વિષ્વક્સેનસંહિતા · અધ્યાય 14

સંક્ષેપાત્ કથિતં ગુહ્યં સાધકાનાં હિતાય વૈ ॥
ઇતિ શ્રીપાઞ્ચરાત્રે વિષ્વક્સેનસંહિતાયાં ઝ્ર્મન્ત્રાણાં ઋષિછન્દ- દેવતાદિકથનં નામટ ત્રયોદશો ઽધ્યાયઃ ॥
ચતુર્દશો ઽધ્યાયઃ
ચતુર્દશો ઽધ્યાયઃ વિષ્વક્સેનઃ---
અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ ચરુપાકવિધિં પરમ્ ।
શૃણુ નારદ સર્વજ્ઞ વ્રીહિક્ષેત્રાદિકાન્ ક્રમાત્

ન ચોષરધરાયાં ચ ચણ્ડાલાદિગૃહાન્તિકે ।
ન શ્મશાનાન્તિકે ભૂમ્યાં ધાન્યસંગ્રહણં ભવેત્

શુભક્ષેત્રોદ્ભવં ધાન્યં ત્ર્યહાબ્દં (ત્ર્યબ્દં વા?) વત્સરં તુ વા ।
ષણ્માસં વા ત્રિમાસં વા સમ્યક્ પર્યુષિતં શુભમ્

રક્તશાલિં તતો (તુ વા?) શ્વેતં કૃષ્ણશાલિં તથૈવ ચ ।
સંગ્રહે ઽસ્મિન્ મુનિશ્રેષ્ઠ તણ્ડુલં શ્વેતમુત્તમમ્

કુન્દેન્દુમુક્તાસંકાશૈઃ તત્કૃતૈઃ (?) શાલિતણ્ડુલૈઃ ।
પાચયેદ્ધરિવેશ્મસ્ય (-ગેહસ્ય?) આગ્નેય્યાં પચનાલયે

મન્ત્રજ્ઞો વંશસંપન્નઃ પ્રાતઃસ્નાનપરાયણઃ ।
હવિષાં પાકયોગ્યસ્તુ બલવાન્ કર્મતત્પરઃ

માનાદિ ચાધુના વક્ષ્યે શૃણુ ગુહ્યમનુત્તમમ્ ।
દ્વિશતૈઃ પઞ્ચવિંશદ્ભિઃ વ્રીહિભિશ્ચૈવ પૂરિતમ્

શુક્તિમાત્રમિતિ ખ્યાતં માનં તેનૈવ કલ્પયેત્ ।
તદ્દ્વયં તલમિત્યુક્તં પ્રકુબ્જં (-ઞ્ચઃ?)સ્યાત્તલદ્વયમ્

તદ્દ્વયં પ્રસૃતિઃ પ્રોક્તા કુડુમ્બં(-બં?)પ્રસૃતિદ્વયમ્ ।
અઞ્જલિસ્તદ્દ્વયં પ્રોક્તં પ્રસ્થઃ સ્યાદઞ્જલિદ્વયમ્

પાત્રં પ્રસ્થદ્વયં પ્રોક્તમાઢકં તદ્દ્વયં ભવેત્ ।
તદ્દ્વયં શિવમિત્યુક્તં દ્રોણં વિદ્યાચ્છિવદ્વયમ્

દ્રોણદ્વયં ભવેત્ ખારી ભારં ખારિત્રયં ભવેત્ ।
માનમેવં મયા પ્રોક્તં પાત્રશુદ્ધિમથો શૃણુ

ચરુપાત્રદ્વયં પ્રોક્તં તામ્રં મૃણ્મયમેવ વા ।
તામ્રાભાવે મુનિશ્રેષ્ઠ મૃણ્મયં વાથ કારયેત્

દિને દિને નવં ગૃહ્યં સાધયેત્ સાધકોત્તમઃ ।
પાત્રાણિ ચ શરાવાણિ સંગૃહ્ય પરિચારકઃ

શુદ્ધતોયેન સંક્ષાલ્ય વિષ્ણુગાયત્રિયા પુનઃ ।
પ્રોક્ષયેદ્ગન્ધતોયેન પઞ્ચોપનિષદૈઃ ક્રમાત્

(...)
પાત્રશુદ્ધિરિહ પ્રોક્તા હવિઃસંખ્યા(?)પ્રચક્ષતે ।
ઉત્તમોત્તમમિત્યુક્તમષ્ટદ્રોણૈસ્તુ પૂરિતમ્

ષડ્દ્રોણૈસ્તણ્ડુલૈઃસિદ્ધં ભવેદુત્તમમધ્યમમ્ ।
દ્રોણહીનં ભવેત્તત્ર ઉત્તમાધમમુચ્યતે

મધ્યમોત્તમમિત્યુક્તં ખારિદ્વયસમન્વિતમ્ ।
દ્રોણદ્વયેન નૈવેદ્યં ભવેન્મધ્યમમધ્યમમ્

મધ્યમાધમમિત્યુક્તં દ્રોણદ્વયસમદ્વયમ્ (?) ।
દ્રોણં ચૈવ તદર્ધં ચ તસ્યાર્ધમધમત્રયમ્

તણ્ડુલૈરાઢકૈર્હીનં નૈવેદ્યં ન પ્રકલ્પયેત્ ।
ચરુઃપ્રસ્થદ્વયઃ પ્રોક્તઃ હવિરાઢકમુચ્યતે

તસ્મિન્ (તત્તુ?)શ્રિયાદિદેવીનામાઢકં વાર્ધમેવ વા ।
નિવેદયેન્મુનિશ્રેષ્ઠ તણ્ડુલાનાં વિધિં શૃણુ

દ્વિતીયાવરણે ચૈવ તૃતીયાવરણે ઽપિ વા ।
કુર્યાદ્ધાન્યાવઘાતસ્ય શાલામીશાનગોચરે

દક્ષિણે વાથ વાયવ્યે નૈરૃતે વાન્તરે તથા ।
શાલાં ચ ભૂષયિત્વા તુ વિતાનાદ્યૈર્મનોહરૈઃ

ગોમયેન સમાલિપ્ય શાલિપિષ્ટૈર્વિચિત્રયેત્ ।
બ્રાહ્મણી તુ સુશીલા ચ બ્રાહ્મણ્યેન સમન્વિતા

ધાન્યાવઘાતં તત્રૈવ કુર્યાદામમનુત્તમમ્ ।
ઉલૂખલાદિ સંપ્રોક્ષ્ય હરિરિત્યુચ્ચરન્ ક્રમાત્

ઘાતયેત્ સર્વધાન્યાનિ પશ્ચાત્તણ્ડુલમેવ ચ ।
આમં વાપ્યથવા પક્વમેવમેવ દિને દિને

સંસ્કૃત્ય તણ્ડુલાન્ સર્વાન્ સંગૃહ્ય પ્રણવેન તુ ।
નિરીક્ષ્ય તણ્ડુલાન્ પશ્ચાત્ શર્કરાદીનિ સર્વશઃ

હરિસ્મૃત્યા ક્રમેણૈવ શુચિર્ભૂત્વા સમહિતઃ (તા?) ।
પરાર્થે વિષ્ણુપૂજાયાં સચ્છૂદ્રો વૈષ્ણવો મુને

ન સ્પૃશેત્ પક્વમામં...કુર્યાદ્યથારુચિ ।
તદભાવે મુનિશ્રેષ્ઠ વૈષ્ણવાનાં ગૃહે ગૃહે

દિને દિને તુ કર્તવ્યાસ્તણ્ડુલાઃ શૂદ્રકૈર્વિના ।
અસ્મિન્ (યસ્તુ?)શુદ્રગૃહે મોહાલ્લેભાદ્વા મુનિસત્તમ

તણ્ડુલં કુરુતે પૂજા નિષ્ફલા સા ભવિષ્યતિ ।
સર્વનાશમવાપ્નોતિ તસ્માદ્યત્નેન વર્જયેત્

સ્વાર્થાર્ચને યથાકામં ભક્ત્યા દેવાય દાપયેત્ ।
અભિન્નાસ્તણ્ડુલા ગ્રાહ્યા અખિન્નાશ્ચ તથૈવ ચ

અતુષાશ્ચાપ્યપાષાણાઃ કૃમિકીટવિવર્જિતાઃ ।
અકણાશ્ચ રજોપેતાઃ પાંસુસ્પર્શનવર્જિતા (?)

અપક્વાસ્તણ્ડુલાશ્ચાન્યાઃ ન નિવેદ્યાઃ કથંચન ।
પક્વમેવ ચરું દદ્યાત્ અપક્વં તુ વિવર્જયેત્

વર્જિતં ચ ચરું મોહાત્ નિવેદયતિ ચેન્મુને ।
રાક્ષસાશ્ચ પિશાચાશ્ચ હૃષ્ટા ગૃહ્ણાન્તિ તચ્ચરુમ્

કુપ્યતે(?)તુ હરિશ્ચાપિ નાત્ર કાર્યા વિચારણા ।
તસ્માત્ સર્વપ્રયત્નેન વર્જિતં વર્જયેત્ સદા

ઉદ્ધરેત્ સર્વપાત્રાણિ પ્રણવેન મહામુને ।
પુરા પાત્રાણિ પ્રક્ષાલ્ય પૂર્વોક્તેન વિધાનતઃ

અષ્ટાક્ષરેણ મન્ત્રેણ આજ્યેનૈવ તુ લેપયેત્ ।
સ્પૃશેચ્ચ તણ્ડુલાન્ પશ્ચાત્ દ્વાદશાક્ષરવિદ્યયા

ક્ષિપેદ્દ્વાદશમુષ્ટિં તુ ક્રમાદ્દ્વાદશનામભિઃ ।
નમસ્કારાન્તસંયુક્તં ધ્યાત્વા તુ હૃદયે હરિમ્

તતશ્ચ ચતુરો મુષ્ટીન્ પ્રક્ષિપેન્મૂર્તિનામભિઃ ।
ષડ્ભિઃ(?)પ્રક્ષાલનં કૃત્વા બીજેન પરમેષ્ઠિના

ચુલ્યામારોપયેત્ પશ્ચાદ્બીજેન પુરુષાત્મના ।
અગ્નિં સમેધયેત્ પશ્ચાદ્વિશ્વબીજેન સાધકઃ

નિવૃત્યા અભિઘાર્યાથ સર્વેણૈવાવતારયેત્ ।
મૂર્તિમન્ત્રેણ વા સર્વાન્ મૂલમન્ત્રેણ વા મુને

કારયેન્મુનિશાર્દૂલ નિત્યે નૈમિત્તિકે ક્રમાત્ ।
ચરુપાકવિધાને ઽસ્મિન્ મન્ત્રાન્ સર્વાન મહામુને

નમસ્કારવિહીનેન(-નાંસ્તુ?) યોજયેન્મન્ત્રવિત્તમઃ ।
હવિરાદિષુ વક્ષ્યામિ વર્જ્યાવર્જ્યવિધિં ક્રમાત્

નીલિતં વર્જયેદ્ધવ્યમતિપક્વં તથૈવ ચ ।
તથાપ્યપાકસંપૂર્ણમર્ધતણ્ડુલમેવ ચ

વર્ણાન્તરગતં ચૈવ ગન્ધદુષ્ટં ચ ધૂપિતમ્ ।
દ્વિપક્વં સ્થાપિતં ચૈવાઘ્રાતં નિષ્વિતનકમ્(?)

અપક્ષુતં શ્વાસહતં મુખવાયુહતં તથા ।
પરસ્પૃષ્ટં શુનાદૃષ્ટમદીક્ષિતનિરીક્ષિતમ્

સ્વેદબિન્દુહતં ચાપિ ધામહસ્તગતં (વામહસ્તહતં?) તથા ।
લઙ્ઘિતં શીતમત્યુષ્ણં ભિન્નપાત્રગતં તથા

કૃમિકેશાદિસહિતં કોષ્ઠ(કાષ્ઠ?)લોષ્ઠાદિપાતિ(સંયુ)તમ્ ।
મન્ત્રહીનં ક્રિયાહીનં ભક્તિહીનમતોષિતમ્ (?)

અર્કપાત્રગતં ચાપિ વર્જયેદ્યત્નતશ્ચરુમ્ ।
ફલાનિ યત્નપક્વાનિ વર્જનીયાનિ સર્વશઃ

કદલીફલમેકં તુ યત્નપક્વેષુ ગૃહ્યતે ।
અપક્વમ(-ક્વં ત્વ?)ગ્નિનાશસ્તં ફલમત્ર નિવેદયેત્

એવમુક્તં તુ શુદ્ધાન્નં પાયસં ત્વધુનોચ્યતે ।
યજમાનેચ્છયા તસ્મિંસ્તણ્ડુલં ગૃહ્ય સાધકઃ

તણ્ડુલદ્વિગુણં ક્ષીરં મુદ્ગસારઃ સમો ભવેત્ ।
પાચિતં પાયસં પ્રોક્તં શેષં પૂર્વવદાચરેત્

તણ્ડુલસ્ય ચતુર્થાંશાંસ્તિલાન્ પ્રક્ષિપ્ય ચૂર્ણિતાન્ ।
તચ્ચતુર્થં ઘૃતં ક્ષિપ્ત્વા પાચયિત્વા યથાવિધિ

કૃસરાન્નમિતિ પ્રોક્તં ગૌલ્યાન્નં ત્વધુના શૃણુ ।
પાયસં પૂર્વવત્ કૃત્વા તણ્ડુલેન સમં ગુલમ્

ગુલાર્ધં પ્રક્ષિપેદાજ્યં કદલ્યાદિફલં ક્ષિપેત્ ।
ગુલાન્નમિતિ સંપ્રોક્તં મુદ્ગાન્નમધુનોચ્યતે

તણ્ડુલેન સમં મુદ્ગં નાલિકેરુલાન્વિતમ્ ।
મુદ્ગાન્નમિતિ સંપ્રોક્તં હરિદ્રાન્નમિહોચ્યતે

મરીચિરજનીયુક્તં જીરકૈઃ સર્ષપૈર્યુતમ્ ।
ઉચ્યતે પાચિતં હ્યેતત્ હરિદ્રાન્નં યથાવિધિ

તદ્વિધિં ચાધુના વક્ષ્યે શૃણુ ભાગોત્તરં (પાકક્રમં?) મુને ।
દ્રોણતણ્ડુલમાદાય કુન્દેન્દુધવલપ્રભમ્

પૂર્વવત્ પાચયિત્વા તુ મરીચ્યાદીનિ વિન્યસેત્ ।
મરીચં પ્રસ્થપાદં ચ ત્રિગુણં(ણાં?) રજનીં ક્ષિપેત્

સર્ષપં દ્વિગુણં ચૈવ તદર્ધં જીરકં ક્ષિપેત્ ।
દ્રોણસ્યૈવં મયા પ્રોક્તં શેષં યુક્ત્યા પ્રયોજયેત્

ઇતિ ભાગોત્તરં પ્રોક્તં હરિદ્રાન્નસ્ય તે મયા ।
ઉપદંશાન્ પ્રવક્ષ્યામિ શૃણુષ્વ મુનિસત્તમ

ગન્ધવર્ણરસોપેતં વસ્ત્રપૂતં ઘૃતં નવમ્ ।
દ્વાત્રિંશદંશમાજ્યં સ્યાત્ ગૃહ્ણીયાદત્ર ગોઘૃતમ્

ષોડશાંશં તુ ગુલ્માષં તદર્ધં ગુલમિષ્યતે ।
પક્વયુક્ફલમૂલં ચ સર્વં લવણમિશ્રિતમ્

ઘૃતેન પાચયેત્ સમ્યક્ તપ્તકાઞ્ચનવન્મુને ।
મરીચૈ રજનીમિશ્રૈઃ સર્ષપૈશ્ચ મહામુને

પાચયિત્વોપદંશાનિ દેવેશાય નિવેદયેત્ ।
શેષાણિં ચોપદંશાનિ યજમાનેચ્છયા પચેત્

દધિખણ્ડરસૈર્યુક્તમષ્ટાંશકમુદાહૃતમ્ ।
સૂપં ચૈવ તથા કુર્યાત્ યથાવિત્તાનુસારતઃ(?)

અતસ્તત્ પરિમાણં તુ વક્ષ્યામિ મુનિસત્તમ ।
યજમાનેચ્છયા તસ્મિન્ ગોદધિ ગૃહ્ય સાધકઃ

તદર્ધં તુ ગુલં ક્ષિપ્ત્વા તથા ખણ્ડરસં ક્ષિપેત્ ।
તસ્યાભાવે તુ સર્પિઃ સ્યાત્ મરીચં નિશિ(?)ચૂર્ણકમ્

વિન્યસેત્ પાચિતં હ્યેતત્ સૂપં તત્ર યથાવિધિ ।
કદલીપનસામ્રાણાં પરિપક્વફલાનિ ચ

આમ્રં ચૈવોપદંશં સ્યાત્ શૃણુ પક્વોપદંશકાન્ ।
કદલીપનસં ચૈવ કારવલ્લીદ્વયં તથા

કર્કવલ્લીદ્વયં ચૈવ કૂષ્માણ્ડોર્વારુકં તથા ।
બૃહતીં કૃષ્ણબૃહતીં કરવર્તં તથૈવ ચ

કર્કરીં ક્ષુદ્રબૃહતીમલસન્તીદ્વયં તથા ।
તથા કૃષ્ણાલસન્તી ચ ગ્રાહ્યાણિ મધુરાણિ ચ

મધુરેષુ ચ સર્વેષુ તાલમેકં તુ વર્જયેત્ ।
કદલીપનસાદ્યેષુ(-દ્યાનાં?)સારમુદ્ધૃત્ય નારદ

પાત્રે નિક્ષિપ્ય દેવાય દદ્યાચ્ચર્માદિ વર્જયેત્ ।
વર્જિતં વર્જયેદ્યત્નાન્નિવેદયતિ ચેન્મુને

તત્પૂજા નિષ્ફલા યાતિ સર્વરોગવિવૃદ્ધિકૃત્ ।
તસ્માચ્ચર્માદિ યત્નેન વર્જયેદ્વર્જિતં સદા

કુલુત્થમાષનિષ્પાવં વર્જયેદ્દ્વે(-દ્દ્વિ?) દલેષુ ચ ।
મુદ્ગદ્વયં ચ શીબં ચ તથા કૃષ્ણાલસન્તિ ચ (-કામ્?)

શર્કરાદ્વયસંયુક્તં સમ્યક્પક્વં સુશીતલમ્ ।
અન્નોપરિ વિનિક્ષિપ્ય દેવદેવં નિવેદયેત્

કોશાતકીમલાબું ચ પત્રજાતીશ્ચ વર્જયેત્ ।
ફલાનિ કથિતાન્યત્ર મૂલાનિ શૃણુ તત્પરમ્

વલ્લી ચૈવ મહાવલ્લી વનવલ્લી તથૈવ ચ ।
પિણ્ડા ચૈવ મહાપિણ્ડા ક્ષુદ્રપિણ્ડા તથૈવ ચ

સુગન્ધોત્પલકન્દં ચ દેવેશસ્ય પ્રિયં શુભમ્ ।
ગ્રાહ્યાણિ મૂલાન્યેતાનિ દેવદેવં નિવેદયેત્

અલાભે શેષ (સર્વ?) મૂલાનિ (-નાં?) વર્જયેદ્વનસૂરણમ્ ।
તથૈવ નિત્યપૂજાયાં સૂરણં મુનિસત્તમ

લોભાન્મોહાન્નિવેદ્યં ચેત્ (?) તત્પૂજા નિષ્ફલા ભવેત્ ।
તસ્માત્ પ્રયત્નતો વર્જ્યં સૂરણં પરિવર્જયેત્

કામ્યે મહોત્સવે ચૈવ મહાન્ને તુ મહામુને ।
યજમાનેચ્છયા તસ્મિન્ (?) સૂરણં તુ નિવેદયેત્

વિષ્ણુશ્ચૈવ મહાવિષ્ણુસ્તથૈવ ચ મહામુને ।
તૃપ્યત્વ(ન્ત્ય?)ત્ર મહાન્નેન હૃષ્ટા ગૃહ્ણન્તિ તચ્ચરુમ્

કટુકાશ્ચ તથામ્લાશ્ચ તિક્તાશ્ચેતિ વિશેષતઃ ।
યથાલાભોપદંશેન પાચયેલ્લક્ષણૈર્યુતમ્

મરીચિં નિશિચૂર્ણં ચ તન્મધ્યે કુડુબં ક્ષિપેત્ ।
આમ્લોપદંશમિત્યાહુઃ સર્વસંપત્ સુખાવહમ્

કથિતાનિ નિવેદ્યાનિ નાન્યાનિ તુ કથંચન ।
પાત્રાણિ ચ શરાવાણિ બાહ્યશુદ્ધિશ્ચ કારયેત્

સર્વપાત્રેષુ બાહ્યેષુ ઊર્ધ્વપુણ્ડ્રં ચ ભસ્મના ।
કારયેન્મૂર્તિમન્ત્રેણ પૂર્વાદિષુ યથાક્રમમ્

શરાવે વિષ્ણુમન્ત્રેણ પૂર્વપાત્રે (-ભાગે?) તુ લાચ્છયેત્ ।
મહાનસં સમારભ્ય ગર્ભગેહાવસાનકમ્

પ્રથમેન જલૈઃ પ્રોક્ષ્ય ભાણ્ડાનુત્થાપયેત્ ક્રમાત્ ।
તેન મન્ત્રેણ મતિમાન્ સર્વાનુત્થાપયેત્ ક્રમાત્

એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ શઙ્ખં દધ્મુ (?) સ્ત્રિભિઃ પૃથક્ ।
દ્વારસ્યોત્તરપાર્શ્વે તુ ન્યસેત્ પાત્રાણિ સર્વશઃ

સૌવર્ણં રાજતં તામ્રમથવા કદલીદલમ્ ।
શુદ્ધકાંસ્યેન વા કુર્યાત્ પાત્રં શતપલેન તુ

તદર્ધં વા મુનિશ્રેષ્ઠ દ્વાત્રિંશત્ પલેન (-લકેન?) વા ।
યથાવિત્તાનુસારેણ (?) પાત્રં સંગૃહ્ય સાધકઃ

દર્વીઘનં (?) સમાદાય આજ્યેનૈવાભિઘારયેત્ ।
અન્નેન પૂરયેત્ પાત્રં ગુલ્માષેણ ગુડેન ચ

પલેનાજ્યેન દધ્ના ચ સોપદંશં નિવેદયેત્ ।
ચતુર્ધાસ્મિન્ વિભજ્યૈકં ભાગં દેવાય કલ્પયેત્

દેવાર્થં કલ્પિતં ભાગં દેવેશાય નિવેદયેત્ ।
નિવેદ્ય કાલે તન્ત્રજ્ઞઃ અર્ઘ્યપાદ્યાદિકં દદેત્

પુષ્પં દત્વા નમસ્કૃત્ય હરેઃ પાદૌ તુ સાધકઃ ।
હસ્તપ્રક્ષાલનં કૃત્વા દેવસ્યાસ્ત્રેણ મન્ત્રવિત્

પરિષેકં તતઃ કૃત્વા પૂર્વવત્ સાધકોત્તમઃ ।
કૃત્વા સુ(સ્વ?)પાણી પ્રક્ષાલ્ય મૂલમન્ત્રેણ સંસ્પૃશેત્

શેષં તુ પૂર્વવત્ કૃત્વા હવિરાદ્યં મહામુને ।
સ્વસ્તિકાસનસંયુક્તે દેશિકોપેન્દ્રતો મુખઃ

દક્ષિણે કરશાખાસુ પઞ્ચોપનિષદં ન્યસેત્ ।
નિવેદયેદ્ધવિસ્તસ્મિન્ પઞ્ચધા પરમેષ્ઠિના

નમસ્કૃત્ય જપેત્ પશ્ચાત્ પઞ્ચોપનિષદા મુને ।
પાણિં પ્રક્ષાલ્ય યત્નેન પૃથક્ પાત્રે નિવેદયેત્

શઙ્ખદુન્દુભિસુયંક્તં નૃત્તગેયસમન્વિતમ્ ।
દેવદેવસ્ય દેવર્ષે નિત્યે નૈમિત્તિકે પુનઃ

ધૂપં સુધૂપિતં ભક્ત્યા પુનર્દધિ નિવેદયેત્ ।
પાનીયં ચ પુનર્દત્વા કેલિપાત્રે ઽમલે શુભે

તર્પણં પુનરાચામં દત્વા તત્તત્પ્રતિગ્રહે ।
ગન્ધપિષ્ટૈઃસમુદ્વર્ત્ય પાણિં સુશ્વેતવાસસા

આચ્છાદ્ય ગન્ધકલ્કેન પુનરાચમનં દદેત્ ।
મુખવાસં તતો દત્વા વિધિવત્ સાધકોત્તમઃ

પુનર્દ્વિતીયભાગેન હવિષા મૂલવિદ્યયા ।
જુહુયાદગ્નિકુણ્ડે તુ સમિદાજ્યપુરઃસરમ્

તૃતીયેન બલિં દદ્યાત્ પ્રાડ્મુખો વાપ્યુદઙ્મુખઃ ।
પુનર્દત્વા જલં સમ્યક્ નમસ્કૃત્ય પ્રદક્ષિણમ્

દત્વા તદ્બલિશેષં તુ બલિપીઠે વિનિક્ષિપેત્ ।
તુર્યભાગં તુ સંગૃહ્ય આચાર્યો મન્ત્રવિત્તમઃ

પ્રાશયેત્ પ્રાઙ્મુખો ભૂત્વા પાત્રશેષમનુત્તમમ્ ।
તચ્છેષં સર્વપાપઘ્નં સર્વરોગનિકૃન્તનમ્

સર્વતીર્થપ્રદં તસ્માદ્ભક્ષયેચ્છેદષમુત્તમમ્ ।
આલયસ્યોત્તરે વાપિ નૈરૃતે વાપિ મન્ત્રવિત્

ભુક્ત્વા ચૈવ મુનિશ્રેષ્ઠ શેષં પૂર્વવદાચરેત્ ।
નિત્યપૂજાવિધૌ બ્રહ્મન્ ચરુપાકવિધૌ ક્રમાત્

એવમુક્તપ્રકારેણ કારયેત્તુ દિને દિને ।
મહાહવિર્વિધિં વક્ષ્યે હ્યષ્ટદ્રોણં કનીયસમ્

દ્વિગુણં મધ્યમં પ્રોક્તં ત્રિગુણં ચાધમોત્તમમ્ ।
ચતુઃ પઞ્ચગુણં ષટ્કં મધ્યમસ્ય ત્રયં વિદુઃ

સપ્તાષ્ટનવમં પ્રોક્તમુત્તમસ્ય ત્રયં વિદુઃ ।
પૂર્વવત્ પાચયિત્વા તુ સર્વાનુત્થાપયેત્ પૃથક્

મણ્ડપસ્યોત્તરે ભાગે ન્યસેદ્ભાણ્ડાન્યથ ક્રમાત્ ।
નૈરૃતે વારુણે વાપિ વિન્યસેચ્ચ મહાહવિઃ

મણ્ડપં ચતુરશ્રં તુ કૃત્વાલંકૃત્ય ચાક્ષતૈઃ ।
પિષ્ટચૂર્ણૈરલંકૃત્ય પદ્મં કુર્યાત્ સકર્ણિકમ્

પટેનાચ્છાદ્ય ભૂમિં તુ રમ્ભાપત્રાણિ ચોપરિ ।
સ્નાનાદિદેવકર્માણિ પૂર્વવત્ કારયેત્ ક્રમાત્

દેવસ્નય પુરતઃ કૃત્વા કાર્યં વિજ્ઞાપયેચ્છનૈઃ ।
પીઠાદુત્થાપ્ય દેવેશં પાદુકાભ્યામુપાસકઃ

શઙ્ખધ્વનિસમાયુક્તમાનયેદ્ભોજનાસનમ્ ।
પાદ્યાર્ઘ્યાચમનં દત્વા ગન્ધપુષ્પૈઃ પ્રપૂજયેત્

પ્રોક્ષયિત્વાભિઘાર્યાથ ચરુપાત્રાણિ ચૈવ હિ ।
પાયસં કૃસરં ગૌલ્યં મુદ્ગાન્નં ચ યથાક્રમમ્

શુદ્ધાન્નં ચૈવ સૂપાન્નં દ(દા?)ધિકં ચ મહાહવિઃ ।
આજ્યં ચ ગુડખણ્ડં ચ કદલ્યાદિફલત્રયમ્

આજ્યપક્વોપદંશં ચ પાત્રે સર્વં નિવેદયેત્ ।
પરિષેકં તતઃ કૃત્વા હ્યન્નસૂક્તેન સંસ્પૃશેત્

દદ્યાત્તદ્દક્ષિણે હસ્તે હવિઃ પ્રાશનમુદ્રયા ।
સુગન્ધં સ્વાદુતોયં ચ દત્વા પાનીયમુત્તમમ્

પુનરાચમનં દત્વા વસ્ત્રેણ પ્રમૃજેત્ કરૌ ।
ગન્ધકલ્કેન સંમૃજ્ય તતઃ પીઠાન્તરં નયેત્

પૂર્વમાલાં વિમુક્ત્વા તુ (-ચ્યાથ?)વેષ્ટયેન્માલયા પુનઃ ।
પુનરાચમનં દત્વા હસ્તૌ સંશોધ્ય વાસસા

પૃથુકાન્યુપહારાણિ અપૂપાન્તં નિવેદયેત્ ।
નાલિકેરફલં દત્વા પાનીયાચમનં તતઃ

પુનરાચમનં દત્વા મુખવાસં નિવેદયેત્ ।
ક્રમુકસ્તુ ફલં ભિન્નમપક્વં પક્વમેવ વા

કર્પૂરતૈલૈઃ સંસિક્તમસિક્તં વા મુનીશ્વર ।
તામ્બૂલવલ્લીપત્રૈશ્ચ સહિતં ક્ષાલિતં ક્રમાત્

એલાકક્કોલજાતીશ્ચ કર્પૂરસહિતં ક્રમાત્ ।
માતુલુઙ્ગફલૈર્યુક્તં નાલિકેરુલાન્વિતમ્

શિલા(સિતા?)ચૂર્ણેન સંયુક્તં કર્પૂરસહિતેન ચ ।
સંસ્કૃતં પ્રણવેનૈવ મુખવાસં નિવેદયેત્

દત્વા ચ રાજવત્ સમ્યક્ પિતૃવત્ પૂજયેદ્ધરિમ્ ।
પીઠાદુત્થાપ્નય દેવેશં પ્રાસાદં તુ પરિભ્રમેત્

શઙ્ખદુન્દુભિસંયુક્તં સ્વસ્તિસૂક્તસમન્વિતમ્ ।
પ્રાસાદં તુ પરિભ્રામ્ય ગર્ભાગારં પ્રવેશયેત્

મહાહવિર્વિધિઃ પ્રોક્તઃ સંક્ષેપેણ મહામુને ।
વિશેષતઃ પ્રવક્ષ્યામિ મહાન્નસ્ય વિધિં ક્રમાત્

ગુહ્યાદ્ગુહ્યં મુનિશ્રેષ્ઠ શૃણુ નારદ સત્તમ ।
ચરુપાકવિધાનોક્તૈઃ પૂર્વોક્તૈર્હવ્યવૃદ્ધિદાનૈશ્ચ

સમુપેતં શાલીનાં દશશતકૈસ્તણ્ડુલપ્રસ્થૈઃ ।
સિદ્ધં મહાહવિઃ સ્યાત્તુ તદર્ધં મધ્યમં સ્મૃતમ્

તસ્યાપ્યર્ધકૃતં યત્તદધમમુક્તં મહાહવિસતજ્જ્ઞૈઃ ।
દુગ્ધાનાં તુ ગવાં સ્યાદાઢકષટકં ગુણં ચતુષ્ષષ્ટિ

ફલં સર્પિસ્તથાઢકં સ્યાત્પઞ્ચપ્રસ્થમુદ્ગાન્નમ્ ।
(પલસર્પિરાઢકં સ્યાત્ પઞ્ચપ્રસ્થં ચ મુદ્ગાન્નમ્?) ।
દલિતાનાં શુદ્ધાનાં તોયં સ્યાદાઢકદ્વિતયમ્

કંસદ્વિતયં (?) શાલ્યાસ્તણ્ડુલમિષ્ટં પયોગુલાન્નવિધૌ ।
એતદ્વરમસ્યાર્ધં મધ્યમમસ્યાર્ધમધમં સ્યાત્

પાયસમેતદ્વિધિના ગુલસર્પિભ્યાં વિના પક્વમ્ ।
સમુદ્ગસારપક્વં શાલ્યન્નં મુદ્ગસારાન્નસમમ્

ગુલપિષ્ટં સિદ્ધં સર્પિભ્યામપૂપમુદ્દિષ્ટમ્ ।
કક્કોલૈર્જાતિફલૈઃ પૂગફલૈઃ શ્વેતભુજગપત્રૈઃ

પાષાણચૂર્ણમિશ્રં સમાતુલુઙ્ગદલનાલિકેરફલમ્ ।
કર્પૂરતૈલમિશ્રં સંસ્વઙ્ગં કથ્યતે મુખવાસસમ્

એલાચમ્પકકેતક્યા વાસિતં તુ પાનીયમ્ ।
કથિતં યત્ત્રિદશમુને મહાનિવેદ્યાદિ તન્નિખિલમ્

સિદ્ધં દેવગૃહે વા તત્પાર્શ્વે વા[પિ]મન્ત્રયોગ્યં સ્યાત્ ।
યો મોહાદન્યગૃહે સિદ્ધં દેવાય મન્ત્રેણ

હવિરાદ્યં તુ હિ દદ્યાત્ સ કિલ્બિષી રાષ્ટ્રનાશી સ્યાત્ ।
ભક્તૈરન્યત્રાપિ ક્વાપિ પક્વં સમાગતં યદ્યત્

બિમ્બસ્યાગ્રે તત્તત્ પ્રદર્શ્ય દદ્યાદ્ધિ પક્વેભ્યઃ ।
એતત્ કૃત્વા સમ્યઙ્મહાહવિઃ પ્રિયતમં તુ હરેઃ

ભક્તઃસામીપ્યં મધ્યમકૃત્ ......... ।
સારૂપ્યં ચાધમં ચ સાલોક્યં પરમમ્

પયોદિગુલાન્નં નિવેદ્ય ભક્ત્યા હરૈતિ શાન્તિમ્ (?) ।
પરમાંશશ્ચ મધ્યમં હ્યેતિ સર્વકામાનિ (?)

વિશેષશ્ચાત્ર સંપ્રોક્તઃ મહાન્નાદિવિધૌ મુને ।
શેષં સાધારણં કુર્યા(વિદ્યા?)દિતિ શાસ્ત્રસ્ય નિશ્ચયઃ

મહાહવિવિધૌ ચાત્ર દ્વિવિધં માનમીરિતમ્ ।
દ્વિપ્રકારં તુ તન્ત્રજ્ઞો યથાયોગં સમાચરેત્