વિષ્ણુપુરાણ (સમીક્ષિત આવૃત્તિ) · અધ્યાય 4.1

ભગવન્ યન્ નરૈઃ કાર્યં સાધુકર્મણ્ય્ અવસ્થિતૈઃ
તન્ મહ્યં ગુરુણાખ્યાતં નિત્યનૈમિત્તિકાત્મકમ્ ॥

વર્ણધર્માસ્ તથાખ્યાતા ધર્મા યે ચાશ્રમેષુ વૈ
શ્રોતુમ્ ઇચ્છામ્ય્ અહં વંશાંસ્ તાંસ્ ત્વં પ્રબ્રૂહિ મે ગુરો ॥

બ્રહ્માદ્યં યો મનોર્ વંશમ્ અહન્ય્ અહનિ સંસ્મરેત્
તસ્ય વંશસમુચ્છેદો ન કદાચિદ્ ભવિષ્યતિ ॥

મરુત્તસ્ય યથા યજ્ઞસ્ તથા કસ્યાભવદ્ ભુવિ
સર્વં હિરણ્મયં યસ્ય યજ્ઞવસ્ત્વ્ અતિશોભનમ્ ॥

અમાદ્યદ્ ઇન્દ્રઃ સોમેન દક્ષિણાભિર્ દ્વિજાતયઃ
મરુતઃ પરિવેષ્ટારઃ સદસ્યાશ્ ચ દિવૌકસઃ ॥

તૃણબિન્દોઃ પ્રસાદેન સર્વે વૈશાલિકા નૃપાઃ
દીર્ઘાયુષો મહાત્માનો વીર્યવન્તો ઽતિધાર્મિકાઃ ॥

તસ્ય ચ રેવતી નામ કન્યા ।
તામ્ આદાય કસ્યેયમ્ અર્હતીતિ ભગવન્તમ્ અબ્જયોનિં પ્રષ્ટું બ્રહ્મલોકં જગામ ॥

પુનશ્ ચ પ્રણમ્ય ભગવતે તસ્મૈ યથાભિમતાન્ આત્મનઃ સ વરાન્ કથયામ્ આસ ।
ક એષાં ભગવતો ઽભિમતો યસ્મૈ કન્યામ્ ઇમાં પ્રયચ્છામીતિ ॥

ન હ્ય્ આદિમધ્યાન્તમ્ અજસ્ય યસ્ય વિદ્મો વયં સર્વમયસ્ય ધાતુઃ
ન ચ સ્વરૂપં ન પરં સ્વભાવં ન ચૈવ સારં પરમેશ્વરસ્ય ॥

કલામુહૂર્તાદિમયશ્ ચ કાલો ન યદ્વિભૂતેઃ પરિણામહેતુઃ
અજન્મનાશસ્ય સમસ્તમૂર્તેર્ અનામરૂપસ્ય સનાતનસ્ય ॥

યસ્ય પ્રસાદાદ્ અહમ્ અચ્યુતસ્ય ભૂતઃ પ્રજાસૃષ્ટિકરો ઽન્તકારી
ક્રોધાચ્ ચ રુદ્રઃ સ્થિતિહેતુભૂતો યસ્માચ્ ચ મધ્યે પુરુષઃ પરસ્માત્ ॥

મદ્રૂપમ્ આસ્થાય સૃજત્ય્ અજો યઃ સ્થિતૌ ચ યો ઽસૌ પુરુષસ્વરૂપી
રુદ્રસ્વરૂપેણ ચ યો ઽત્તિ વિશ્વં ધત્તે તથાનન્તવપુઃ સમસ્તમ્ ॥

શક્રાદિરૂપી પરિપાતિ વિશ્વમ્ અર્કેન્દુરૂપશ્ ચ તમો હિનસ્તિ
પાકાય યો ઽગ્નિત્વમ્ ઉપેત્ય લોકાન્ બિભર્તિ પૃથ્વીવપુર્ અવ્યયાત્મા ॥

ચેષ્ટાં કરોતિ શ્વસનસ્વરૂપી લોકસ્ય તૃપ્તિં ચ જલાન્નરૂપી
દદાતિ વિશ્વસ્થિતિસંસ્થિતસ્ તુ સર્વાવકાશં ચ નભઃસ્વરૂપી ॥

યઃ સૃજ્યતે સર્ગકૃદ્ આત્મનૈવ યઃ પાલ્યતે પાલયિતા ચ દેવઃ
વિશ્વાત્મના સંહ્રિયતે ઽન્તકારી પૃથક્ ત્રયસ્યાસ્ય ચ યો ઽવ્યયાત્મા ॥

યસ્મિઞ્ જગદ્ યો જગદ્ એતદ્ આદ્યો યશ્ ચાશ્રિતો ઽસ્મિઞ્ જગતિ સ્વયંભૂઃ
સ સર્વભૂતપ્રભવો ધરિત્ર્યાં સ્વાંશેન વિષ્ણુર્ નૃપતે ઽવતીર્ણઃ ॥

કુશસ્થલી યા તવ ભૂપ રમ્યા પુરી પુરાભૂદ્ અમરાવતીવ
સા દ્વારકા સંપ્રતિ તત્ર ચાસ્તે સ કેશવાંશો બલદેવનામા ॥

તસ્મૈ ત્વમ્ એનાં તનયાં નરેન્દ્ર પ્રયચ્છ માયામનુજાય જાયામ્
શ્લાઘ્યો વરો ઽસૌ તનયા તવેયં સ્ત્રીરત્નભૂતા સદૃશો હિ યોગઃ ॥

ઇતીરિતો ઽસૌ કમલોદ્ભવેન ભુવં સમાસાદ્ય પતિઃ પ્રજાનામ્
દદર્શ હ્રસ્વાન્ પુરુષાન્ અશેષાન્ અલ્પૌજસઃ સ્વલ્પવિવેકવીર્યાન્ ॥

કુશસ્થલીં તાં ચ પુરીમ્ ઉપેત્ય દૃષ્ટ્વાન્યરૂપાં પ્રદદૌ સ્વકન્યામ્
સીરધ્વજાય સ્ફટિકાચલાભ વક્ષઃસ્થલાયાતુલધીર્ નરેન્દ્રઃ ॥

ઉચ્ચપ્રમાણામ્ ઇતિ તામ્ અવેક્ષ્ય સ્વલાઙ્ગલાગ્રેણ સ તાલકેતુઃ
વિનામયામ્ આસ તતશ્ ચ સાપિ બભૂવ સદ્યો વનિતા યથાન્યા ॥

તાં રેવતીં રૈવતભૂપકન્યાં સીરાયુધો ઽસૌ વિધિનોપયેમે
દત્ત્વા ચ કન્યાં સ નૃપો જગામ હિમાલયં વૈ તપસે ધૃતાત્મા ॥