વિષ્ણુપુરાણ (સમીક્ષિત આવૃત્તિ) · અધ્યાય 3.17

ઇત્ય્ આહ ભગવાન્ ઔર્વઃ સગરાય મહાત્મને
સદાચારાન્ પુરા સમ્યઙ્ મૈત્રેય પરિપૃચ્છતે ॥

એવં નવભિર્ અધ્યાયૈસ્ ત્રયીધર્મઃ પ્રપઞ્ચિતઃ ॥

તત્પરિત્યાગનિન્દાર્થમ્ અધ્યાયદ્વયમ્ ઉત્તરમ્ ॥

મયાપ્ય્ એતદ્ અશેષેણ કથિતં ભવતો દ્વિજ
સમુલ્લઙ્ઘ્ય સદાચારં કશ્ચિન્ નાપ્નોતિ શોભનમ્ ॥

ષણ્ડાપવિદ્ધપ્રમુખા વિદિતા ભગવન્ મયા
ઉદક્યાદ્યાશ્ ચ યે સર્વે નગ્નમ્ ઇચ્છામિ વેદિતુમ્ ॥

કો નગ્નઃ કિંસમાચારો નગ્નસંજ્ઞાં નરો લભેત્
નગ્નસ્વરૂપમ્ ઇચ્છામિ યથાવત્ ગદિતં ત્વયા ॥

શ્રોતું ધર્મભૃતાં શ્રેષ્ઠ ન હ્ય્ અસ્ત્ય્ અવિદિતં તવ ॥

ઋગ્યજુઃસામસંજ્ઞેયં ત્રયી વર્ણાવૃતિર્ દ્વિજ
એતામ્ ઉજ્ઝતિ યો મોહાત્ સ નગ્નઃ પાતકી સ્મૃતઃ ॥

ત્રયી સમસ્તવર્ણાનાં દ્વિજ સંવરણં યતઃ
નગ્નો ભવત્ય્ ઉજ્ઝિતાયામ્ અતસ્ તસ્યામ્ અસંશયમ્ ॥

ઇદં ચ શ્રૂયતામ્ અન્યદ્ ભીષ્માય સુમહાત્મને
કથયામ્ આસ ધર્મજ્ઞો વસિષ્ઠો ઽસ્મત્પિતામહઃ ॥

મયાપિ તસ્ય ગદતઃ શ્રુતમ્ એતન્ મહાત્મનઃ
નગ્નસંબન્ધિ મૈત્રેય યત્ પૃષ્ટો ઽહમ્ ઇહ ત્વયા ॥

દેવાસુરમ્ અભૂદ્ યુદ્ધં દિવ્યમ્ અબ્દં પુરા દ્વિજ
તસ્મિન્ પરાજિતા દેવા દૈત્યૈર્ હ્રાદપુરોગમૈઃ ॥

ક્ષીરોદસ્યોત્તરં કૂલં ગત્વાતપ્યન્ત વૈ તપઃ
વિષ્ણોર્ આરાધનાર્થાય જગુશ્ ચેમં સ્તવં તદા ॥

આરાધનાય લોકાનાં વિષ્ણોર્ ઈશસ્ય યાં ગિરમ્
વક્ષ્યામો ભગવાન્ આદ્યસ્ તયા વિષ્ણુઃ પ્રસીદતુ ॥

યતો ભૂતાન્ય્ અશેષાણિ પ્રસૂતાનિ મહાત્મનઃ
યસ્મિંશ્ ચ લયમ્ એષ્યન્તિ કસ્ તં સંસ્તોતુમ્ ઈશ્વરઃ ॥

તથાપ્ય્ અરાતિવિધ્વંસ ધ્વસ્તવીર્યા ભવાર્થિનઃ
ત્વાં સ્તોષ્યામસ્ તવોક્તીનાં યાથાર્થ્યં નૈવ ગોચરે ॥

ત્વમ્ ઉર્વી સલિલં વહ્નિર્ વાયુર્ આકાશમ્ એવ ચ
સમસ્તમ્ અન્તઃકરણં પ્રધાનં તત્પરઃ પુમાન્ ॥

એકં તવૈતદ્ ભૂતાત્મન્ મૂર્તામૂર્તમયં વપુઃ
આબ્રહ્મસ્તમ્બપર્યન્તં સ્થાનકાલવિભેદવત્ ॥

તત્રેશ તવ યત્ પૂર્વં ત્વન્નાભિકમલોદ્ભવમ્
રૂપં સર્ગોપકારાય તસ્મૈ બ્રહ્માત્મને નમઃ ॥

શક્રાર્કરુદ્રવસ્વશ્વિ મરુત્સોમાદિભેદવત્
વયમ્ એવં સ્વરૂપં તે તસ્મૈ દેવાત્મને નમઃ ॥

દમ્ભપ્રાયમ્ અસંબોધિ તિતિક્ષાદમવર્જિતમ્
યદ્ રૂપં તવ ગોવિન્દ તસ્મૈ દૈત્યાત્મને નમઃ ॥

નાતિજ્ઞાનવહા યસ્મિન્ નાડ્યઃ સ્તિમિતતેજસિ
શબ્દાદિલોભિ યત્ તસ્મૈ તુભ્યં યક્ષાત્મને નમઃ ॥

ક્રૌર્યમાયામયં ઘોરં યચ્ ચ રૂપં તવાસિતમ્
નિશાચરાત્મને તસ્મૈ નમસ્ તે પુરુષોત્તમ ॥

સ્વર્ગસ્થધર્મિસદ્ધર્મ ફલોપકરણં તવ
ધર્માખ્યં ચ તથા રૂપં નમસ્ તસ્મૈ જનાર્દન ॥

હર્ષપ્રાયમ્ અસંસર્ગિ ગતિમદ્ ગમનાદિષુ
સિદ્ધાત્મંસ્ તવ યદ્ રૂપં તસ્મૈ સિદ્ધાત્મને નમઃ ॥

અતિતિક્ષાધનં ક્રૂરમ્ ઉપભોગસહં હરે
દ્વિજિહ્વં તવ યદ્ રૂપં તસ્મૈ સર્પાત્મને નમઃ ॥

અવબોધિ ચ યચ્ છાન્તમ્ અદોષમ્ અપકલ્મષમ્
ઋષિરૂપાત્મને તસ્મૈ વિષ્ણો રૂપાય તે નમઃ ॥

ભક્ષયત્ય્ અથ કલ્પાન્તે ભૂતાનિ યદ્ અવારિતમ્
ત્વદ્રૂપં પુણ્ડરીકાક્ષ તસ્મૈ કાલાત્મને નમઃ ॥

સંભક્ષ્ય સર્વભૂતાનિ દેવાદીન્ય્ અવિશેષતઃ
નૃત્યત્ય્ અન્તે ચ યદ્ રૂપં તસ્મૈ રુદ્રાત્મને નમઃ ॥

પ્રવૃત્ત્યા રજસો યચ્ ચ કર્મણાં કારણાત્મકમ્
જનાર્દન નમસ્ તસ્મૈ ત્વદ્રૂપાય નરાત્મને ॥

અષ્ટાવિંશદ્વધોપેતં યદ્ રૂપં તામસં તવ
ઉન્માર્ગગામિ સર્વાત્મંસ્ તસ્મૈ પશ્વાત્મને નમઃ ॥

યજ્ઞાઙ્ગભૂતં યદ્ રૂપં જગતઃ સિદ્ધિસાધનમ્
વૃક્ષાદિભેદૈર્ યદ્ ભેદિ તસ્મૈ મુખ્યાત્મને નમઃ ॥

તિર્યઙ્મનુષ્યદેવાદિ વ્યોમશબ્દાદિકં ચ યત્
રૂપં તવાદેઃ સર્વસ્ય તસ્મૈ સર્વાત્મને નમઃ ॥

પ્રધાનબુદ્ધ્યાદિમયાદ્ અશેષાદ્ યદ્ અન્યદ્ અસ્માત્ પરમં પરાત્મન્
રૂપં તવાદ્યં ન યદ્ અન્યતુલ્યં તસ્મૈ નમઃ કારણકારણાય ॥

શુક્લાદિદીર્ઘાદિઘનાદિહીનમ્ અગોચરે યચ્ ચ વિશેષણાનામ્
શુદ્ધાતિશુદ્ધં પરમર્ષિદૃશ્યં રૂપાય તસ્મૈ ભગવન્ નતાઃ સ્મઃ ॥

યન્ નઃ શરીરેષુ યદ્ અન્યદેહેષ્વ્ અશેષવસ્તુષ્વ્ અજમ્ અવ્યયં યત્
યસ્માચ્ ચ નાન્યદ્ વ્યતિરિક્તમ્ અસ્તિ બ્રહ્મસ્વરૂપાય નતાઃ સ્મ તસ્મૈ ॥

સકલમ્ ઇદમ્ અજસ્ય યસ્ય રૂપં પરમપદાત્મવતઃ સનાતનસ્ય
તમ્ અનિધનમ્ અશેષબીજભૂતં પ્રભુમ્ અમલં પ્રણતાઃ સ્મ વાસુદેવમ્ ॥

સ્તોત્રસ્યાસ્યાવસાને તુ દદૃશુઃ પરમેશ્વરમ્
શઙ્ખચક્રગદાપાણિં ગરુડસ્થં સુરા હરિમ્ ॥

તમ્ ઊચુઃ સકલા દેવાઃ પ્રણિપાતપુરઃસરમ્
પ્રસીદ દેવ દૈત્યેભ્યસ્ ત્રાહીતિ શરણાર્થિનઃ ॥

ત્રૈલોક્યં યજ્ઞભાગાશ્ ચ દૈત્યૈર્ હ્રાદપુરોગમૈઃ
હૃતં નો બ્રહ્મણો ઽપ્ય્ આજ્ઞામ્ ઉલ્લઙ્ઘ્ય પરમેશ્વર ॥

યદ્ય્ અપ્ય્ અશેષભૂતસ્ય વયં તે ચ તવાંશકાઃ
તથાપ્ય્ અવિદ્યાભેદેન ભિન્નં પશ્યામહે જગત્ ॥

સ્વવર્ણધર્માભિરતા વેદમાર્ગાનુસારિણઃ
ન શક્યાસ્ તે ઽરયો હન્તુમ્ અસ્માભિસ્ તપસાન્વિતાઃ ॥

તમ્ ઉપાયમ્ અશેષાત્મન્ન્ અસ્માકં દાતુમ્ અર્હસિ
યેન તાન્ અસુરાન્ હન્તું ભવેમ ભગવન્ ક્ષમાઃ ॥

ઇત્ય્ ઉક્તો ભગવાંસ્ તેભ્યો માયામોહં શરીરતઃ
સમુત્પાદ્ય દદૌ વિષ્ણુઃ પ્રાહ ચેદં સુરોત્તમાન્ ॥

માયામોહો ઽયમ્ અખિલાન્ દૈત્યાંસ્ તાન્ મોહયિષ્યતિ
તતો વધ્યા ભવિષ્યન્તિ વેદમાર્ગબહિષ્કૃતાઃ ॥

સ્થિતૌ સ્થિતસ્ય મે વધ્યા યાવન્તઃ પરિપન્થિનઃ
બ્રહ્મણો હ્ય્ અધિકારસ્ય દેવા દૈત્યાદિકાઃ સુરાઃ ॥

તદ્ ગચ્છત ન ભીઃ કાર્યા માયામોહો ઽયમ્ અગ્રતઃ
ગચ્છત્વ્ અદ્યોપકારાય ભવતાં ભવિતા સુરાઃ ॥

ઇત્ય્ ઉક્તાઃ પ્રણિપત્યૈનં યયુર્ દેવા યથાગતમ્
માયામોહો ઽપિ તૈઃ સાર્ધં યયૌ યત્ર મહાસુરાઃ ॥