વિષ્ણુપુરાણ (સમીક્ષિત આવૃત્તિ) · અધ્યાય 5.9

તસ્મિન્ રાસભદૈતેયે સાનુગે વિનિપાતિતે
સેવ્યં ગોગોપગોપીનાં રમ્યં તાલવનં બભૌ ॥

તતસ્ તૌ જાતહર્ષૌ તુ વસુદેવસુતાવ્ ઉભૌ
હત્વા ધેનુકદૈતેયં ભાણ્ડીરવટમ્ આગતૌ ॥

ક્ષ્વેલમાનૌ પ્રગાયન્તૌ વિચિન્વન્તૌ ચ પાદપાન્
ચારયન્તૌ ચ ગા દૂરે વ્યાહરન્તૌ ચ નામભિઃ ॥

નિર્યોગપાશસ્કન્ધૌ તૌ વનમાલાવિભૂષિતૌ
શુશુભાતે મહાત્માનૌ બાલશૃઙ્ગાવ્ ઇવર્ષભૌ ॥

સુવર્ણાઞ્જનચૂર્ણાભ્યાં તૌ તદા રુષિતામ્બરૌ
મહેન્દ્રાયુધસંયુક્તૌ શ્વેતકૃષ્ણાવ્ ઇવામ્બુદૌ ॥

ચેરતુર્ લોકસિદ્ધાભિઃ ક્રીડાભિર્ ઇતરેતરમ્
સમસ્તલોકનાથાનાં નાથભૂતૌ ભુવં ગતૌ ॥

મનુષ્યધર્માભિરતૌ માનયન્તૌ મનુષ્યતામ્
તજ્જાતિગુણયુક્તાભિઃ ક્રીડાભિશ્ ચેરતુર્ વનમ્ ॥

તતશ્ ચાન્દોલિકાભિશ્ ચ નિયુદ્ધૈશ્ ચ મહાબલૌ
વ્યાયામં ચક્રતુસ્ તત્ર ક્ષેપણીયૈસ્ તથાશ્મભિઃ ॥

તલ્લિપ્સુર્ અસુરસ્ તત્ર હ્ય્ ઉભયો રમમાણયોઃ
આજગામ પ્રલમ્બાખ્યો ગોપવેષતિરોહિતઃ ॥

સો ઽવગાહત નિઃશઙ્કસ્ તેષાં મધ્યમ્ અમાનુષઃ
માનુષં વપુર્ આસ્થાય પ્રલમ્બો દાનવોત્તમઃ ॥

તયોશ્ છિદ્રાન્તરપ્રેપ્સુર્ અવિષહ્યમ્ અમન્યત
કૃષ્ણં તતો રૌહિણેયં હન્તું ચક્રે મનોરથમ્ ॥

હરિણાક્રીડનં નામ બાલક્રીડનકં તતઃ
પ્રકુર્વન્તો હિ તે સર્વે દ્વૌ દ્વૌ યુગપદ્ ઉત્પતન્ ॥

શ્રીદામ્ના સહ ગોવિન્દઃ પ્રલમ્બેન તથા બલઃ
ગોપાલૈર્ અપરૈશ્ ચાન્યે ગોપાલાઃ સહ પુપ્લુવુઃ ॥

નિદાઘકાલે સંપ્રાપ્તે ઽથ ભાણ્ડીરકસંજ્ઞકે ॥

પશૂંશ્ ચારયતો ગોપૈસ્ તદ્વને રામકૃષ્ણયોઃ ॥

ગોપરૂપી પ્રલમ્બો ઽગાદ્ અસુરઃ તજ્જિહીર્ષયા ॥

તં વિદ્વાન્ અપિ દાશાર્હો ભગવાન્ સર્વદર્શનઃ ॥

અન્વમોદત તત્સખ્યં વધં તસ્ય વિચિન્તયન્ ॥

તત્રોપહૂય ગોપાલાન્ કૃષ્ણઃ પ્રાહ વિહારવિત્ ॥

હે ગોપા વિહરિષ્યામો દ્વન્દ્વીભૂય યથાયથમ્ ॥

તત્ર ચક્રુઃ પરિવૃઢો ગોપા રામજનાર્દનૌ ॥

કૃષ્ણસંઘટ્ટિનઃ કેચિદ્ આસન્ રામસ્ય ચાપરે ॥

આચેરુર્ વિવિધાઃ ક્રીડા વાહ્યવાહકલક્ષણાઃ ॥

તત્રારુહ્યન્તિ જેતારો વહન્તિ ચ પરાજિતાઃ ॥

વહન્તો વાહયન્તશ્ ચ ચારયન્તશ્ ચ ગોધનમ્ ॥

ભાણ્ડિરકં નામ વટં જગ્મુઃ કૃષ્ણપુરોગમાઃ ॥

રામસંઘટ્ટિનો યે હિ શ્રીદામવૃષભાદયઃ ॥

ક્રીડાયાં જયિનસ્ તાંસ્ તાન્ ઊહુઃ કૃષ્ણાદયસ્ તથા ॥

ઉવાહ કૃષ્ણં ભગવાન્ શ્રીદામાનં પરાજિતાઃ ॥

ઋષભં ભદ્રસેનસ્ તુ પ્રલમ્બો રોહિણીસુતમ્ ॥

શ્રીદામાનં તતઃ કૃષ્ણઃ પ્રલમ્બં રોહિણીસુતઃ
જિતવાન્ કૃષ્ણપક્ષીયૈર્ ગોપૈર્ અન્યે પરાજિતાઃ ॥

તે વાહયન્તસ્ ત્વ્ અન્યોન્યં ભાણ્ડીરસ્કન્ધમ્ એત્ય વૈ
પુનર્ નિવવૃતુઃ સર્વે યે યે તત્ર પરાજિતાઃ ॥

સંકર્ષણં તુ સ્કન્ધેન શીઘ્રમ્ ઉત્ક્ષિપ્ય દાનવઃ
ન તસ્થૌ પ્રજગામૈવ સચન્દ્ર ઇવ વારિદઃ ॥

અસહન્ રૌહિણેયસ્ય સ ભારં દાનવોત્તમઃ
વવૃધે સુમહાકાયઃ પ્રાવૃષીવ બલાહકઃ ॥

સંકર્ષણસ્ તુ તં દૃષ્ટ્વા દગ્ધશૈલોપમાકૃતિમ્
સ્રગ્દામલમ્બાભરણં મુકુટાટોપિમસ્તકમ્ ॥

રૌદ્રં શકટચક્રાક્ષં પાદન્યાસચલત્ક્ષિતિમ્ ॥

અભીતમનસા તેન રક્ષસા રોહિણીસુતઃ ॥

હ્રિયમાણસ્ તતઃ કૃષ્ણમ્ ઇદં વચનમ્ અબ્રવીત્ ॥

કૃષ્ણ કૃષ્ણ હ્રિયામ્ય્ એષ પર્વતોદગ્રમૂર્તિના
કેનાપિ પશ્ય દૈત્યેન ગોપાલછદ્મરૂપિણા ॥

યદ્ અત્ર સામ્પ્રતં કાર્યં મયા મધુનિષૂદન
તત્ કથ્યતાં પ્રયાત્ય્ એષ દુરાત્માતિત્વરાન્વિતઃ ॥

તમ્ આહ રામં ગોવિન્દઃ સ્મિતભિન્નૌષ્ઠસંપુટઃ
મહાત્મા રૌહિણેયસ્ય બલવીર્યપ્રમાણવિત્ ॥

કિમ્ અયં માનુષો ભાવો વ્યક્તમ્ એવાવલમ્બ્યતે
સર્વાત્મન્ સર્વગુહ્યાનાં ગુહ્યગુહ્યાત્મના ત્વયા ॥

સ્મરાશેષજગન્નાથ કારણં કારણાગ્રજમ્
આત્માનમ્ એકં તદ્વચ્ ચ જગત્ય્ એકાર્ણવે ચ યત્ ॥

કિં ન વેત્સિ યથાહં ચ ત્વં ચૈકં કારણં ભુવઃ
ભારાવતારણાર્થાય મર્ત્યલોકમ્ ઉપાગતૌ ॥

નભઃ શિરસ્ તે ઽમ્બુમયી ચ મૂર્તિઃ પાદૌ ક્ષિતિર્ વક્ત્રમ્ અનન્ત વહ્નિઃ
સોમો મનસ્ તે શ્વસિતં સમીરો દિશશ્ ચતસ્રો ઽવ્યય બાહવસ્ તે ॥

સહસ્રવક્ત્રો હિ ભવાન્ મહાત્મા સહસ્રહસ્તાઙ્ઘ્રિશરીરભેદઃ
સહસ્રપદ્મોદ્ભવયોનિર્ આદ્યઃ સહસ્રશસ્ ત્વાં મુનયો ગૃણન્તિ ॥

દિવ્યં હિ રૂપં તવ વેત્તિ નાન્યો દેવૈર્ અશેષૈર્ અવતારરૂપમ્
તવાર્ચ્યતે વેત્સિ ન કિં યદ્ અન્તે ત્વય્ય્ એવ વિશ્વં લયમ્ અભ્યુપૈતિ ॥

ત્વયા ધૃતેયં ધરણી બિભર્તિ ચરાચરં વિશ્વમ્ અનન્તમૂર્તે
કૃતાદિભેદૈર્ અજ કાલરૂપો નિમેષપૂર્વો જગદ્ એતદ્ અત્સિ ॥

અત્તં યથા વાડવવહ્નિનામ્બુ હિમસ્વરૂપં પરિગૃહ્ય કાસ્તમ્
હિમાચલે ભાનુમતો ઽંશુસઙ્ગાજ્ જલત્વમ્ અભ્યેતિ પુનસ્ તદ્ એવ ॥

એવં ત્વયા સંહરણે ઽત્તમ્ એતજ્ જગત્ સમસ્તં પુનર્ અપ્ય્ અવશ્યમ્
તથૈવ સર્ગાય સમુદ્યતસ્ય જગત્ત્વમ્ અભ્યેત્ય્ અનુકલ્પમ્ ઈશ ॥

ભવાન્ અહં ચ વિશ્વાત્મન્ન્ એકમ્ એવ હિ કારણમ્
જગતો ઽસ્ય જગત્ય્ અર્થે ભેદેનાવાં વ્યવસ્થિતૌ ॥

તત્ સ્મર્યતામ્ અમેયાત્મંસ્ ત્વયાત્મા જહિ દાનવમ્
માનુષ્યમ્ એવાવલમ્બ્ય બન્ધૂનાં ક્રિયતાં હિતમ્ ॥

ઇતિ સંસ્મારિતો વિપ્ર કૃષ્ણેન સુમહાત્મના
વિહસ્ય પીડયામ્ આસ પ્રલમ્બં બલવાન્ બલઃ ॥

મુષ્ટિના ચાહનન્ મૂર્ધ્નિ કોપસંરક્તલોચનઃ
તેન ચાસ્ય પ્રહારેણ બહિર્ યાતે વિલોચને ॥

સ નિષ્કાસિતમસ્તિષ્કો મુખાચ્ છોણિતમ્ ઉદ્વમન્
નિપપાત મહીપૃષ્ઠે દૈત્યવર્યો મમાર ચ ॥

પ્રલમ્બં નિહતં દૃષ્ટ્વા બલેનાદ્ભુતકર્મણા
પ્રહૃષ્ટાસ્ તુષ્ટુવુર્ ગોપાઃ સાધુ સાધ્વ્ ઇતિ ચાબ્રુવન્ ॥

સંસ્તૂયમાનો ગોપૈસ્ તુ રામો દૈત્યે નિપાતિતે
પ્રલમ્બે સહ કૃષ્ણેન પુનર્ ગોકુલમ્ આયયૌ ॥