Yamasmṛti · Verses 21-40

annaṃ śūdrasya bhojyaṃ vā ye bhuñjanty abudhā narāḥ /
prayaścittaṃ tathā prāptaṃ carec cāndrāyaṇaṃ vratam //

prāpte dvādaśame varṣe yaḥ kanyāṃ na prayacchati /
māsi māsi rajas tasyāḥ pitā pibati śoṇitam //

mātā caiva pitā caiva jyeṣṭho bhrātā tathaiva ca /
trayas te narakaṃ yānti dṛṣṭvā kanyāṃ rajasvalām //

yas tāṃ vivāhayet kanyāṃ brāhmaṇo madamohitaḥ /
asaṃbhāṣyo hy apāṅkteyaḥ sa vipro vṛṣalīpatiḥ //

vandhyā tu vṛṣalī jñeyā vṛṣalī tu mṛtaprajāḥ /
śūdrī tu vṛṣalī jñeyā kumārī tu rajasvalā //

yat karoty ekarātreṇa vṛṣalīsevanād dvijaḥ /
tad bhaikṣabhug japen nityaṃ tribhir varṣair vyapohati //

svavṛṣaṃ yā parityajyāny avṛṣeṇa bṛhaspatiḥ /
vṛṣalī sā tu vijñeyā na śūdrī vṛṣalī bhavet //

vṛṣalīphenapītasya niḥśvāsopahatasya ca /
tasyāñ caiva prasūtasya niṣkṛtir naiva vidyate //

śvitrakuṣṭhī tathā caiva kunakhī śyāvadantakaḥ /
rogī hīnātiriktāṅgaḥ piśuno matsaras tathā //

durbhago hi tathā ṣaṇḍaḥ pāṣaṇḍī vedanindakaḥ /
haitukaḥ śūdrayājī ca ayājyānāñ ca yājakaḥ //

nityaṃ pratigrahe lubdho yācako viṣayātmakaḥ /
śyāvadanto 'tha vaidyaś ca asadālāpakas tathā //

ete śrāddhe ca dāne ca varjanīyāḥ prayatnataḥ //

tato devalakaś caiva bhṛtako vedavikrayī /
ete varjyāḥ prayatnena etad bhāsvatir abravīt //

etān niyojayed yas tu havye kavye ca karmaṇi /
nirāśāḥ pitaras tasya yānti devāmaharṣibhiḥ //

agre māhiṣikaṃ dṛṣṭvā madhye tu vṛṣalīpatim /
ante vārdhuṣikaṃ dṛṣṭvā nirāśāḥ pitaro gatāḥ //

mahiṣīty ucyate bhāryā yā caiva vyabhicāriṇī /
tān doṣān kṣamate yas tu sa vai māhiṣikaḥ smṛtaḥ //

samārghan tu samuddhṛtya mahārghaṃ yah prayacchati /
sa vai vārdhuṣiko nāma brahmavādiṣu garhitaḥ //

yāvad uṣṇaṃ bhavaty annaṃ yāvad bhuñjanti vāgyatāḥ /
aśnanti pitaras tāvad yāvan noktā havirguṇāḥ //

havirguṇā na vaktavyāḥ pitaro yatra tarpitāḥ /
pitṛbhis tarpitaiḥ paścād vaktavyaṃ śobhanaṃ haviḥ //

yāvato grasate grāsān havyakavyeṣu mantravit /
tāvato grasate piṇḍān śarīre brahmaṇaḥ pitā //