વિષ્ણુપુરાણ (સમીક્ષિત આવૃત્તિ) · અધ્યાય 5.33

બાણો ઽપિ પ્રણિપત્યાગ્રે મૈત્રેયાહ ત્રિલોચનમ્
દેવ બાહુસહસ્રેણ નિર્વિણ્ણો ઽહં વિનાહવમ્ ॥

કચ્ચિન્ મમૈષાં બાહૂનાં સાફલ્યજનકો રણઃ
ભવિષ્યતિ વિના યુદ્ધં ભારાય મમ કિં ભુજૈઃ ॥

મયૂરધ્વજભઙ્ગસ્ તે યદા બાણ ભવિષ્યતિ
પિશિતાશિજનાનન્દં પ્રાપ્સ્યસે ત્વં તદા રણમ્ ॥

તતઃ પ્રણમ્ય મુદિતઃ શમ્ભુમ્ અભ્યાગતો ગૃહમ્
ભગ્નં ચ ધ્વજમ્ આલોક્ય હૃષ્ટો હર્ષાન્તરં યયૌ ॥

એતસ્મિન્ન્ એવ કાલે તુ યોગવિદ્યાબલેન તમ્
અનિરુદ્ધમ્ અથાનિન્યે ચિત્રલેખા વરાપ્સરાઃ ॥

કન્યાન્તઃપુરમધ્યે તં રમમાણં સહોષયા
વિજ્ઞાય રક્ષિણો ગત્વા શશંસુર્ દૈત્યભૂપતેઃ ॥

વ્યાદિષ્ટં કિંકરાણાં તુ સૈન્યં તેન મહાત્મના
જઘાન પરિઘં લોહમ્ આદાય પરવીરહા ॥

હતેષુ તેષુ બાણો ઽપિ રથસ્થસ્ તદ્વધોદ્યતઃ
યુધ્યમાનો યથાશક્તિ યદા વીર્યેણ નિર્જિતઃ ॥

માયયા યુયુધે તેન સ તદા મન્ત્રિચોદિતઃ
તતસ્ તં પન્નગાસ્ત્રેણ બબન્ધ યદુનન્દનમ્ ॥

દ્વારવત્યાં ક્વ યાતો ઽસાવ્ અનિરુદ્ધેતિ જલ્પતામ્
યદૂનામ્ આચચક્ષે તં બદ્ધં બાણેન નારદઃ ॥

તં શોણિતપુરે શ્રુત્વા નીતં વિદ્યાવિદગ્ધયા
યોષિતા પ્રત્યયં જગ્મુર્ યાદવા નામરૈર્ ઇતિ ॥

તતો ગરુડમ્ આરુહ્ય સ્મૃતમાત્રાગતં હરિઃ
બલપ્રદ્યુમ્નસહિતો બાણસ્ય પ્રયયૌ પુરમ્ ॥

પુરીપ્રવેશે પ્રમથૈર્ યુદ્ધમ્ આસીન્ મહાત્મનઃ
યયૌ બાણપુરાભ્યાશં નીત્વા તાન્ સંક્ષયં હરિઃ ॥

તતસ્ ત્રિપાદસ્ ત્રિશિરા જ્વરો માહેશ્વરો મહાન્
બાણરક્ષાર્થમ્ અત્યર્થં યુયુધે શાર્ઙ્ગધન્વના ॥

તદ્ભસ્મસ્પર્શસંભૂત તાપઃ કૃષ્ણાઙ્ગસંગમાત્
અવાપ બલદેવો ઽપિ શ્રમમ્ આમીલિતેક્ષણઃ ॥

તતઃ સ યુદ્ધ્યમાનસ્ તુ સહદેવેન શાર્ઙ્ગિણા
વૈષ્ણવેન જ્વરેણાશુ કૃષ્ણદેહાન્ નિરાકૃતઃ ॥

નારાયણભુજાઘાત પરિપીડનવિહ્વલમ્
તં વીક્ષ્ય ક્ષમ્યતામ્ અસ્યેત્ય્ આહ દેવઃ પિતામહઃ ॥

તતશ્ ચ ક્ષાન્તમ્ એવેતિ પ્રોક્ત્વા તં વૈષ્ણવં જ્વરમ્
આત્મન્ય્ એવ લયં નિન્યે ભગવાન્ મધુસૂદનઃ ॥

એવમ્ ઉક્તો ભગવતા પ્રણિપત્ય જ્વરો ઽબ્રવીત્ ॥

દેવદેવ મહાદેવ પ્રણતાર્તિહરાચ્યુત ॥

મમ ત્વયા સમં યુદ્ધં યે સ્મરિષ્યન્તિ માનવાઃ
વિજ્વરાસ્ તે ભવિષ્યન્તીત્ય્ ઉક્ત્વા ચૈનં યયૌ જ્વરઃ ॥

તતો ઽગ્નીન્ ભગવાન્ પઞ્ચ જિત્વા નીત્વા તથા ક્ષયમ્
દાનવાનાં બલં વિષ્ણુશ્ ચૂર્ણયામ્ આસ લીલયા ॥

તતઃ સમસ્તસૈન્યેન દૈતેયાનાં બલેઃ સુતઃ
યુયુધે શંકરશ્ ચૈવ કાર્તિકેયશ્ ચ શૌરિણા ॥

હરિશંકરયોર્ યુદ્ધમ્ અતીવાસીત્ સુદારુણમ્
ચુક્ષુભુઃ સકલા લોકાઃ યત્રાસ્ત્રાંશુપ્રતાપિતાઃ ॥

પ્રલયો ઽયમ્ અશેષસ્ય જગતો નૂનમ્ આગતઃ
મેનિરે ત્રિદશા યત્ર વર્તમાને મહાહવે ॥

દેવાશ્ ચ ભયસંત્રસ્તાઃ પ્રાર્થયન્તસ્ તતો હરિમ્ ॥

પ્રાર્થિતઃ શંકરશ્ ચાપિ પરાજયં ગૃહીતવાન્ ॥

જૃમ્ભણાસ્ત્રેણ ગોવિન્દો જૃમ્ભયામ્ આસ શંકરમ્
તતઃ પ્રણેશુર્ દૈતેયાઃ પ્રમથાશ્ ચ સમન્તતઃ ॥

જૃમ્ભાભિભૂતસ્ તુ હરો રથોપસ્થ ઉપાવિશત્
ન શશાક તદા યોદ્ધું કૃષ્ણેનાક્લિષ્ટકર્મણા ॥

ગરુડક્ષતવાહશ્ ચ પ્રદ્યુમ્નાસ્ત્રનિપીડિતઃ
કૃષ્ણહુંકારનિર્ધૂત શક્તિશ્ ચાપયયૌ ગુહઃ ॥

પ્રમથાનાં તતઃ સૈન્યં બાણવર્ષાદ્ અનીનશત્ ॥

જૃમ્ભિતે શંકરે નષ્ટે દૈત્યસૈન્યે ગુહે જિતે
નીતે પ્રમથસૈન્યે ચ સંક્ષયં શાર્ઙ્ગધન્વના ॥

નન્દીશસંગૃહીતાશ્વમ્ અધિરૂઢો મહારથમ્
બાણસ્ તત્રાયયૌ યોદ્ધું કૃષ્ણકાર્ષ્ણિબલૈઃ સહ ॥

બલભદ્રો મહાવીર્યો બાણસૈન્યમ્ અનેકધા
વિવ્યાધ બાણૈઃ પ્રભ્રશ્ય ધર્મતશ્ ચાપલાયત ॥

આકૃષ્ય લાઙ્ગલાગ્રેણ મુસલેનાવપોથિતમ્
બલં બલેન દદૃશે બાણો બાણૈશ્ ચ ચક્રિણા ॥

તતઃ કૃષ્ણસ્ય બાણેન યુદ્ધમ્ આસીત્ સમન્તતઃ ॥

પરસ્પરમ્ ઇષૂન્ દીપ્તાન્ કાયત્રાણવિભેદકાન્
કૃષ્ણશ્ ચિચ્છેદ બાણૈસ્ તાન્ બાણેન પ્રહિતાન્ શરાન્
બિભેદ કેશવં બાણો બાણં વિવ્યાધ ચક્રભૃત્ ॥

મુમુચાતે તથાસ્ત્રાણિ બાણકૃષ્ણૌ જિગીષયા
પરસ્પરં ક્ષતિપરૌ પરમામર્ષિણૌ દ્વિજ ॥

છિદ્યમાનેષ્વ્ અશેષેષુ શરેષ્વ્ અસ્ત્રે ચ સીદતિ
પ્રાચુર્યેણ હરિર્ બાણં હન્તું ચક્રે તતો મનઃ ॥

તતો ઽર્કશતસંઘાત તેજસઃ સદૃશદ્યુતિઃ
જગ્રાહ દૈત્યચક્રારિર્ હરિશ્ ચક્રં સુદર્શનમ્ ॥

મુઞ્ચતો બાણનાશાય તચ્ ચક્રં મધુવિદ્વિષઃ
નગ્ના દૈતેયવિદ્યાભૂત્ કોટવી પુરતો હરેઃ ॥

તામ્ અગ્રતો હરિર્ દૃષ્ટ્વા મીલિતાક્ષઃ સુદર્શનમ્
મુમોચ બાણમ્ ઉદ્દિશ્ય છેત્તું બાહુવનં રિપોઃ ॥

ક્રમેણ તત્ તુ બાહૂનાં બાણસ્યાચ્યુતચોદિતમ્
છેદં ચક્રે ઽસુરાપાસ્ત શસ્ત્રૌઘક્ષપણાદૃતમ્ ॥

છિન્ને બાહુવને તત્ તુ કરસ્થં મધુસૂદનઃ
મુમુક્ષુર્ બાણનાશાય વિજ્ઞાતસ્ ત્રિપુરદ્વિષા ॥

સ ઉપેત્યાહ ગોવિન્દં સામપૂર્વમ્ ઉમાપતિઃ
વિલોક્ય બાણં દોર્દણ્ડચ્ છેદાસૃક્સ્રાવવર્ષિણમ્ ॥

કૃષ્ણ કૃષ્ણ જગન્નાથ જાને ત્વાં પુરુષોત્તમમ્
પરેશં પરમાત્માનમ્ અનાદિનિધનં પરમ્ ॥

દેવતિર્યઙ્મનુષ્યેષુ શરીરગ્રહણાત્મિકા
લીલેયં સર્વભૂતસ્ય તવ ચેષ્ટોપલક્ષણા ॥

તત્ પ્રસીદાભયં દત્તં બાણસ્યાસ્ય મયા પ્રભો
તત્ ત્વયા નાનૃતં કાર્યં યન્ મયા વ્યાહૃતં વચઃ ॥

અસ્મત્સંશ્રયવૃદ્ધો ઽયં નાપરાધ્યસ્ તવાવ્યય
મયા દત્તવરો દૈત્યસ્ તતસ્ ત્વાં ક્ષમયામ્ય્ અહમ્ ॥

ઇત્ય્ ઉક્તઃ પ્રાહ ગોવિન્દઃ શૂલપાણિમ્ ઉમાપતિમ્
પ્રસન્નવદનો ભૂત્વા ગતામર્ષો ઽસુરં પ્રતિ ॥

યુષ્મદ્દત્તવરો બાણો જીવતામ્ એષ શંકર
ત્વદ્વાક્યગૌરવાદ્ એતન્ મયા ચક્રં નિવર્તિતમ્ ॥

ત્વયા યદ્ અભયં દત્તં તદ્ દત્તમ્ અખિલં મયા
મત્તો ઽવિભિન્નમ્ આત્માનં દ્રષ્ટુમ્ અર્હસિ શંકર ॥

યો ઽહં સ ત્વં જગચ્ ચેદં સદેવાસુરમાનુષમ્ ॥

મત્તો નાન્યદ્ અશેષં યત્ તત્ ત્વં જ્ઞાતુમ્ ઇહાર્હસિ ॥

અવિદ્યામોહિતાત્માનઃ પુરુષા ભિન્નદર્શિનઃ ॥

વદન્તિ ભેદં પશ્યન્તિ ચાવયોર્ અન્તરં હર ॥

પ્રસન્નો ઽહં ગમિષ્યામિ ત્વં ગચ્છ વૃષભધ્વજ ॥

ઇત્ય્ ઉક્ત્વા પ્રયયૌ કૃષ્ણઃ પ્રાદ્યુમ્નિર્ યત્ર તિષ્ઠતિ
તદ્બન્ધફણિનો નેશુર્ ગરુડાનિલશોષિતાઃ ॥

તતો ઽનિરુદ્ધમ્ આરોપ્ય સપત્નીકં ગરુત્મતિ
આજગ્મુર્ દ્વારકાં રામ કાર્ષ્ણિદામોદરાઃ પુરીમ્ ॥

પુત્રપૌત્રૈઃ પરિવૃતસ્ તત્ર રેમે જનાર્દનઃ ॥

દેવીભિઃ સતતં વિપ્ર ભૂભારતરણેચ્છયા ॥