઃ કૌશિકો વાક્યં પ્રત્યુવાચ મહીપતિમ્

કરિષ્યામીતિ સંશ્રુત્ય પ્રતિજ્ઞાં હાતુમર્હસિ ।
સ ભવાન્કેસરી ભૂત્વા મૃગતામિવ વાઞ્છસિ

રાઘવાણામયુક્તોઽયં કુલસ્યાસ્ય વિપર્યયઃ ।
ન કદાચન જાયન્તે શીતાંશોરુષ્ણરશ્મયઃ

યદિ ત્વં ન ક્ષમો રાજન્ગમિષ્યામિ યથાગતમ્ ।
હીનપ્રતિજ્ઞ કાકુત્સ્થ સુખી ભવ સબાન્ધવઃ

વાલ્મીકિરુવાચ ।
તસ્મિન્કોપપરીતેઽથ વિશ્વામિત્રે મહાત્મનિ ।
ચચાલ વસુધા કૃત્સ્ના સુરાંશ્ચ ભયમાવિશત્

ક્રોધાભિભૂતં વિજ્ઞાય જગન્મિત્રં મહામુનિમ્ ।
ધૃતિમાન્સુવ્રતો ધીમાન્વસિષ્ઠો વાક્યમબ્રવીત્

વસિષ્ઠ ઉવાચ ।
ઇક્ષ્વાકૂણાં કુલે જાતઃ સાક્ષાદ્ધર્મ ઇવાપરઃ ।
ભવાન્દશરથઃ શ્રીમાંસ્ત્રૈલોક્યગુણભૂષિતઃ

ધૃતિમાન્સુવ્રતો ભૂત્વા ન ધર્મં હાતુમર્હસિ ।
ત્રિષુ લોકેષુ વિખ્યાતો ધર્મેણ યશસા યુતઃ

સ્વધર્મં પ્રતિપદ્યસ્વ ન ધર્મં હાતુમર્હસિ ।
મુનેસ્ત્રિભુવનેશસ્ય વચનં કર્તુમર્હસિ

કરિષ્યામીતિ સંશ્રુત્ય તત્તે રાજન્નકુર્વતઃ ।
ઇષ્ટાપૂર્તં હરેદ્ધર્મં તસ્માદ્રામં વિસર્જય

ઇક્ષ્વાકુવંશજાતોઽપિ સ્વયં દશરથોઽપિ સન્ ।
ન પાલયસિ ચેદ્વાક્યં કોઽપરઃ પાલયિષ્યતિ

યુષ્મદાદિપ્રણીતેન વ્યવહારેણ જન્તવઃ ।
મર્યાદાં ન વિમુઞ્ચન્તિ તાં ન હાતું ત્વમર્હસિ

ગુપ્તં પુરુષસિંહેન જ્વલનેનામૃતં યથા ।
કૃતાસ્ત્રમકૃતાસ્ત્રં વા નૈનં શક્ષ્યન્તિ રાક્ષસાઃ

એષ વિગ્રહવાન્ધર્મ એપ વીર્યવતાં વરઃ ।
એષ બુદ્ધ્યાઽધિકો લોકે તપસાં ચ પરાયણમ્

એષોઽસ્ત્રં વિવિધં વેત્તિ ત્રૈલોક્યે સચરાચરે ।
નૈતદન્યઃ પુમાન્વેત્તિ ન ચ વેત્સ્યતિ કશ્ચન

ન દેવા નર્ષયઃ કેચિન્નાસુરા ન ચ રાક્ષસાઃ ।
ન નાગા યક્ષગન્ધર્વાઃ સમેતાઃ સદૃશા મુનેઃ

અસ્ત્રમસ્મૈ કૃશાશ્વેન પરૈઃ પરમદુર્જયમ્ ।
કૌશિકાય પુરા દત્તં યદા રાજ્યં સમન્વગાત્

તે હિ પુત્રાઃ કૃશાશ્વસ્ય પ્રજાપતિસુતોપમાઃ ।
એનમન્વચરન્વીરા દીપ્તિમન્તો મહૌજસઃ

જયા ચ સુપ્રભા ચૈવ દાક્ષાયણ્યૌ સુમધ્યમે ।
તયોસ્તુ યાન્યપત્યાનિ શતં પરમદુર્જયમ્

પઞ્ચાશતં સુતાઞ્જજ્ઞે જયા લબ્ધવરા પુરા ।
વધાર્થં સુરસૈન્યાનાં તે ક્ષમાઃ કામચારિણઃ

સુપ્રભા જનયામાસ પુત્રાન્પઞ્ચાશતં પરાન્ ।
સંઘર્ષાન્નામ દુર્ધર્ષાન્દુરાકારાન્વલીયસઃ

એવંવીર્યો મહાતેજા વિશ્વામિત્રો જગન્મુનિઃ ।
ન રામગમને બુદ્ધિં વિક્લવાં કર્તુમર્હસિ

અસ્મિન્મહાસત્ત્વતમે મુનીન્દ્રે
સ્થિતે સમીપે પુરૂષસ્ય સાધો ।
પ્રાપ્તેઽપિ મૃત્યાવમરત્વમેતિ
મા દીનતાં ગચ્છ યથા વિમૂઢઃ

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વાલ્મીકીયે વૈરાગ્યપ્રકરણે વસિષ્ઠસમાશ્વાસનં નામ નવમઃ સર્ગઃ