યમસ્મૃતિ · શ્લોક 41-60

ઉચ્છિષ્ટોચ્છિષ્તસંસ્પૃષ્ટઃ શુના શૂદ્રેણ વા દ્વિજઃ ।
ઉપોષ્ય રજમીમ્ એકાં પઞ્ચગવ્યેન શુદ્ધ્યતિ ॥

અનુચ્છિષ્ટેન સંસ્પૃષ્ટે સ્નાનમાત્રં વિધીયતે ।
તેનૈવોચ્છિષ્ટસંસ્પૃષ્ટઃ પ્રાજાપત્યં સમાચરેત્ ॥

યાવદ્ વિપ્રા ન પૂજ્યન્તે સમ્ભોજનહિરણ્યકૈઃ ।
તાવચ્ ચીર્ણવ્રતસ્યાપિ તત્ પાપં ન પ્રણશ્યતિ ॥

યદ્ વેષ્ટિતં કાકબલાકચિલ્લૈર્ અમેધ્યલિપ્તં તુ ભવેચ્ છરીરમ્ ।
ગાત્રે મુખે ચ પ્રવિશેચ્ ચ સમ્યક્ સ્નાનેન લેપોપહતસ્ય શુદ્ધિઃ ॥

ઊર્ધ્વં નાભેઃ કરૌ મુક્ત્વા યદ્ અઙ્ગમ્ ઉપહન્યતે ।
ઊર્ધ્વં સ્નાનમ્ અધઃ શૌચં તન્ માત્રેણૈવ શુદ્ધ્યતિ ॥

અભક્ષ્યાણામ્ અપેયાનામ્ અલેહ્યાનાઞ્ ચ ભક્ષણે ।
રેતો મૂત્રપુરીષાણાં પ્રાયશ્ચિત્તં કથં ભવેત્ ॥

પદ્મોડુમ્બરવિલ્વાશ્ ચ કુશાશ્વત્થપલાશકાઃ ।
એતેષામ્ ઉદકં પીત્વા ષડ્રાત્રેણૈવ શુદ્ધ્યતિ ॥

યઃ પ્રત્યવસિતો વિપ્રઃ પ્રવ્રજ્યાગ્નિર્ નિરાપદિ ।
અનાહિતાગ્નિર્ વર્તેત ગૃહિત્વઞ્ ચ ચિકીર્ષતિ ॥

આચરેત્ ત્રીણિ કૃચ્છ્રાણિ ચરેચ્ ચાન્દ્રાયણાનિ ચ ।
જાતકર્માદિભિઃ પ્રોક્તૈઃ પુનઃ સંસ્કારમ્ અર્હતિ ॥

તૂલિકા ઉપધાનાનિ પુષ્પં રક્તામ્બરાણિ ચ ।
શોષયિત્વા પ્રતાપેન પ્રોક્ષયિત્વા શુચિર્ ભવેત્ ॥

દેશં કાલં તથાત્માનં દ્રવ્યં દ્રવ્યપ્રયોજનમ્ ।
ઉપપત્તિમ્ અવસ્થાઞ્ ચ જ્ઞાત્વા ધર્મં સમાચરેત્ ॥

રથ્ય્ આકર્દમતોયાનિ નાવાયસ તૃણાનિ ચ ।
મારુતાર્કેણ શુદ્ધ્યન્તિ પક્વેષ્ટકચિતાનિ ચ ॥

આતુરે સ્નાનસમ્પ્રાપ્તે દશકૃત્વો હ્ય્ અનાતુરઃ ।
સ્નાત્વા સ્નાત્વા સ્પૃશેત્ તન્ તુ તતઃ શુદ્ધ્યેત આતુરઃ ॥

રજકશ્ ચર્મકારશ્ ચ નટો વુરુડ એવ ચ ।
કૈવર્તમેદભિલ્લાશ્ ચ સપ્તૈતે ચાન્ત્યજાઃ સ્મૃતાઃ ॥

એષાં ગત્વા તુ યોષાં વૈ તપ્તકૃચ્છ્રં સમાચરેત્ ॥

સ્ત્રીણાં રજસ્વલાનાન્ તુ સ્પૃષ્ટાસ્પૃષ્ટિ યદા ભવેત્ ।
પ્રાયશ્ચિત્તં કથં તાસાં વર્ણે વર્ણે વિધીયતે ॥

સ્પૃષ્ટ્વા રજસ્વલાં યાન્તુ સગોત્રાઞ્ ચ સભર્ત્તૃકામ્ ।
કામાદ્ અકામતો વાપિ સ્નાત્વા કાલેન શુદ્ધ્યતિ ॥

સ્પૃષ્ટ્વા રજસ્વલાન્યોન્યં બ્રાહ્મણી શૂદ્રજા તથા ।
કૃચ્છ્રેણ શુધ્યતે પૂર્વા શૂદ્રા પાદેન શુધ્યતિ ॥

સ્પૃષ્ટ્વા રજસ્વલાન્યોન્યં ક્ષત્રિયા શૂદ્રજા તથા ।
પાદહીનં ચરેત્ પૂર્વા પાદાર્દ્ધન્ તુ તથોત્તરા ॥

સ્પૃષ્ટ્વા રજસ્વલાન્યોન્યં વૈશ્યજા શૂદ્રજા તથા ।
કૃચ્છ્રપાદં ચરેત્ પૂર્વા તદર્દ્ધન્ તુ તથોત્તરા ॥