યમસ્મૃતિ · શ્લોક 21-40

અન્નં શૂદ્રસ્ય ભોજ્યં વા યે ભુઞ્જન્ત્ય્ અબુધા નરાઃ ।
પ્રયશ્ચિત્તં તથા પ્રાપ્તં ચરેચ્ ચાન્દ્રાયણં વ્રતમ્ ॥

પ્રાપ્તે દ્વાદશમે વર્ષે યઃ કન્યાં ન પ્રયચ્છતિ ।
માસિ માસિ રજસ્ તસ્યાઃ પિતા પિબતિ શોણિતમ્ ॥

માતા ચૈવ પિતા ચૈવ જ્યેષ્ઠો ભ્રાતા તથૈવ ચ ।
ત્રયસ્ તે નરકં યાન્તિ દૃષ્ટ્વા કન્યાં રજસ્વલામ્ ॥

યસ્ તાં વિવાહયેત્ કન્યાં બ્રાહ્મણો મદમોહિતઃ ।
અસંભાષ્યો હ્ય્ અપાઙ્ક્તેયઃ સ વિપ્રો વૃષલીપતિઃ ॥

વન્ધ્યા તુ વૃષલી જ્ઞેયા વૃષલી તુ મૃતપ્રજાઃ ।
શૂદ્રી તુ વૃષલી જ્ઞેયા કુમારી તુ રજસ્વલા ॥

યત્ કરોત્ય્ એકરાત્રેણ વૃષલીસેવનાદ્ દ્વિજઃ ।
તદ્ ભૈક્ષભુગ્ જપેન્ નિત્યં ત્રિભિર્ વર્ષૈર્ વ્યપોહતિ ॥

સ્વવૃષં યા પરિત્યજ્યાન્ય્ અવૃષેણ બૃહસ્પતિઃ ।
વૃષલી સા તુ વિજ્ઞેયા ન શૂદ્રી વૃષલી ભવેત્ ॥

વૃષલીફેનપીતસ્ય નિઃશ્વાસોપહતસ્ય ચ ।
તસ્યાઞ્ ચૈવ પ્રસૂતસ્ય નિષ્કૃતિર્ નૈવ વિદ્યતે ॥

શ્વિત્રકુષ્ઠી તથા ચૈવ કુનખી શ્યાવદન્તકઃ ।
રોગી હીનાતિરિક્તાઙ્ગઃ પિશુનો મત્સરસ્ તથા ॥

દુર્ભગો હિ તથા ષણ્ડઃ પાષણ્ડી વેદનિન્દકઃ ।
હૈતુકઃ શૂદ્રયાજી ચ અયાજ્યાનાઞ્ ચ યાજકઃ ॥

નિત્યં પ્રતિગ્રહે લુબ્ધો યાચકો વિષયાત્મકઃ ।
શ્યાવદન્તો ઽથ વૈદ્યશ્ ચ અસદાલાપકસ્ તથા ॥

એતે શ્રાદ્ધે ચ દાને ચ વર્જનીયાઃ પ્રયત્નતઃ ॥

તતો દેવલકશ્ ચૈવ ભૃતકો વેદવિક્રયી ।
એતે વર્જ્યાઃ પ્રયત્નેન એતદ્ ભાસ્વતિર્ અબ્રવીત્ ॥

એતાન્ નિયોજયેદ્ યસ્ તુ હવ્યે કવ્યે ચ કર્મણિ ।
નિરાશાઃ પિતરસ્ તસ્ય યાન્તિ દેવામહર્ષિભિઃ ॥

અગ્રે માહિષિકં દૃષ્ટ્વા મધ્યે તુ વૃષલીપતિમ્ ।
અન્તે વાર્ધુષિકં દૃષ્ટ્વા નિરાશાઃ પિતરો ગતાઃ ॥

મહિષીત્ય્ ઉચ્યતે ભાર્યા યા ચૈવ વ્યભિચારિણી ।
તાન્ દોષાન્ ક્ષમતે યસ્ તુ સ વૈ માહિષિકઃ સ્મૃતઃ ॥

સમાર્ઘન્ તુ સમુદ્ધૃત્ય મહાર્ઘં યહ્ પ્રયચ્છતિ ।
સ વૈ વાર્ધુષિકો નામ બ્રહ્મવાદિષુ ગર્હિતઃ ॥

યાવદ્ ઉષ્ણં ભવત્ય્ અન્નં યાવદ્ ભુઞ્જન્તિ વાગ્યતાઃ ।
અશ્નન્તિ પિતરસ્ તાવદ્ યાવન્ નોક્તા હવિર્ગુણાઃ ॥

હવિર્ગુણા ન વક્તવ્યાઃ પિતરો યત્ર તર્પિતાઃ ।
પિતૃભિસ્ તર્પિતૈઃ પશ્ચાદ્ વક્તવ્યં શોભનં હવિઃ ॥

યાવતો ગ્રસતે ગ્રાસાન્ હવ્યકવ્યેષુ મન્ત્રવિત્ ।
તાવતો ગ્રસતે પિણ્ડાન્ શરીરે બ્રહ્મણઃ પિતા ॥