વિષ્વક્સેનસંહિતા · અધ્યાય 36

ઇતિ શ્રીપાઞ્ચરાત્રે વિષ્વક્સેનસંહિતાયાં મહાપીઠ- પ્રતિષ્ઠાવિધિર્નામ પઞ્ચત્રિંશો ઽધ્યાયઃ ॥
ષટ્ત્રિંશો ઽધ્યાયઃ
વિષ્વક્સેનઃ--
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
પુણ્યાહં વાચયેત્તત્ર બ્રાહ્મણૈઃ સહ મન્ત્રવિત્ ।
પઞ્ચભારપ્રમાણં વા તદર્ધં વાર્ધમેવ વા

તન્ન્યૂનં ન હિ કર્તવ્યં શાલિસંચયમુત્તમમ્ ।
તત્રોર્ધ્વે વિકિરેદ્વિદ્વાન્ તદર્ધં તણ્ડુલં તથા

તણ્ડુલોપરિ વિન્યસ્ય ચાષ્ટપત્રાબ્જમુત્તમમ્ ।
તત્ર મધ્યે લિખેદ્બીજં દલે ચાષ્ટાક્ષરં ન્યસેત્

મધ્યમે નવકુમ્ભં તુ સ્થાપયેત્ સાધકોત્તમઃ ।
સૂત્રવસ્ત્રસમાયુક્તં રત્નમાલ્યેરલંકૃતમ્

ગન્ધોદકેન સંપૂર્ણં વસ્ત્રગ્યુગ્મેન વેષ્ટિતમ્ ।
પૂર્વાદિ ચાષ્ટકુમ્ભસ્ય વસ્ત્રમેકૈકમેવ વા

દિઙ્મૂર્ત્યાદીનિ ચાષ્ટાનામેકવસ્ત્રમથાપિ વા ।
કર્ણિકાયાં ન્યસેત્ કુમ્ભં દલેષ્વષ્ટઘટાન્ ન્યસેત્

ત્રિસપ્તપઞ્ચદર્ભૈર્વા કૃત્વા કૂર્ચં વિનિક્ષિપેત્ ।
તસ્મિન્ પૂર્ણઘટે મધ્યે દેવાગારં તુ ચિન્તયેત્

સહસ્રશીર્ષા પુરુષઃ સહસ્રાક્ષાઃ સહસ્રપાત્(?) ।
સહસ્રકુન્તલોપેતં સહુસ્રમકુટાન્વિતમ્

સહસ્રાદિત્યસંકાશં સહસ્રેન્દુનિભાનનમ્ ।
સહસ્રવાહનૈર્યુક્તં સર્વદિઙ્નાસિકાન્વિતમ્

શઙ્ખચક્રગદાપાણિં સર્વપ્રહરણાન્વિતમ્ ।
પ્રાસાદરૂપમિત્યાહુઃ પૂર્વરાત્રે ઽધિવાસયેત્

તદ્ધ્યાનેનૈવ દેવર્ષે સમ્યક્ સ્નાનમવાપ્નુયાત્(?) ।
મોક્ષાર્થી મોક્ષમાપ્નોતિ તસ્માદ્ધ્યાનં વિશિષ્યતે

મણ્ડપાદિષુ સર્વેષુ ધ્યાનમેવં પ્રકીર્તિતમ્ ।
તસ્મિન્ મધ્યે નયેદ્વિદ્વાન્ સ્મરન્ તત્ પરમેષ્ઠિના

પૂર્વાદિ ચોત્તરાન્તે તુ તન્મૂર્તિં તુ વિચિન્તયેત્ ।
આગ્નેયાદિષુ કોણેષુ વૈનતેયાદિકાન્ ન્યસેત્

મૃતગસ્યાધિપતિં સિંહં વૈનતેયાંશકં ન્યસેત્ ।
તસ્મિન્ પૂર્ણઘટે મધ્યે પૌરુષં સૂક્તમભ્યસેત્

દિગ્દેવાદિષુ કુમ્ભેષુ તત્તન્મૂર્તિં જપેત્ ક્રમાત્ ।
ઋગાદીનાં તુ વેદાનાં સારમુદ્ધૃત્ય નારદ

પૂર્વાદિસોમપર્યન્તમુચ્ચરેત્ સુસ્વરેણ તુ ।
તતઃ પૂર્ણઘટાદીનિ ચાર્ચયેત્તેન મન્ત્રતઃ

હવિર્નિવેદયેત્ પશ્ચાત્ મન્ત્રેણ પરમેષ્ઠિના ।
મુખવાસં તતો દદ્યાત્ રક્ષાં કૃત્વાષ્ટદિક્ક્રામત્

ઘણ્ટાધ્વનિસમાયુક્તં ગન્ધપુષ્પાદિભિઃ સહ ।
હવિષા બલિદાનં તુ કારયેદષ્ટદિક્ષુ ચ

કુમુદાદીનિ સર્વાણિ ગૃહ્ણન્તિ બલિમુત્તમમ્ ।
શઙ્ક્ષદુન્દુભિનિર્ઘોષં કૃત્વાસ્મિન્ મુનિસત્તમ

તતઃ પુષ્પાઞ્જલિં કૃત્વા સાધકઃ પરમાર્થવિત્ ।
નમસ્કૃત્યાખિલાન્ સર્વાન્ મઙ્ગલાનુચ્ચરેત્ક્રમાત્

પ્રભાતાયાં તુ શર્વર્યામાચાર્યઃ સ્નાનમાચરેત્ ।
સૂક્તેન પુરુષેણૈવ મન્ત્રં વા પરમેષ્ઠિના

કુમ્ભસ્થિતેન દેવેશં પૂજયેત્ પુરુષોત્તમમ્ ।
ગન્ધાદિ દીપપર્યન્તં તત્તન્મન્ત્રેણ સાધકઃ

પૂર્વાદીશાનપર્યન્તમર્ચયેદષ્ટદિગ્ઘટાન્ ।
મહામુમ્ભાદિ સંગૃહ્ય પ્રાસાદં તુ પરિભ્રમેત્

શઙ્ખભેર્યાદિનાદૈસ્તુ નૃત્તગીતસમન્વિતમ્ ।
સ્વસ્તિવાચનસંયુક્તં ગર્ભાગારં પ્રવેશયેત્

દેવસ્યાગ્રે તુ સંસ્થાપ્ય તણ્ડુલોપરિ નારદ ।
મહાકુમ્ભસ્થદેવેશં વિધિનાધિપતિં પરમ્

તત્પૂર્વપાર્શ્વે સંસ્થાપ્ય તણ્ડુલેષુ ઘટાન્ ક્રમાત્ ।
અર્ઘ્યપાદ્યાદિનાભ્યર્ચ્ય મુખવાસાવસાનકમ્

એવમભ્યર્ચ્ય મતિમાન્ ક્ષમ્યતામિતિ ચોચ્ચરન્ ।
મન્ત્રહીનં ક્રિયાહીનં ભક્તિહીનં જનાર્દન

ક્ષન્તુમર્હસિ દેવેશ પરિપૂર્ણં તદસ્તુ મે ।
એવં કૃત્વા તુ મન્ત્રજ્ઞો મઙ્ગલાનિ સમીરયેત્

આચાર્યઃ પુષ્પમાદાય નમસ્કૃત્ય હરિં પ્રભુમ્ ।
કુમ્ભસ્થિતેન દેવેશે મૂલબેરે નિયોજયેત્

તથૈવાષ્ટઘટાચ્છક્તિં તદ્દેહે વિનિવેશયેત્ ।
પરમેષ્ઠ્યા ન્યસેત્ પૂર્વં દિઙ્મૂર્ત્યાદીન્ સ્વવિદ્યયા

મૂલબેરસ્ય મૂર્ધ્નેવ સેચયેત્તાંસ્ત્રિબિન્દુના ।
દેવપાદે તુ હસ્તાભ્યાં પુષ્પં દત્વા પુનઃ પુનઃ

તતઃ પુરુષસૂક્તં તુ બ્રાહ્મણૈઃ સહ સંજપેત્ ।
તસ્મિન્ કાલે મહાપ્રાજ્ઞ આચાર્યં પૂજયેદ્ધનૈઃ

નવવસ્ત્રાઙ્ગુલીયૈસ્તુ કટકાદિવિભૂષણૈઃ ।
કુમ્ભસ્થિતેન તોયેન પ્રોક્ષયેદ્ગેહમુત્તમમ્

અત્રોપયુક્તં યદ્દ્રવ્યં દેવતાલંકૃતં (-તિઃ?) વિના ।
આચાર્યાય પ્રદાતવ્યં વસ્ત્રં વ્રીહ્યાદિભિઃ સહ

નિવેદિતં તુ તત્સર્વં સાત્ત્વતેભ્યો નિવેદયેત્ ।
શિલ્પિનં પૂજયેત્તત્ર દૈવજ્ઞમનુપૂજયેત્

બ્રાહ્મણાન્ ભોજયેત્તત્ર વૈષ્ણવાન્ વેદપારગાન્ ।
ક્રિયાવસાને મતિમાન્ ચિત્રકર્મ ચ કારયેત્

હવનં મણ્ડપાદ્યેષુ એવમેવ સમાચરેત્ ।
એવમુક્તપ્રકારેણ કારયેદધિવાસનમ્

વાસાધિવાસનં ચૈવ પ્રાસાદપ્રોક્ષણે મુને ।
અઙ્કુરાર્પણકાર્યે તુ હોમમત્ર ન વિદ્યતે

બાલગેહં તુ દેવર્ષે કલ્પયેત્ પૂર્વવત્ ક્રમાત્ ।
જગતી કુમુદાદીનિ વર્જયેત્તરુણાલયે

બાલાલયપ્રતિષ્ઠાયાં સ્થણ્ડિલે હોમમાચરેત્ ।
અધિવાસાદિકર્માણિ વાસવાદીનિ(?) કારયેત્

એવમુક્તપ્રકારેણ શક્તિમુદ્વાસ્ય નારદ ।
જીર્ણોદ્ધારં તતઃ કુર્યાત્ શિલ્પિના કુશલેન તુ

અન્યથા કુરુતે મોહાત્ ગ્રામનાશો ધનક્ષયઃ ।
સ્થાનનાશો ભવેત્તત્ર સંભવેન્નાત્ર સંશયઃ

તસ્માત્ સર્વપ્રયત્નેન વિમાનસ્થ હરિં પરમ્ ।
ઉદ્વાસયેન્મહાબેરે ક્રમાત્ પૂર્વં યથાવિધિ

તસ્માત્ સર્વપ્રયત્નેન શક્ત્યુદ્વાસનમારભેત્ ।
માર્ગેણૈકેન સંયોજ્ય પ્રાસાદસ્યાધિદૈવતમ્

વિનોદમણ્ડપં ચૈવ વપ્રપ્રાકારકે તથા ।
પરિવારાલયાદ્યેષુ બહિઃ પ્રાકારકે તથા

એવમુક્તપ્રકારેણ કારયેદધિવાસનમ્ ।
એવં સંક્ષેપતઃ પ્રોક્તં જીર્ણોદ્ધારમથારભેત્

અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ જીર્ણોદ્ધારવિધિં પરમ્ ।
આચાર્યં યજમાનં ચ તક્ષાચાર્યં મહામુને

મૃણ્મયપ્રતિમાજીર્ણે શૂલમૃત્પટરજ્જવઃ ।
પુનસ્તુ મૃણ્મયાઃ કાર્યા શિલયા વાપિ કારયેત્

શૈલજપ્રતિમાજીર્ણે લોહજાઃ શૈલજાસ્તથા ।
રત્નજપ્રતિમાજીર્ણે સૌવર્ણં વાપિ રાજતમ્

દારુમૃચ્છૈલલોહાદ્યા રુક્મરત્નાદિકાઃ ક્રમાત્ ।
ઉત્તમા ઇતિ વિજ્ઞેયા ઉત્તરોત્તરમગ્રતઃ

રુક્મં રત્નં સમાનં ચ કેચિદાહુર્મનીષિણઃ ।
શિલાલોહં ચ સદૃશં દેવર્ષે ઇતિ કેચન

હાટકં રજતં તામ્રં સમાનમિતિ નારદ ।
લોહશબ્દેન સંજ્ઞાત્વા કારયેદુત્સવાદિકમ્

યજમાનસ્ય વાઞ્છા ચેત્ યથાવિત્તાનુસારતઃ(!) ।
અસ્મિન્ મુનિવરશ્રેષ્ઠ ત્રપુકં ચાયસં વિના

આત્માર્થે ચ પરાર્થે ચ પ્રતિમાકરણે મુને ।
અધમદ્રવ્યસંપન્નં પરકાર્યમનુત્તમમ્(?)

સદૃશને તુ યત્કાર્યં મધ્યમં પ્રોચ્યતે બુધૈઃ ।
નોત્તમં ત્વધમૈઃ કાર્યં કુર્વન્ મોહાત્ પ્રણશ્યતિ

રાજરાષ્ટ્રં ચ સકલં ઇતિ શાસ્ત્રસ્ય નિશ્ચયઃ ।
દ્રવ્ય એવ વિસંવાદો માનોન્માનપ્રમાણકૈઃ

ન ન્યૂનમતિરિક્તં ચ યદિ ચેત્સિદ્ધિમાત્મનઃ ।
મૂલબેરાદિબેરાણં જીર્ણોદ્ધારવિધૌ મુને

આત્માર્થે વા પરાર્થે વા તુલ્યમેતદ્દ્વિજોત્તમ ।
આત્માર્થે વંશનાશઃ સ્યાત્ પરાર્થે રાષ્ટ્રનાશનમ્

તસ્માત્ સર્વપ્રયત્નેન કારયેદ્વિધિચોદિતમ્ ।
વિમાનં પ્રતિમાં વાપિ પ્રાકારં ગોપુરં તથા

મણ્ડપં પૂર્વવત્ કુર્યાત્ નવકર્માનુલેપને ।
નષ્ટાલયં ચેત્તદ્ભૂમૌ પુરાણોક્તં ચાર્ષં તુ વા

દૈવિકં માનુષં વાપિ યથાકામં તુ કારયેત્ ।
ઉત્તમાલયમત્રૈવ ઉત્તમોત્તમમેવ વા

અધમોત્તમં વા વિપ્રેન્દ્ર જીર્ણં ચેન્મુનિસત્તમ ।
મધ્યમેનાધમેનૈવ કારયેદાલયં પુનઃ

યજમાનસ્ય વાઞ્છા ચેન્મધ્યમે ઽપ્યેવમેવ તુ ।
અધમાલયં ભવેત્તસ્મિન્ અધમોત્તમમેવ વા

અધમાધમમેવાથ જીર્ણોદ્ધારણકર્મણિ ।
ઉપપીઠસમાયુક્તં દ્વિતલં ત્રિતલં તુ વા

યથાવિત્તાનુસારેણ(!) કુર્યાદેકતલં તુ વા ।
ઉત્તમાદિક્રમં જ્ઞાત્વા યથાકામં તુ વર્ધયેત્

વર્ધનાચ્છ્રિયમાપ્નોતિ રાજ્ઞો રાષ્ટ્રસ્ય નારદ ।
તથૈવ નગરાદીનામાલયસ્ય વિશેષતઃ

ભવનં ગોપુરાકારં શાલકૂટાદિકં મુને ।
જીર્ણં ચેદિહ લોકે તુ કારયેદ્વા પ્રપાકૃતિમ્

નગરાદીનિ સંજ્ઞાત્વા ગ્રામરાજાનુકૂલતઃ ।
યથાવિત્તાનુસારેણ(!) કુર્યાદ્વેશ્મ યથાપરુચિ

ગ્રામાનુકૂલતો વાપિ ધામ કુર્યાદનુત્તમમ ।
પ્રતિમાં પુનરત્રૈવ કુર્યાત્ પ્રાસાદમાત્રતઃ

દ્વારમાનેન વા ચાસ્મિન્ ગર્ભમાનેન વા મુને ।
ઉત્તમાધમમધ્યેન નષ્ટોદ્ધારણકર્મણિ

તદ્ગેહાત્ પશ્ચિમે યામ્યે નિર્ગમાકૃતિ નેષ્યતે ।
પૂર્વવત્ કારયેજ્જીર્ણસ્યોદ્ધારે મુનિસત્તમ

સંમોહાત્ પશ્ચિયે યામ્યે નિર્ગમં કારયેદ્યદિ ।
ગ્રામસ્ય કલહં કુર્યાત્ ધર્મમાર્ગર્ં(-ગો?)વિનશ્યતિ

તદ્રાષ્ટ્રં યજમાનશ્ચ નશ્યત્યેવ ન સંશયઃ ।
તસ્માત્ સર્વપ્રયત્નેને ન કુર્યાન્નિર્ગમાકૃતિમ્

પૂર્વદ્વારસ્ય ગેહસ્ય મણ્ડપાદિ યથાક્રમમ્ ।
યજમાનસ્ય વાઞ્છા ચેદ્યથાકામં તુ વર્ધયેત્

સર્વશઃ પ્રતિદિક્ષ્વાદિ પશ્ચિમં નેષ્યતે મુને ।
પૂર્વદ્વારસ્ય ગેહસ્ય મણ્ડપાદિ યથાક્રમમ્

જીર્ણોદ્ધારે મુનિશ્રેષ્ઠ સર્વં પૂર્વવદાચરેત્ ।
તસ્માત્ સર્વપ્રયત્નેન યથાકામં તુ વર્ધયેત્

વર્ધનાચ્છ્રિયમાપ્નોતિ તદ્ગેહસ્ય દિને દિને ।
પ્રાકારાદિષુ ભૂષાણાં ભેદો વા દોષકારણમ્

ન ભવેદિતિ ભાષન્તે મુનયો નારદાદયઃ ।
ગોપુરે ઽધિકભાવં ચ પ્રાકારે ઽપિ વિશેષતઃ

એવં પરીક્ષ્ય મતિમાન્ નવકર્માનુલેપને ।
નષ્ટોદ્ધારે ચ વૈ ચાસ્મિન્ જીર્ણોદ્ધારાદિષુ ક્રમાત્

કારયેત્ સાધકઃ પશ્ચાત્ શિલ્પાચાર્યસમન્વિતઃ ।
મૂલબેરે મુનિશ્રેષ્ઠ ભિન્નં છેદ્યં ભવેદ્યદિ

સ્ફુટિતં ચેત્તુ તદ્બેરં ત્યક્ત્વા પશ્ચાન્મહામુને ।
શક્તિમુદ્વાસયેદ્બેરાત્ ક્ષિપ્રં શાન્તિં સમાચરેત્

તસ્યાગ્રે વિધિવત્ કુમ્ભે સંસ્થાપ્ય હરિમવ્યયમ્ ।
તત્કુમ્ભમધ્યે મૂલેન મૂલબેરાન્નયેદ્ધરિમ્

શાન્તિહોમં તતઃ કૃત્વા ચક્રમન્ત્રેણ મન્ત્રવિત્ ।
સુદર્શનમહામન્ત્રં સર્વશન્તિકરં ભવેત્

આવાહનવિસર્ગં તુ કુમ્ભાત્ પૂર્વવદાચરેત્ ।
બાલસ્થાનં ક્રમાત્ કલ્પ્ય સ્થાપયેદ્વિધિચોદિતમ્

જલાધિવાસનં તસ્ય નેષ્યતે મુનિસત્તમ ।
સદ્યો ઽધિવાસનેનૈવ સ્થાપયેદ્ધરિમવ્યયમ્

જીર્ણોદ્ધારે મુનિશ્રેષ્ઠ કાલવેલાદિ નેષ્યતે ।
નિરીક્ષ્ય બહુધા દોષાન્ પૂજાકાલે દિને દિને

પશ્ચાત્ સંપૂજયેદ્દેવં દોષહીનં ભવેદ્યદિ ।
એવં દોષસમાયુક્તં મોહાલ્લોભાદ્યજેદ્ધરિમ્

તત્પૂજા નિષ્ફલા યાતિ કર્તા ભર્તા ચ નશ્યતિ ।
તદ્ગ્રામં નિધનં યાતિ રોગવૃદ્ધિર્ભવિષ્યતિ

તસ્માત્ સર્વપ્રયત્નેન જીર્ણોદ્ધારણમાચરેત્ ।
ધ્વજે વારોહિતે પશ્ચાત્ વૈગુણ્યં યદિ દૃશ્યતે

ઉત્સવં ચ મુનિશ્રેષ્ઠ શાન્તિહોમસમન્વિતમ્ ।
બાલસ્થાને સમાસાદ્ય ઉત્સવં તત્ર કારયેત્

અન્યથા ચેન્મહાદોષો રાજ્ઞશ્ચૈવ વિનાશકૃત્ ।
તસ્માત્ સર્વપ્રયત્નેન શેષકર્મ સમાચરેત્

નિત્યોત્સવાદિ કર્માણિ બાલસ્થાને ઽપિ નારદ ।
પૂર્વવત્ કારયેદ્ધીમાન્ ઇતિ શાસ્ત્રસ્ય નિશ્ચયઃ

મન્ત્રજ્ઞો વંશસંપન્નો કુલીનઃ શાસ્ત્રપારગઃ ।
તન્ત્રજ્ઞો વેદપાઠી ચ સ્થાપનાદિક્રિયાપરઃ

સર્વાવયવસંપૂર્ણઃ સર્વરોગવિવર્જિતઃ ।
સુશાન્તઃ કુશલો દાન્તો યદૃચ્છાલાભતોષકઃ

અમત્સરી જિતક્રોધઃ ધૂદ્રસંકરવર્જિતઃ ।
વર્જ્યાવર્જ્યઃ કૃતજ્ઞશ્ચ પૂર્વકારી ચ ભક્તિમાન્

તદ્વંશ્યો વાપિ શિષ્યો વા પ્રશિષ્યસ્તન્ત્રપારગઃ ।
તન્ત્રવાન્ દીક્ષિતો વાપિ ગુણવાન્ ગુણવિત્તમઃ

રાજયક્ષ્મા(?)ચ કુષ્ઠી ચ ગુલ્મી ચ શિબિ(પિ?) વિષ્ટકઃ ।
ખલ્વાટઃ ચાતિવૃદ્ધશ્ચ બાલો વૃષણરોગવાન્

હ્રસ્વાકારો ઽતિદીર્ઘશ્ચ કૃશચિબુક એવ ચ ।
બધિરો વિકલાઙ્ગશ્ચ વિપ્રો રદનદોષયુક્

વર્જયેદ્દેવકાર્યેષુ કુનખી ચ વિશેષતઃ ।
સ્થાપકાચાર્યયોશ્ચૈવ લક્ષણં વિદ્ધિ નારદ

સંગ્રહેલ્લક્ષણોપેતમાચાર્યં સ્થાપકં તથા ।
એવં પરીક્ષ્ય મતિમાન્ પ્રતિષ્ઠારાધનાદિષુ

જીર્ણોદ્ધારે વિશેષેણ લક્ષયેલ્લક્ષણાન્ ક્રામત્ ।
સુમુહૂર્તે સુલગ્ને ચ સ્થાપકસ્તક્ષકાન્વિતઃ

તન્ત્રેણૈકેન કર્તવ્યં કર્ષણાદિષુ નારદ ।
યત્તન્ત્રેણ સમારબ્ધં તત્તન્ત્રેણ સમાચરેત્

અનુક્તં ચાન્યતન્ત્રેષુ નિરીક્ષ્યાત્ર પ્રયોજયેત્ ।
વિશેષાંશ્ચ મુનિશ્રેષ્ઠ ચાન્યથા રાષ્ટ્રનાશકૃત્

ચાતુર્વર્ણ્યસમોપેતઃ(?)સદાચારપરાયણઃ ।
સદ્વંશ્યઃ સર્વશાસ્ત્રજ્ઞો લોકજ્ઞઃ સર્વધર્મવિત્

ભક્તિમાન્ ધનવાન્ વાગ્મી સર્વસંકલ્પવૃદ્ધિયુક્ ।
સુશીલશ્ચ સુરૂપશ્ચ શ્રદ્ધાલુઃ શુદ્ધમાનસઃ

આચાર્યઃ તક્ષકશ્ચૈવ વંશગઃ સુમુખોત્તમઃ ।
શાસ્ત્રપ્રામાણ્યકશ્ચૈવ દીનઃ સુબહુભૃત્યવાન્

યથોક્તકારી મતિમાન્ કુશલઃ સર્વકર્મસુ ।
પૂર્વકારી ચ તદ્વંશ્યઃ તચ્છિષ્યો વા પ્રશિષ્યકઃ

તજ્જાતીયો ઽન્યજાતીયઃ પૂર્વાપૂર્વગુણાધિકઃ ।
પૂર્વાપલોભે તુ ગૃહ્ણીયાત્ ઉત્તરં નાન્યથા મુને

મોહેન યદિ ગૃહ્ણીયાત્ તસ્ય સ્યાત્ કર્તૃસંકરઃ ।
કર્તૃસંકરદોષેણ રાજરાષ્ટ્રસ્ય રોગકૃત્

તસ્માત્ સર્વપ્રયત્નેન શાસ્ત્રદૃષ્ટ્યા સમાચરેત્ ।
તક્ષકં તક્ષસૂત્રજ્ઞં કુશલં સર્વકર્મસુ

લઘુહસ્તં સુરૂપં ચ સુશાન્તં દૈવિકં તથા ।
વંશાનુવંશસમ્પન્નં કુશલં સત્પરાયણમ્

વૈષ્ણવં સૂત્રકાલજ્ઞં ક્રિયાજ્ઞં પૂર્વકારિણમ્ ।
દયાલું શાન્તમનસં સતીર્થં(?)સત્સમાદૃતમ્

તદલાભે તુ તદ્વંશ્યાન્ તચ્છિશ્યાન્ વા પ્રશિષ્યકાન્ ।
સંનિમન્ત્રિતમેવં તત્(?)ન કુર્યાજ્જાતિસંકરમ્

અન્યજાતિસમાલબ્ધમાદિકાલે મહામુને ।
અન્યજાત્યા કૃતં મોહાદ્રાજરાષ્ટ્રવિનાશકૃત્

એવં લક્ષણમાલભ્ય કર્તુરિચ્છાપુરઃસરમ્ ।
યો મોહાદન્યમાર્ગેણ કારયેન્મુનિસત્તમ

આચાર્યસ્ય ચ કર્તુશ્ચ તક્ષ્ણશ્ચાપ્યશુભં ભવેત્ ।
ઇતિ સુબહુ નિરીક્ષ્ય બુદ્ધિદૃષ્ટ્યા સતતમનન્યમતિઃ સ કર્તૃમત્યા

સ્થપતિમતિ ચ(?)કારયીત જીર્ણોદ્ધરણમસૌ જગતાં ગુરુર્ગુરુર્યઃ ।
વિષ્વક્સેનઃ---
અતઃ પરં પ્રવષ્યામિ પ્રાસાદસ્ય વિશેષતઃ

રથાદિશિબિકાદીનાં પ્રોક્ષણં પરમં શુભમ્ ।
સર્વશાન્તિકરં પુંસાં સર્વતીર્થફલાપ્રદમ્

પૂર્વોક્તમણ્ડપે શુદ્ધે સર્વમઙ્ગલસંયુતે ।
તન્મધ્યે હસ્તકાં વેદિં વૃત્તાં વા ચુતરશ્રકામ્

કારયેચ્છાસ્ત્રદૃષ્ટેન તન્નામ અધુનોચ્યતે ।
વૃત્તં સુશોભનં નામ ચતુરશ્રં સુમઙ્ગલમ્

રાજરાષ્ટ્રવિવૃદ્ધ્યર્થં વૃત્તકારં ભવેત્ સદા ।
ગ્રામાયતનવૃદ્ધ્યર્થં ચતુરશ્રં તુ નારદ

વૃત્તં વાકૃતિ વિજ્ઞેયઃ(?) ચતુરશ્રં તુ વાધિઃ ।
આમેષ્ટકાભિઃ પક્વાભિઃ કુર્યાદ્વેદિમનુત્તમામ્

હસ્તોચ્છ્રાયાં તદર્ધં વા દર્પણોદરસંનિભામ્ ।
પૂર્વવદ્વેદિમાલિપ્ય પ્રોક્ષયેત્ પૂર્વવત્ ક્રમાત્

પુણ્યાહં વાચયેત્તત્ર બ્રાહ્મણાનામનુજ્ઞયા ।
પૂર્વવત્ સ્થણ્ડિલં કૃત્વા શાલિના મુનિસત્તમ

તદર્ધં તણ્ડુલં કૃત્વા શાલિભિર્વાન્યમેવ વા ।
વેદિકાયાં તદૂર્ધ્વે તુ પીઠં કૃત્વા લિખેત્ પુનઃ

વેદિકાયાં તુ પરિતઃ શાલિભિર્વેદિમાચરેત્ ।
શાલિમધ્યે મુનિશ્રેષ્ઠ ચાષ્ટદિગ્દલમાલિખેત્

છન્દોમૂલાદિવચનં લિખેત્તદ્દલમધ્યમે ।
સૂત્રવસ્ત્રપરિચ્છન્નં સર્વલક્ષણસંયુતમ્

ચન્દ્રમણ્ડલમધ્યે તુ સ્થાપયેત્તેન મન્ત્રતઃ ।
તત્કુમ્ભજલમધ્યે તુ સિતપુષ્પં વિનિક્ષિપેત્

પુષ્પમાલ્યૈરલંકૃત્ય વસ્ત્રયુગ્મૈરલંકૃતમ્ ।
નવરત્નસમાયુક્તં નવકૂર્ચયુતં તથા

તસ્મિન્નાવાહયેન્મધ્યે પ્રાસાદસ્યાધિદૈવતમ્ ।
મધ્યે કુમ્ભં ચ પરિતઃ સ્થાપયેદષ્ટદિગ્દલે

તત્તન્મન્ત્રેણ મતિમાન્ અષ્ટકુમ્ભાનનુક્રમાત્ ।
નવવસ્ત્રેણ સંછાદ્ય સૂત્રપુષ્પજલાન્વિતમ્

કૂર્ચદ્વયસમોપેતં પુષ્પમાલ્યૈરલંકૃતમ્ ।
પૂર્વાદીશાનપર્યન્તં કુમ્ભે પૂર્વવદાનયેત્

આચાર્યઃ સમલંકૃત્ય હેમવસ્ત્રાઙ્ગુલીયકૈઃ ।
કુમ્ભસ્ય દક્ષિણે પાર્શ્વે ઉત્તરાભિમુખઃ સ્થિતઃ

પુણ્પાઞ્જલિપુટં કૃત્વા ઇમં મન્ત્રં જપેદ્બુધઃ ।
સહસ્રશીર્ષાદીનિ (-દિ?) સૂક્તં તુ પુરુષેણ તુ

મુલબેરાન્નયેત્ કુમ્ભે દેવં પ્રાસાદરૂપિણમ્ ।
અથવા મુનિશાર્દૂલ ચાનયેત્ પરમેષ્ઠિના

દિગ્દલાષ્ટઘટે વિદ્વાન્ તત્તન્મન્ત્રેણ ચાનયેત્ ।
પૂર્વવદ્બલિદાનં તુ કારેયન્મન્ત્રવિત્તમઃ

તથૈવ પ્રોક્ષયેદ્વિદ્વાન્ સૂક્તેન પુરુષેણ તુ ।
ગર્ભગેહં તથા પ્રોક્ષ્ય બહિરન્તઃ સમન્તતઃ

કુમ્ભસ્થિતેન દેવેશં વિમાનાદિષુ યોજયેત્ ।
અર્ઘ્યપાદ્યાદિનાભ્યર્ચ્ય હવિસ્તત્ર ન વિદ્યતે

બલિં તુ કારયેત્તત્ર ચાષ્ટદિક્ષુ સમન્તતઃ ।
તસ્મિન્ કાલે મહાપ્રાજ્ઞો આચાર્ય પૂજયેત્ ક્રમાત્

હેમવસ્ત્રાઙ્ગુલીયૈસ્તુ પૂજયેદ્દેવવત્તદા ।
શિલ્પિનં પૂજયેત્તત્ર નવવસ્ત્રાઙ્ગુલીયકૈઃ

બ્રાહ્મણાન્ ભોજયેત્તત્ર વૈષ્ણવાન્ વેદપારગાન્ ।
એવમેવ તુ કર્તવ્યં ત્રિરધા (?) શિબિકાનિ ચ

રથાદિવાહનાનાં તુ ખગેશાચ્છક્તિમાનયેત્ ।
તેન મન્ત્રેણ મન્ત્રજ્ઞો પ્રોક્ષયેત્ પૂર્વવત્ ક્રમાત્

ચણ્ડાલપતિતોદક્યાનિષાદ્યૈ(-દૈ?)સ્તક્ષકાદિકૈઃ ।
લોભાદ્વા યદિ વા મોહાત્ સ્પર્શનં ચેન્મુનીશ્વર

પ્રાસાદપ્રોક્ષણેનૈવ પ્રાસાદં શુદ્ધ્યતે ઽત્ર વૈ ।
અથવા મુનિશાર્દૂલ પઞ્ચગવ્યં સમાનયેત્

દેવાગ્રે હસ્તમાત્રં તુ સમાલિપ્ય સમાહિતઃ ।
દ્રોણશાલિં તુ વિસ્તીર્ય તદર્ધં તણ્ડુલં તથા

તત્ર મધ્યે લિખેત્ પદ્મં પૂર્વોક્તેન વિધાનતઃ ।
પઞ્ચગવ્યં તુ સંસ્થાપ્ય તેન બીજેન સાધકઃ

પુણ્યાહં વાચયેત્તત્ર ગન્ધપુષ્પાદિનાર્ચયેત્ ।
હવિર્નિવેદયેત્ પશ્ચાત્ સ્મરન્ દેવસ્ય રૂપિણમ્

પ્રોક્ષયેદ્ગવ્યકૈર્મન્ત્રૈઃ પઞ્ચોપનિષદૈઃ ક્રમાત્ ।
તતઃ સપ્તદશા ભિન્નાન્ કલશાન્ બલિબેરગે

સ્નપનં કારયેત્તસ્મિન્ શુદ્ધ્યતે નાત્ર સંશયઃ ।
ચણ્ડાલાદ્યૈશ્ચ સંસ્પૃષ્ટં(-ષ્ટે?) પ્રાયશ્ચિત્તમિદં સ્મૃતમ્

પ્રાસાદપ્રોક્ષણં પશ્ચાત્ કારયેદ્વિધિચોદિતમ્ ।
આચાર્યં પૂજયેત્તત્ર યથાવિત્તાનુસારતઃ(!)

દિઙ્મૂર્તીનાં તુ સર્વેષાં ન શુદ્ધિરિહ નારદ ।
અત્ર કશ્ચિદ્વિશેષો ઽસ્તિ દિઙ્મૂર્તિસ્થાપનાવિધૌ

અર્ધચિત્રપ્રતિષ્ઠાયાં યત્પ્રોક્તં સંહિતાન્તરે ।
તથૈવ કારયેત્તસ્મિન્ દિઙ્મૂર્તીનાં તુ નારદ

આયુરારોગ્યપુત્રાદીન્ લભતે નાત્ર સંશયઃ ।
ઉત્સવાન્તે પ્રલેપાન્તે દુર્જનસ્પર્શને તથા

દુર્નિમિત્તા(-ત્તો?)દયે ચૈવ કાર્યં સંપ્રોક્ષણાવિધિઃ ।
દિઙ્મૂર્તીનાં તુ સર્વેષાં ઉત્સવાન્તે ન કારયેત્

અર્ધચિત્રપ્રતિષ્ઠાસ્મિન્ શેષં સાધારણં ભવેત્ ।
દુર્જનસ્પર્શનં ચેત્તુ પ્રાસાદં મુનિસત્તમ

ચણ્ડાલાદ્યૈશ્ચ સંસ્પૃષ્ટં(-ષ્ટે?) પ્રાયશ્ચિત્તં સમાચરેત્ ।
તેનૈવ શુદ્ધ્યતે તસ્મિન્ નાત્ર કાર્યા વિચારણા

દિઙ્મૂર્તીનાં તુ સર્વેષામસ્મિંસ્તેનૈવ તુષ્યતિ ।
ગેહસ્યાલેપનાન્તે ચ દુર્જનસ્પર્શને ઽપિ ચ

દિઙ્મૂર્તીનાં તુ સર્વેષાં વિશેષં ન તુ કારયેત્ ।
તથૈવ દુર્નિમિત્તેષુ શેષં પૂર્વવદાચરેત્

પ્રાસાદપ્રોક્ષણેનૈવ શુદ્ધ્યતે નાત્ર સંશયઃ ।
નાસ્તિક્યેનૈવ યો મોહાત્ અન્યથાકુરુતે મુને

તત્ સ્થાનં નાશકૃદ્વાપિ તદ્ગ્રામસ્ય તથૈવ ચ ।
તસ્માત્તુ વિધિવત્ સમ્યક્ કારયેત્તન્ત્રવિત્તમઃ