વિષ્ણુપુરાણ (સમીક્ષિત આવૃત્તિ) · અધ્યાય 5.13

ગતે શક્રે તુ ગોપાલાઃ કૃષ્ણમ્ અક્લિષ્ટકારિણમ્
ઊચુઃ પ્રીત્યા ધૃતં દૃષ્ટ્વા તેન ગોવર્ધનાચલમ્ ॥

વયમ્ અસ્માન્ મહાભાગ ભવતા મહતો ભયાત્
ગાવશ્ ચ ભવતા ત્રાતા ગિરિધારણકર્મણા ॥

બાલક્રીડેયમ્ અતુલા ગોપાલત્વં જુગુપ્સિતમ્
દિવ્યં ચ કર્મ ભવતઃ કિમ્ એતત્ તાત કથ્યતામ્ ॥

કાલિયો દમિતસ્ તોયે પ્રલમ્બો વિનિપાતિતઃ
ધૃતો ગોવર્ધનશ્ ચાયં શઙ્કિતાનિ મનાંસિ નઃ ॥

સત્યં સત્યં હરેઃ પાદૌ શપામો ઽમિતવિક્રમ
યથા ત્વદ્વીર્યમ્ આલોક્ય ન ત્વાં મન્યામહે નરમ્ ॥

પ્રીતિઃ સસ્ત્રીકુમારસ્ય વ્રજસ્ય તવ કેશવ
કર્મ ચેદમ્ અશક્યં યત્ સમસ્તૈસ્ ત્રિદશૈર્ અપિ ॥

બાલત્વં ચાતિવીર્યં ચ જન્મ ચાસ્માસુ શોભનમ્
ચિન્ત્યમાનમ્ અમેયાત્મઞ્ શઙ્કાં કૃષ્ણ પ્રયચ્છતિ ॥

દેવો વા દાનવો વા ત્વં યક્ષો ગન્ધર્વ એવ વા
કિં વાસ્માકં વિચારેણ બાન્ધવો ઽસિ નમો ઽસ્તુ તે ॥

પ્રાયેણ ત્વં મહાબાહો હરિર્ વા રુદ્ર એવ વા ॥

બ્રહ્મા સેન્દ્રો યમો વાપિ વરુણો વા કુબેરકઃ ॥

અન્યો વા સર્વદેવાનાં નાથ x ત ભુવો ભવઃ ॥

નમો ઽસ્તુ તે દેવદેવ યદ્ અસ્માકં હિતં તથા ॥

ક્ષણં ભૂત્વા ત્વ્ અસૌ તૂષ્ણીં કિંચિત્ પ્રણયકોપવાન્
ઇત્ય્ એવમ્ ઉક્તસ્ તૈર્ ગોપૈઃ કૃષ્ણો ઽપ્ય્ આહ મહામુને ॥

મત્સંબન્ધેન વો ગોપા યદિ લજ્જા ન જાયતે
શ્લાઘ્યો વાહં તતઃ કિં વો વિચારેણ પ્રયોજનમ્ ॥

યદિ વો ઽસ્તિ મયિ પ્રીતિઃ શ્લાઘ્યો ઽહં ભવતાં યદિ
તદાત્મબન્ધુસદૃશી બુદ્ધિર્ વઃ ક્રિયતાં મયિ ॥

નાહં દેવો ન ગન્ધર્વો ન યક્ષો ન ચ દાનવઃ
અહં વો બાન્ધવો જાતો નૈતચ્ ચિન્ત્યમ્ અતો ઽન્યથા ॥

ઇતિ શ્રુત્વા હરેર્ વાક્યં બદ્ધમૌનાસ્ તતો વનમ્
યયુર્ ગોપા મહાભાગ તસ્મિન્ પ્રણયકોપિનિ ॥

કૃષ્ણસ્ તુ વિમલં વ્યોમ શરચ્ચન્દ્રસ્ય ચન્દ્રિકામ્
તથા કુમુદિનીં ફુલ્લામ્ આમોદિતદિગન્તરામ્ ॥

વનરાજીં તથા કૂજદ્ ભૃઙ્ગમાલામનોરમામ્
વિલોક્ય સહ ગોપીભિર્ મનશ્ ચક્રે રતિં પ્રતિ ॥

વિના રામેણ મધુરમ્ અતીવ વનિતાપ્રિયમ્
જગૌ કલપદં શૌરિર્ નાનાતન્ત્રીકૃતવ્રતમ્ ॥

રમ્યં ગીતધ્વનિં શ્રુત્વા સંત્યજ્યાવસથાંસ્ તદા
આજગ્મુસ્ ત્વરિતા ગોપ્યો યત્રાસ્તે મધુસૂદનઃ ॥

શનૈઃ શનૈર્ જગૌ ગોપી કાચિત્ તસ્ય લયાનુગમ્
દત્તાવધાના કાચિચ્ ચ તમ્ એવ મનસાસ્મરત્ ॥

કાચિત્ કૃષ્ણેતિ કૃષ્ણેતિ પ્રોક્ત્વા લજ્જામ્ ઉપાયયૌ
યયૌ ચ કાચિત્ પ્રેમાન્ધા તત્પાર્શ્વમ્ અવિલજ્જિતા ॥

કાચિદ્ આવસથસ્યાન્તઃ સ્થિત્વા દૃષ્ટ્વા બહિર્ ગુરુમ્
તન્મયત્વેન ગોવિન્દં દધ્યૌ મીલિતલોચના ॥

તચ્ચિન્તાવિપુલાહ્લાદ ક્ષીણપુણ્યચયા તથા
તદપ્રાપ્તિમહાદુઃખ વિલીનાશેષપાતકા ॥

ચિન્તયન્તી જગત્સૂતિં પરબ્રહ્મસ્વરૂપિણમ્
નિરુચ્છ્વાસતયા મુક્તિં ગતાન્યા ગોપકન્યકા ॥

ગોપીપરિવૃતો રાત્રિં શરચ્ચન્દ્રમનોરમામ્
માનયામ્ આસ ગોવિન્દો રાસારમ્ભરસોત્સુકઃ ॥

ગોપ્યશ્ ચ વૃન્દશઃ કૃષ્ણ ચેષ્ટાસ્વ્ આયત્તમૂર્તયઃ
અન્યદેશં ગતે કૃષ્ણે ચેરુર્ વૃન્દાવનાન્તરમ્ ॥

કૃષ્ણે નિબદ્ધહૃદયા ઇદમ્ ઊચુઃ પરસ્પરમ્ ॥

કૃષ્ણો ઽહમ્ એતત્ લલિતં વ્રજામ્ય્ આલોક્યતાં ગતિઃ
અન્યા બ્રવીતિ કૃષ્ણસ્ય મમ ગીતિર્ નિશમ્યતામ્ ॥

નિહતા પૂતના તદ્વચ્ શકટં પરિવર્તિતમ્ ॥

સખ્યઃ પશ્યત કૃષ્ણસ્ય મમ વિક્રમમ્ અદ્ભુતમ્ ॥

દુષ્ટ કાલિય તિષ્ઠાત્ર કૃષ્ણો ઽહમ્ ઇતિ ચાપરા
બાહુમ્ આસ્ફોટ્ય કૃષ્ણસ્ય લીલાસર્વસ્વમ્ આદદે ॥

અન્યા બ્રવીતિ ભો ગોપા નિઃશઙ્કૈઃ સ્થીયતામ્ ઇહ
અલં વૃષ્ટિભયેનાત્ર ધૃતો ગોવર્ધનો મયા ॥

અન્યા બ્રવીતિ ચ સખી પશ્ય ત્વં મામ્ અકલ્મષમ્ ॥

નાનાપ્રકારયા કૃષ્ણં શોભિતં વનમાલયા ॥

ધેનુકો ઽયં મયા ક્ષિપ્તો વિચરન્તુ યથેચ્છયા
ગોપી બ્રવીતિ ચૈવાન્યા કૃષ્ણલીલાનુકારિણી ॥

એવં નાનાપ્રકારાસુ કૃષ્ણચેષ્ટાસુ તાસ્ તદા
ગોપ્યો વ્યગ્રાઃ સમં ચેરૂ રમ્યં વૃન્દાવનં વનમ્ ॥

પ્રપન્નાનાં તતસ્ તાસાં કૃષ્ણમાર્ગાનુસારતઃ ॥

પ્રાવર્તત સમુલ્લાપઃ કૃષ્ણસ્યાન્વેષણં પ્રતિ ॥

વિલોક્યૈકા ભુવં પ્રાહ ગોપી ગોપવરાઙ્ગના
પુલકાઞ્ચિતસર્વાઙ્ગી વિકાસિનયનોત્પલા ॥

ધ્વજવજ્રાઙ્કુશાબ્જાઙ્ક રેખાવન્ત્ય્ આલિ પશ્યત
પદાન્ય્ એતાનિ કૃષ્ણસ્ય લીલાલંકૃતગામિનઃ ॥

કાપિ તેન સમં યાતા કૃતપુણ્યા મદાલસા
પદાનિ તસ્યાશ્ ચૈતાનિ ઘનાન્ય્ અલ્પતનૂનિ ચ ॥

પુષ્પાવચયમ્ અત્રોચ્ચૈશ્ ચક્રે દામોદરો ધ્રુવમ્
યેનાગ્રાક્રાન્તિમાત્રાણિ પદાન્ય્ અત્ર મહાત્મનઃ ॥

અત્રોપવિશ્ય સા તેન કાપિ પુષ્પૈર્ અલંકૃતા
અન્યજન્મનિ સર્વાત્મા વિષ્ણુર્ અભ્યર્ચિતો યયા ॥

પુષ્પબન્ધનસંમાન કૃતમાનામ્ અપાસ્ય તામ્
નન્દગોપસુતો યાતો માર્ગેણાનેન પશ્યત ॥

અનુયાને ઽસમર્થાન્યા નિતમ્બભરમન્થરા
યા ગન્તવ્યે દ્રુતં યાતિ નિમ્નપાદાગ્રસંસ્થિતિઃ ॥

હસ્તન્યસ્તાગ્રહસ્તેયં તેન યાતિ તથા સખી
અનાયત્તપદન્યાસા લક્ષ્યતે પદપદ્ધતિઃ ॥

હસ્તસંસ્પર્શમાત્રેણ ધૂર્તેનૈષા વિમાનિતા
નૈરાશ્યાન્ મન્દગામિન્યા નિવૃત્તં લક્ષ્યતે પદમ્ ॥

નૂનમ્ ઉક્તા ત્વરામીતિ પુનર્ એષ્યામિ તે ઽન્તિકમ્
તેન કૃષ્ણેન યેનૈષા ત્વરિતા પદપદ્ધતિઃ ॥

પ્રવિષ્ટો ગહનં કૃષ્ણઃ પદમ્ અત્ર ન લક્ષ્યતે
નિવર્તધ્વં શશાઙ્કસ્ય નૈતદ્ દીધિતિગોચરે ॥

નિવૃત્તાસ્ તાસ્ તતો ગોપ્યો નિરાશાઃ કૃષ્ણદર્શને
યમુનાતીરમ્ આગમ્ય જગુસ્ તચ્ચરિતં તદા ॥

તતો દદૃશુર્ આયાન્તં વિકાસિમુખપઙ્કજમ્
ગોપ્યસ્ ત્રૈલોક્યગોપ્તારં કૃષ્ણમ્ અક્લિષ્ટચેષ્ટિતમ્ ॥

કાચિદ્ આલોક્ય ગોવિન્દમ્ આયાન્તમ્ અતિહર્ષિતા
કૃષ્ણ કૃષ્ણેતિ કૃષ્ણેતિ પ્રાહ નાન્યદ્ ઉદીરયત્ ॥

કાચિન્ મીલિતલોલાક્ષી તદ્ભાગવતમાનસા ॥

સર્વાત્માનં તમ્ અભજદ્ ગોવિન્દં વિષ્ણુમ્ અવ્યયમ્ ॥

કાચિદ્ ભ્રૂભઙ્ગુરં કૃત્વા લલાટફલકં હરિમ્
વિલોક્ય નેત્રભૃઙ્ગાભ્યાં પપૌ તન્મુખપઙ્કજમ્ ॥

કાચિદ્ આલોક્ય ગોવિન્દં નિમીલિતવિલોચના
તસ્યૈવ રૂપં ધ્યાયન્તી યોગારૂઢેવ ચાબભૌ ॥

તતઃ કાશ્ચિત્પ્રિયાલાપૈઃ કાશ્ચિદ્ ભ્રૂભઙ્ગવીક્ષિતૈઃ
નિન્યે ઽનુનયમ્ અન્યાશ્ ચ કરસ્પર્શેન માધવઃ ॥

તાભિઃ પ્રસન્નચિત્તાભિર્ ગોપીભિઃ સહ સાદરમ્
રરામ રાસગોષ્ઠીભિર્ ઉદારચરિતો હરિઃ ॥

રાસમણ્ડલબન્ધો ઽપિ કૃષ્ણપાર્શ્વમ્ અનુજ્ઝતા
ગોપીજનેન નૈવાભૂદ્ એકસ્થાનસ્થિરાત્મના ॥

હસ્તે પ્રગૃહ્ય ચૈકૈકાં ગોપિકાં રાસમણ્ડલે
ચકાર તત્કરસ્પર્શ નિમીલિતદૃશં હરિઃ ॥

તતઃ પ્રવવૃતે રાસશ્ ચલદ્વલયનિસ્વનૈઃ
અનુયાતશરત્કાવ્ય ગેયગીતિર્ અનુક્રમાત્ ॥

કૃષ્ણઃ શરચ્ચન્દ્રમસં કૌમુદીં કુમુદાકરમ્
જગૌ ગોપીજનસ્ ત્વ્ એકં કૃષ્ણનામ પુનઃ પુનઃ ॥

પરિવર્તશ્રમેણૈકા ચલદ્વલયલાપિની
દદૌ બાહુલતાં સ્કન્ધે ગોપી મધુનિઘાતિનઃ ॥

કાચિત્ પ્રવિલસદ્બાહું પરિરભ્ય ચુચુમ્બ તમ્
ગોપી ગીતસ્તુતિવ્યાજ નિપુણા મધુસૂદનમ્ ॥

ગોપીકપોલસંશ્લેષમ્ અભિપદ્ય હરેર્ ભુજૌ
પુલકોદ્ગમસસ્યાય સ્વેદામ્બુઘનતાં ગતૌ ॥

રાસગેયં જગૌ કૃષ્ણો યાવત્તારતરધ્વનિઃ
સાધુ કૃષ્ણેતિ કૃષ્ણેતિ તાવત્ તા દ્વિગુણં જગુઃ ॥

ગતે ઽનુગમનં ચક્રુર્ વલને સંમુખં યયુઃ
પ્રતિલોમાનુલોમેન ભેજુર્ ગોપાઙ્ગના હરિમ્ ॥

સ તથા સહ ગોપીભી રરામ મધુસૂદનઃ
યથાબ્દકોટિપ્રતિમઃ ક્ષણસ્ તેન વિનાભવત્ ॥

તા વાર્યમાણાઃ પતિભિઃ પિતૃભિર્ ભ્રાતૃભિસ્ તથા
કૃષ્ણં ગોપાઙ્ગના રાત્રૌ રમયન્તિ રતિપ્રિયાઃ ॥

સો ઽપિ કૈશોરકવયો માનયન્ મધુસૂદનઃ
રેમે તાભિર્ અમેયાત્મા ક્ષપાસુ ક્ષપિતાહિતઃ ॥

તદ્ભર્તૃષુ તથા તાસુ સર્વભૂતેષુ ચેશ્વરઃ
આત્મસ્વરૂપરૂપો ઽસૌ વ્યાપ્ય વાયુર્ ઇવ સ્થિતઃ ॥

યથા સમસ્તભૂતેષુ નભો ઽગ્નિઃ પૃથિવી જલમ્
વાયુશ્ ચાત્મા તથૈવાસૌ વ્યાપ્ય સર્વમ્ અવસ્થિતઃ ॥