વિષ્વક્સેનસંહિતા · અધ્યાય 32

ઇતિ શ્રીપઞ્ચરાત્રે વિષ્વક્સેનસંહિતાયાં [મણ્ડલાદિવિધિર્નામ] એકત્રિંશો ઽધ્યાયઃ ॥
દ્વાત્રિંશો ઽધ્યાયઃ
વિષ્વક્સેનઃ---
અથાતઃ સંપ્રવક્ષ્યામિ હેતિરાજસ્ય લક્ષણમ્ ।
શૃણુ નારદ ગુહ્યેન(?) ઉત્તમાદિ ક્રમેણ તુ

સહસ્રારં મહાચક્રં શતારં વાર્ધમેવ વા ।
ષોડશારં તુ વા ચક્રં દ્વાદશારમથાપિ વા

કારયેન્મુનિશાર્દૂલ સૌવર્ણાદિક્રમેણ તુ ।
સ્વર્ણેન રજતેનાપિ તામ્રલોહેન વા મુને

કારયેદ્ધેતિરાજાનમુત્તમાધમમધ્યતઃ ।
ઉત્તમં હેતિરાજસ્ય લક્ષણં પ્રથમં શૃણુ

અઙ્ગુષ્ઠાઙ્ગુલમાનેન દ્વાદશાઙ્ગુલમાયતમ્ ।
ભ્રામયેચ્ચક્રરૂપેણ વિસ્તારાયામતાદૃશમ્

અથવાત્ર મુનિશ્રેષ્ઠ માનમાર્ગં વિધીયતે ।
ગ્રામરાજાનુકૂલેન નક્ષત્રેણૈવ કારયેત્

શિલ્પશાસ્તાનુરૂપેણ કારયેચ્છિલ્પવિત્તમૈઃ ।
ષડ્દિગ્વાથ ચતુર્દિગ્વા લિખેજ્જ્વાલાગ્નિરૂપિણામ્

ચક્રેણ દ્વિગુણીકૃત્ય દણ્ડાકારાયતં ભેવત્ ।
ષડઙ્ગુલં તુ તન્નાહં પદ્મમષ્ટાઙ્ગુલોચ્છ્રયમ્

વિંશત્યઙ્ગુલમાનં તત્ પાદાયતં ક્રમાત્ સદા ।
કર્ણિકાં દ્વાદશાઙ્ગુલ્યા કારયેત્ સુમનોરમામ્

કારયેચ્ચક્રમધ્યે તુ શક્તિં તદ્વૈષ્ણવં મહત્ ।
સુવૃત્તાન્તર્ગતં ધ્યાત્વા તત્તન્મૂર્ત્યનુસારતઃ

રવિરગ્નિશ્ચ રુદ્રશ્ચ બ્રહ્માવિષ્ણુસ્તથૈવ ચ ।
કાલશ્ચ બડબાગ્નિસ્તુ શિખાયામગ્નિરેવ ચ

કાલરૂપસ્તુ દણ્ડે ચ જ્યોતિશ્ચક્રં તુ તત્પ્રભા(?) ।
અષ્ટશક્તિસમોપેતં ચક્રં તં દેવમાકૃતિમ્

એવં તુ હેતિરાજસ્ય લક્ષણં કથિતં મયા ।
મધ્યમં હેતિરાજસ્ય લક્ષણં શૃણુ સુવ્રત

દશાઙ્ગુલસમોપેતં ભ્રામયેચ્ચક્રવત્ ક્રમાત્ ।
ચક્રદણ્ડાયતં સમ્યક્ અષ્ટાઙ્ગુલમુદાહૃતમ્

ચતુરઙ્ગુલનાહં તત્પદ્મં પઞ્ચાઙ્ગુલોચ્છ્રયમ્ ।
પદ્મસ્ય પાદવિસ્તારં તતઃ પઞ્ચદશાઙ્ગુલમ્

પાદાનુરૂપતઃ કૃત્વા કર્ણિકાં મુનિસત્તમ ।
એવં તુ મધ્યમં પ્રોક્તં શેષં પૂર્વવદાચરેત્

અષ્ટાઙ્ગુલસ્ય વિસ્તારં ભ્રામયેચ્ચક્રરૂપકમ્ ।
ચતુરઙ્ગુલમાયામં ગદારૂપં તુ કારયેત્

ત્રિયઙ્ગુલં તુ નાહં તત્પાદોત્સેધં તથા ભવેત્ ।
ચતુર્દશાઙ્ગુલં પદ્મં પાદવિસ્તારમેવ ચ

કર્ણિકાપરિમાણં યત્ કારયેદનુરૂપતઃ ।
પૂર્વવત્ કારયેદ્વાપિ દણ્ડાકારસ્ય લક્ષણમ્

મધ્યમાધમચક્રે ઽસ્મિન્ નાલં કર્તૃવશાત્ કુરુ ।
ઉત્તમાદિક્રમં પ્રોક્તં શેષં સાધારણં ભવેત્

ભક્તનાં દર્શનાર્થં યત્ ચક્રં તુ સુમનોરમમ્ ।
તથૈવ કારયેદ્વિદ્વાન્ હેતિરાજસ્ય લક્ષણમ્

સૌવર્ણં રાજતં ચેત્તુ કર્માર્ચાદિ મહામુને ।
બલ્યર્થં હેતિરાજાનં તામ્રૈર્વાપ્યથ કારયેત્

મિશ્રલોહેન વા કુર્યાત્ શાસ્ત્રદૃષ્ટેન નારદ ।
બલ્યુત્સવં તથાર્થર્ં(-ચા?) તુ સ્નપનાર્થં મહામુને

ચક્રમૂર્તિરિહ પ્રોક્તા સર્વસંપત્સુખાવહા ।
અથવા બલિબેરેણ કારયેત્તન્ત્રવિત્તમઃ

દિવા બિમ્બેન કર્તવ્યં રાત્રૌ ચક્રેણ કારયેત્(?) ।
ચક્રાભાવે દ્વિસન્ધ્યાયાં બલિબેરેણ કારયેત્

એવં સંક્ષેપતઃ પ્રોક્તં સર્વં વક્તું ન શક્યતે ।
પવિત્રારોહણે ચૈવ પુષ્પયાગે સમન્તતઃ

તથા દીક્ષાવસાને તુ સુપ્રતિષ્ઠાત્મપૂજને ।
એવમેવ તુ કર્તવ્યં ચક્રં ભૂમૌ તુ મણ્ડલમ્

દણ્ડાકારં વિના તસ્મિન્ નિશિ ચૂર્ણેન પૂજ(-ર?)યેત્ ।
પ્રથમં ચક્રમધ્યે તુ દ્વિતીયં ચારુ(-ર?) મધ્યમે

તૃતીયં તુ ન્યસેદ્ધીમાન્ બહિર્વલયમેવ તુ ।
એવં ચૂર્ણૈરલંકૃત્ય ચક્રમણ્ડલમુત્તમમ્

નેષ્યતે ઽસ્મિન્ મહાવિષ્ણુર્મધ્યમાન્તર્ગતો હરિમ્ ।
તતસ્તુ પરિતોષ ધીં કારયેત્તાલમાત્રતઃ

કુન્દેન્દુધવલાકારં તણ્ડુલૈરુભયત્ર તુ ।
દ્વારાણિ તાલમાત્રેણ કારયેચ્ચતુરો દિશિ