વિષ્ણુપુરાણ (સમીક્ષિત આવૃત્તિ) · અધ્યાય 5.23

ગાર્ગ્યં ગોષ્ઠ્યાં દ્વિજં શ્યાલઃ ષણ્ડ ઇત્ય્ ઉક્તવાન્ દ્વિજ
યદૂનાં સંનિધૌ સર્વે જહસુર્ યાદવાસ્ તતઃ ॥

તતઃ કોપસમાવિષ્ટો દક્ષિણાપથમ્ એત્ય સઃ
સુતમ્ ઇચ્છંસ્ તપસ્ તેપે યદુચક્રભયાવહમ્ ॥

આરાધયન્ મહાદેવં સો ઽયશ્ચૂર્ણમ્ અભક્ષયત્
દદૌ વરં ચ તુષ્ટો ઽસ્મૈ વર્ષે દ્વાદશમે હરઃ ॥

સભાજયામ્ આસ ચ તં યવનેશો હ્ય્ અનાત્મજઃ
તદ્યોષિત્સંગમાચ્ ચાસ્ય પુત્રો ઽભૂદ્ અલિસંનિભઃ ॥

તં કાલયવનં નામ રાજ્યે સ્વે યવનેશ્વરઃ
અભિષિચ્ય વનં યાતો વજ્રાગ્રકઠિનોરસમ્ ॥

સ તુ વીર્યમદોન્મત્તઃ પૃથિવ્યાં બલિનો નૃપાન્
પપ્રચ્છ નારદસ્ તસ્મૈ કથયામ્ આસ યાદવાન્ ॥

મ્લેચ્છકોટિસહસ્રાણાં સહસ્રૈઃ સો ઽભિસંવૃતઃ
ગજાશ્વરથસંપન્નૈશ્ ચકાર પરમોદ્યમમ્ ॥

પ્રયયૌ ચાવ્યવચ્છિન્નં છિન્નયાનો દિને દિને
યાદવાન્ પ્રતિ સામર્ષો મૈત્રેય મથુરાં પુરીમ્ ॥

કૃષ્ણો ઽપિ ચિન્તયામ્ આસ ક્ષપિતં યાદવં બલમ્
યવનેન રણે ગમ્યં માગધસ્ય ભવિષ્યતિ ॥

માગધેન બલં ક્ષીણં સ કાલયવનો બલી
હન્તા તદ્ ઇદમ્ આયાતં યદૂનાં વ્યસનં દ્વિધા ॥

તસ્માદ્ દુર્ગં કરિષ્યામિ યદૂનામ્ અરિદુર્જયમ્
સ્ત્રિયો ઽપિ યત્ર યુધ્યેયુઃ કિં પુનર્ વૃષ્ણિપુંગવાઃ ॥

મયિ મત્તે પ્રમત્તે વા સુપ્તે પ્રવસિતે તથા
યાદવાભિભવં દુષ્ટા મા કુર્વંસ્ ત્વ્ અરયો ઽધિકાઃ ॥

ઇતિ સંચિન્ત્ય ગોવિન્દો યોજનાનિ મહોદધિમ્
યયાચે દ્વાદશ પુરીં દ્વારકાં તત્ર નિર્મમે ॥

મહોદ્યાનાં મહાવપ્રાં તડાગશતશોભિતામ્
પ્રાકારગૃહસંબાધામ્ ઇન્દ્રસ્યેવામરાવતીમ્ ॥

મથુરાવાસિનો લોકાંસ્ તત્રાનીય જનાર્દનઃ
આસન્ને કાલયવને મથુરાં ચ સ્વયં યયૌ ॥

બહિર્ આવસિતે સૈન્યે મથુરાયા નિરાયુધઃ
નિર્જગામ સ ગોવિન્દો દદૃશે યવનેશ્વરમ્ ॥

સ જ્ઞાત્વા વાસુદેવં તં બાહુપ્રહરણો નૃપઃ
અનુયાતો મહાયોગિ ચેતોભિઃ પ્રાપ્યતે ન યઃ ॥

તેનાનુયાતઃ કૃષ્ણો ઽપિ પ્રવિવેશ મહાગુહામ્
યત્ર શેતે મહાવીર્યો મુચુકુન્દો નરેશ્વરઃ ॥

સો ઽપિ પ્રવિષ્ટો યવનો દૃષ્ટ્વા શય્યાગતં નરમ્
પાદેન તાડયામ્ આસ મત્વા કૃષ્ણં સુદુર્મતિઃ ॥

ઉત્થાય મુચુકુન્દો ઽપિ દદર્શ યવનં નૃપઃ ॥

દૃષ્ટમાત્રશ્ ચ તેનાસૌ જજ્વાલ યવનો ઽગ્નિના
તત્ક્રોધજેન મૈત્રેય ભસ્મીભૂતશ્ ચ તત્ક્ષણાત્ ॥

સ હિ દેવાસુરે યુદ્ધે ગતો જિત્વા મહાસુરાન્
નિદ્રાર્તઃ સુમહત્ કાલં નિદ્રાં વવ્રે વરં સુરાન્ ॥

પ્રોક્તશ્ ચ દેવૈઃ સંસુપ્તં યસ્ ત્વામ્ ઉત્થાપયિષ્યતિ
દેહજેનાગ્નિના સદ્યઃ સ તુ ભસ્મીભવિષ્યતિ ॥

એવં દગ્ધ્વા સ તં પાપં દૃષ્ટ્વા ચ મધુસૂદનમ્
કસ્ ત્વમ્ ઇત્ય્ આહ સો ઽપ્ય્ આહ જાતો ઽહં શશિનઃ કુલે
વસુદેવસ્ય તનયો યદોર્ વંશસમુદ્ભવઃ ॥

મુચુકુન્દો ઽપિ તત્રાસૌ વૃદ્ધગર્ગવચો ઽસ્મરત્ ॥

સંસ્મૃત્ય પ્રણિપત્યૈનં સર્વં સર્વેશ્વરં હરિમ્
પ્રાહ જ્ઞાતો ભવાન્ વિષ્ણોર્ અંશસ્ ત્વં પરમેશ્વર ॥

પુરા ગર્ગેણ કથિતમ્ અષ્ટાવિંશતિમે યુગે
દ્વાપરાન્તે હરેર્ જન્મ યદોર્ વંશે ભવિષ્યતિ ॥

સ ત્વં પ્રાપ્તો ન સંદેહો મર્ત્યાનામ્ ઉપકારકૃત્ ॥

તથા હિ સુમહત્ તેજો નાલં સોઢુમ્ અહં તવ
તથા હિ સજલામ્ભોદ નાદધીરતરં તવ
વાક્યં નમતિ ચૈવોર્વી યુષ્મત્પાદપ્રપીડિતા ॥

દેવાસુરમહાયુદ્ધે દૈત્યસૈન્યમહાભટાઃ
ન સેહુર્ મમ તેજસ્ તે ત્વત્તેજો ન સહામ્ય્ અહમ્ ॥

યઃ સંસ્મરતિ તસ્યૈતત્ તેજસ્ ત્વાં શરણં ગતઃ ॥

સંસારપતિતસ્યૈકો જન્તોસ્ ત્વં શરણં પરમ્
સ પ્રસીદ પ્રપન્નાર્તિ હન્તર્ હર મમાશુભમ્ ॥

ત્વં પયોનિધયઃ શૈલાઃ સરિતસ્ ત્વં વનાનિ ચ
મેદિની ગગનં વાયુર્ આપો ઽગ્નિસ્ ત્વં તથા મનઃ ॥

બુદ્ધિર્ અવ્યાકૃતં પ્રાણાઃ પ્રાણેશસ્ ત્વં તથા પુમાન્
પુંસઃ પરતરં યચ્ ચ વ્યાપ્ય્ અજન્મવિકલ્પવત્ ॥

શબ્દાદિહીનમ્ અજરમ્ અમેયં ક્ષયવર્જિતમ્
અવૃદ્ધિનાશં તદ્ બ્રહ્મ ત્વમ્ આદ્યન્તવિવર્જિતમ્ ॥

ત્વત્તો ઽમરાઃ સપિતરો યક્ષગન્ધર્વકિંનરાઃ
સિદ્ધાશ્ ચાપ્સરસસ્ ત્વત્તો મનુષ્યાઃ પશવઃ ખગાઃ ॥

સરીસૃપા મૃગાઃ સર્વે ત્વત્તઃ સર્વે મહીરુહાઃ ॥

સ્થૂલા મધ્યાસ્ તથા સૂક્ષ્માઃ સૂક્ષ્માત્ સૂક્ષ્મતરાશ્ ચ યે ॥

યચ્ ચ ભૂતં ભવિષ્યચ્ ચ કિંચિદ્ અત્ર ચરાચરમ્ ॥

અમૂર્તં મૂર્તમ્ અથવા સ્થૂલં સૂક્ષ્મતરં સ્થિતમ્
તત્ સર્વં ત્વં જગત્કર્તર્ નાસ્તિ કિંચિત્ ત્વયા વિના ॥

મયા સંસારચક્રે ઽસ્મિન્ ભ્રમતા ભગવન્ સદા
તાપત્રયાભિભૂતેન ન પ્રાપ્તા નિર્વૃતિઃ ક્વચિત્ ॥

દુઃખાન્ય્ એવ સુખાનીતિ મૃગતૃષ્ણાજલાશયા
મયા નાથ ગૃહીતાનિ તાનિ તાપાય ચાભવન્ ॥

રાજ્યમ્ ઉર્વી બલં કોશો મિત્રપક્ષસ્ તથાત્મજાઃ
ભાર્યા ભૃત્યજનો યે ચ શબ્દાદ્યા વિષયાઃ પ્રભો ॥

સુખબુદ્ધ્યા મયા સર્વં ગૃહીતમ્ ઇદમ્ અવ્યય
પરિણામે તદ્ એવેશ તાપાત્મકમ્ અભૂન્ મમ ॥

દેવલોકગતિં પ્રાપ્તો નાથ દેવગણો ઽપિ હિ
મત્તઃ સાહાય્યકામો ઽભૂચ્ શાશ્વતી કુત્ર નિર્વૃતિઃ ॥

ત્વામ્ અનારાધ્ય જગતાં સર્વેષાં પ્રભવાસ્પદમ્
શાશ્વતી પ્રાપ્યતે કેન પરમેશ્વર નિર્વૃતિઃ ॥

ત્વન્માયામૂઢમનસો જન્મમૃત્યુજરાદિકમ્
અવાપ્ય તાપાન્ પશ્યન્તિ પ્રેતરાજાનનં નરાઃ ॥

તતો નિજક્રિયાસૂતિ નરકેષ્વ્ અતિદારુણમ્
પ્રાપ્નુવન્તિ નરા દુઃખમ્ અસ્વરૂપવિદસ્ તવ ॥

અહમ્ અત્યન્તવિષયી મોહિતસ્ તવ માયયા
મમત્વગર્વગર્તાન્તર્ ભ્રમામિ પરમેશ્વર ॥

સો ઽહં ત્વાં શરણમ્ અપારમ્ ઈશમ્ ઈડ્યં સંપ્રાપ્તઃ પરમપદં યતો ન કિંચિત્
સંસારશ્રમપરિતાપતપ્તચેતા નિર્વાણે પરિણતધામ્નિ સાભિલાષઃ ॥