વિષ્વક્સેનસંહિતા · અધ્યાય 35

ઇતિ શ્રીપાઞ્ચરાત્રે વિષ્વક્સેનસંહિતાયાં (પ્રાસાદલક્ષણાદિવિધિર્-નામ) ચતુસ્ત્રિંશો ઽધ્યાયઃ
પઞ્ચત્રિંશો ઽધ્યાય:
વિષ્વક્સેનઃ---
અથાતઃ સંપ્રવક્ષ્યામિ પરિવારસ્ય લક્ષણમ્ ।
શૃણુ દેવમુનિશ્રેષ્ઠ મહાપીઠાવસાનકમ્

તાલદ્વયં તદર્ધં વા પ્રાસાદાત્ પરિવારકમ્ ।
વિસૃજ્ય કલ્પયેદ્ધીમાન્ દ્વિત્રિહસતમથાપિ વા

ચતુર્હસ્તં પઞ્ચહસ્તં વ્યપોહ્યન્તે મહામુને ।
કલ્પયેત્ પરિવારાણાં હસ્તમાત્રં સમન્તતઃ

શિલાભિરિષ્ટકાભિર્વા આચાર્યાઙ્ગુલિના મુને ।
ચતુરઙ્ગુલમુત્સેધં મધ્યે પદ્મં સકર્ણિકમ્

કારયેત્ પરિતઃ પીઠં મેખલાદ્વયસંયુતમ્ ।
તાલમાત્રેણ વા કુર્યાત્ બલિપીઠં સમન્તતઃ

તથૈવ પરિવારાણાં પ્રાકારાન્માનમત્ર તુ ।
એવં કલ્પ્ય તતો પીઠં પરિવારસ્ય તુ સર્વશઃ

મણ્ડપાદ્વા મહાપીઠં પ્રાકારાદ્વા મહામુને ।
હસ્તં ષોડશમુત્સૃજ્ય આચાર્યાઙ્ગુલિનાગ્રતઃ

અષ્ટહસ્તં તદર્ધં વા વિસૃજ્યાન્તે મહામુને ।
કારયેદ્વા મહાપીઠં પૂર્વાપૂર્વા ગરીયસી

તલ્લક્ષણં પ્રવક્ષ્યામિ ભુક્તિમુક્તિપ્રદં શુભમ્ ।
વિવિક્તને પરં ગુહ્યં શૃણુ નારદ તત્ત્વતઃ

ત્રિચતુઃપઞ્ચહસ્તં વા વિસ્તારાયામતાદૃશમ્ (-તઃ સમમ્?) ।
પાદુકાદ્યબ્જપર્યન્તમુત્તમાદિક્રમેણ તુ

કારયેચ્છાસ્ત્રદૃષ્ટેન શિલ્પિના કુશલેન તુ ।
ઉત્તમે ઽપ્યુત્તમં કુર્યાત્ મધ્યમે મધ્યમં કુરુ

અધમે ઽપ્યધમં કુર્યાત્ વિભવસ્યાનુ રૂપતઃ ।
ષટ્સપ્તહસ્તાયતં વાપિ(?)તત્સમં વિસ્તૃતં ભવેત્

એવં જ્ઞાત્વા મહાપીઠં કલ્પયેત્ સુમનોરમમ્ ।
યુક્ત્યા યુક્તિવિશેષેણ કારયેદ્બલિપીઠકમ્

એકવિંશતિભાગેન તત્ક્રમં શૃણુ સુવ્રત ।
અડ્ગેન પાદુકં (કા?) ચૈવ પઞ્ચકૈર્જગતી તથા

ત્રિયંશં કુમુદં ચૈવ એકાંશેન તુ પટ્ટિકા ।
ગલં ચૈવ ચતુર્ભાગં ભાગં ચૈવોર્ધ્વપટ્ટિકા

ત્રિયંશેર્વલભી છન્દઃ ત્રિયંશં કર્ણિકોચ્છ્રયમ્ (-યઃ?) ।
એવં કૃત્વા મહાપીઠં શિત્ર્પિના કુશલેન તુ

શિલ્પકાર્યાવસાને તુ પ્રોક્ષયેત્તન્ત્રવિત્તમઃ ।
અથાતઃ સંપ્રવક્ષ્યામિ પ્રોક્ષણં બલિપીઠકે

અયને ચોત્તરે કુર્યાત્ પૂર્વપક્ષે શુભે ઽહનિ ।
કલ્યાણવારે સુતિથૌ પૂર્વેદ્યુઃ કારયેદ્બુધઃ

તક્ષક્રિયાં સમાપ્યાથ પ્રોક્ષયેત્તન્ત્રવિત્તમઃ ।
પુણ્યાહં કારયેત્તત્ર પ્રોક્ષયેત્ પઞ્ચમન્ત્રકૈઃ

દેવાગ્રપીઠયોર્મધ્યે મણ્ડપં કારયેત્ સુધીઃ ।
મણ્ડપસ્ય વિધાનેન તોરણાનિ તુ પૂર્વવત્

કૃત્વા તુ પૂર્વવત્ સમ્યક્ વેદિં કુર્યાત્તુ મધ્યતઃ ।
ચતુર્હસ્તં દ્વિહસ્તં વા એકહસ્તોચ્છ્રયં મને

સુસ્નિગ્ધં (-ગ્ધાં?) કારયેત્તત્ર દર્પણોદરસંનિભ (-ભા?)મ્ ।
ગોમયેનોપલિપ્યાથ પ્રોક્ષયેદ્ગન્ધવારિણા

તદ્વેદિપીઠયોર્મધ્યે વૃત્તં વા ચતુરશ્રકમ્ ।
કારયેત્તત્ર કુણ્ડં તુ મધ્યમે હોમમાચરેત્

શાલિદ્રોણદ્વયે વેદ્યાં સકૂર્ચં સાપિધાનકમ્ ।
સહિરણ્યં સવસ્ત્રં ચ સરિત્સલિલપૂરિતમ્

સસૂત્રં કાલરહિતં દ્રોણપૂર્ણં સુશોભનમ્ ।
મધ્યમે તુ ન્યસેદ્ધીમાન્ વિષ્ણુપારિષદાન્ બહૂન્

ઐન્દ્રાદીશાનપર્યન્તં કલશાન્ સ્થાપયેત્ પૃથક્ ।
કુમુદં કુમુદાક્ષં ચ પુણ્ડરીકં ચ વામનમ્

શઙ્કુકર્ણં સર્પનેત્રં સુમુખં સુપ્રતિષ્ઠિતમ્ ।
ગન્ધાદિભિઃ સમભ્યર્ચ્ય હોમં કુર્યાદનન્દ્રિતઃ

સમિદાજ્યચરૂન્ દધ્ના મધુના પયસાપિ ચ ।
યવાન્ સિદ્ધાર્થસલિલાન્ પ્રત્યકં શતમાહુતીઃ

મન્ત્રેણાષ્ટાક્ષરેણૈવ દ્વાદશાક્ષરમેવ વા ।
નૃત્તગીતસમાતોદ્યૈ રાત્રિશેષં નયેદ્બુધઃ

સુમુહૂર્તે તુ સંપ્રાપ્તે બ્રાહ્મણાનામુનજ્ઞયા ।
સ્વસ્તિસૂક્તિ(-ક્ત?)યુતો ગત્વા વિમાનં તુ પ્રદક્ષિણમ્

સ્વસ્વસ્થાને તુ સંપ્રોક્ષ્ય તત્તત્સ્થાનાન્ સ્મરન્ બુધઃ ।
કુમ્ભોદકાદશેષં તુ મહાપીઠે ઽભિષેચયેત્

વિષ્ણુપારિષદાન્ સર્વાન્ સંસ્મરેત્ સાધકોત્તમઃ ।
પાયસં કૃસરં ગૌલ્યં હરિદ્રાન્નં ચતુર્વિધમ્

સાજ્યં દધિપયોયુક્તં નારિકેલપયાંસિ ચ ।
નિવેદયેન્મહાપીઠે ચાદિમૂર્તિમનુસ્મરન્

નિવેદ્ય શેષં સંગૃહ્ય ચણ્ડાદિભ્યો બલિં ક્ષિપેત્ ।
શઙ્ખભેર્યાદિસંયુક્તં ગેયનૃત્તસમન્વિતમ્

વેદાધ્યયનસંયુક્તં બલિકર્મ સમાપયેત્ ।
બલ્યન્તે પરમાત્માનં સ્નાપયેદધમોત્તમમ્

મહાહવિર્નિવેદ્યાથ પુણ્યાહં પુનરાચરેત્ ।
બ્રાહ્મણાન્ ભોજયેત્તત્ર વૈષ્ણવાન્ વેદપારગાન્

આચાર્યં પૂજયેત્ પશ્ચાત્ હેમરત્નાઙ્ગુલીયકૈઃ ।
ઇદં ધન્યં યશસ્યં ચ સર્વશાન્તિકરં ભવેત્