વિષ્ણુપુરાણ (સમીક્ષિત આવૃત્તિ) · અધ્યાય 3.5

યજુર્વેદતરોઃ શાખાઃ સપ્તવિંશન્ મહામતિઃ
વૈશમ્પાયનનામાસૌ વ્યાસશિષ્યશ્ ચકાર વૈ ॥

શિષ્યેભ્યઃ પ્રદદૌ તાશ્ ચ જગૃહુસ્ તે ઽપ્ય્ અનુક્રમાત્ ॥

યાજ્ઞવલ્ક્યસ્ તુ તસ્યાભૂદ્ બ્રહ્મરાતસુતો દ્વિજ
શિષ્યઃ પરમધર્મજ્ઞો ગુરુવૃત્તિપરઃ સદા ॥

ઋષિર્ યો ઽદ્ય મહામેરૌ સમાજેનાગમિષ્યતિ
તસ્ય વૈ સપ્તરાત્રાત્ તુ બ્રહ્મહત્યા ભવિષ્યતિ ॥

પૂર્વમ્ એવં મુનિગણૈઃ સમયો ઽભૂત્ કૃતો દ્વિજ
વૈશમ્પાયન એકસ્ તુ તં વ્યતિક્રાન્તવાંસ્ તદા ॥

સ્વસ્રીયં બાલકં સો ઽથ પદા સ્પૃષ્ટમ્ અઘાતયત્ ॥

શિષ્યાન્ આહ ચ ભોઃ શિષ્યા બ્રહ્મહત્યાપહં વ્રતમ્
ચરધ્વં મત્કૃતે સર્વે ન વિચાર્યમ્ ઇદં તથા ॥

અથાહ યાજ્ઞવલ્ક્યસ્ તં કિમ્ એભિર્ ભગવન્ દ્વિજૈઃ
ક્લેશિતૈર્ અલ્પતેજોભિશ્ ચરિષ્યે ઽહમ્ ઇદં વ્રતમ્ ॥

તતઃ ક્રુદ્ધો ગુરુઃ પ્રાહ યાજ્ઞવલ્ક્યં મહામતિઃ
મુચ્યતાં યત્ ત્વયાધીતં મત્તો વિપ્રાવમાનક ॥

નિસ્તેજસો વદસ્ય્ એતાન્ યસ્ ત્વં બ્રાહ્મણપુંગવાન્
તેન શિષ્યેણ નાર્થો ઽસ્તિ મમાજ્ઞાભઙ્ગકારિણા ॥

યાજ્ઞવલ્ક્યસ્ તતઃ પ્રાહ ભક્ત્યૈતત્ તે મયોદિતમ્
મમાપ્ય્ અલં ત્વયાધીતં યન્ મયા તદ્ ઇદં દ્વિજ ॥

ઇત્ય્ ઉક્ત્વા રુધિરાક્તાનિ સરૂપાણિ યજૂંષિ સઃ
છર્દયિત્વા દદૌ તસ્મૈ યયૌ ચ સ્વેચ્છયા મુનિઃ ॥

યજૂંષ્ય્ અથ વિસૃષ્ટાનિ યાજ્ઞવલ્ક્યેન વૈ દ્વિજ
જગૃહુસ્ તિત્તિરીભૂત્વા તૈત્તિરીયાસ્ તુ તે તતઃ ॥

બ્રહ્મહત્યા વ્રતં ચીર્ણં ગુરુણા ચોદિતૈસ્ તુ યૈઃ
ચરકાધ્વર્યવસ્ તે તુ ચરણાન્ મુનિસત્તમ ॥

યાજ્ઞવલ્ક્યો ઽપિ મૈત્રેય પ્રાણાયામપરાયણઃ
તુષ્ટાવ પ્રણતઃ સૂર્યં યજૂંષ્ય્ અભિલષંસ્ તતઃ ॥

નમઃ સવિત્રે દ્વારાય મુક્તેર્ અમિતતેજસે
ઋગ્યજુઃસામભૂતાય ત્રયીધામવતે નમઃ ॥

નમો ઽગ્નીષોમભૂતાય જગતઃ કારણાત્મને
ભાસ્કરાય પરં તેજઃ સૌષુમ્ણમ્ ઉરુ બિભ્રતે ॥

કલાકાષ્ઠાનિમેષાદિ કાલજ્ઞાનાત્મને નમઃ
ધ્યેયાય વિષ્ણુરૂપાય પરમાક્ષરરૂપિણે ॥

બિભર્તિ યઃ સુરગણાન્ આપ્યાયેન્દું સ્વરશ્મિભિઃ
સ્વધામૃતેન ચ પિતૄંસ્ તસ્મૈ તૃપ્ત્યાત્મને નમઃ ॥

નમો ઽગ્નીસોમભૂતાય સર્વસિદ્ધિકરાય ચ ॥

હિમામ્બુઘર્મવૃષ્ટીનાં કર્તા ભર્તા ચ યઃ પ્રભુઃ
તસ્મૈ ત્રિકાલભૂતાય નમઃ સૂર્યાય વેધસે ॥

અપહન્તિ તમો યશ્ ચ જગતો ઽસ્ય જગત્પતિઃ
સત્ત્વધામધરો દેવો નમસ્ તસ્મૈ વિવસ્વતે ॥

સત્કર્મયોગ્યો ન જનો નૈવાપઃ શૌચકારણમ્
યસ્મિન્ન્ અનુદિતે તસ્મૈ નમો દેવાય ભાસ્વતે ॥

સ્પૃષ્ટો યદંશુભિર્ લોકઃ ક્રિયાયોગ્યો ઽભિજાયતે
પવિત્રતાકારણાય તસ્મૈ શુદ્ધાત્મને નમઃ ॥

નમઃ સવિત્રે સૂર્યાય ભાસ્કરાય વિવસ્વતે
આદિત્યાયાદિભૂતાય દેવાદીનાં નમો નમઃ ॥

હિરણ્મયં રથં યસ્ય કેતવો ઽમૃતધારિણઃ
વહન્તિ ભુવનાલોક ચક્ષુષસ્ તં નમામ્ય્ અહમ્ ॥

ઇત્ય્ એવમાદિભિસ્ તેન સ્તૂયમાનઃ સ્તવૈ રવિઃ
વાજિરૂપધરઃ પ્રાહ વ્રીયતામ્ ઇતિ વાઞ્છિતમ્ ॥

યાજ્ઞવલ્ક્યસ્ તદા પ્રાહ પ્રણિપત્ય દિવાકરમ્
યજૂંષિ તાનિ મે દેહિ યાનિ સન્તિ ન મે ગુરૌ ॥

એવમ્ ઉક્તો દદૌ તસ્મૈ યજૂંષિ ભગવાન્ રવિઃ
અયાતયામસંજ્ઞાનિ યાનિ વેત્તિ ન તદ્ગુરુઃ ॥

યજૂંષિ યૈર્ અધીતાનિ તાનિ વિપ્રૈર્ દ્વિજોત્તમ
વાજિનસ્ તે સમાખ્યાતાઃ સૂર્યો ઽશ્વઃ સો ઽભવદ્ યતઃ ॥

શાખાભેદાસ્ તુ તેષાં વૈ દશ પઞ્ચ ચ વાજિનામ્
કણ્વાદ્યાઃ સુમહાભાગા યાજ્ઞવલ્ક્યપ્રવર્તિતાઃ ॥