વિષ્ણુપુરાણ (સમીક્ષિત આવૃત્તિ) · અધ્યાય 3.14

બ્રહ્મેન્દ્રરુદ્રનાસત્ય સૂર્યાગ્નિવસુમારુતાન્
વિશ્વેદેવાન્ ઋષિગણાન્ વયાંસિ મનુજાન્ પશૂન્ ॥

સરીસૃપાન્ પિતૃગણાન્ યચ્ ચાન્યદ્ ભૂતસંજ્ઞિતમ્
શ્રાદ્ધં શ્રદ્ધાન્વિતઃ કુર્વન્ તર્પયત્ય્ અખિલં જગત્ ॥

માસિ માસ્ય્ અસિતે પક્ષે પઞ્ચદશ્યાં નરેશ્વર
તથાષ્ટકાસુ કુર્વીત કામ્યાન્ કાલાઞ્ છૃણુષ્વ મે ॥

શ્રાદ્ધાર્હમ્ આગતં દ્રવ્યં વિશિષ્ટમ્ અથવા દ્વિજમ્
શ્રાદ્ધં કુર્વીત વિજ્ઞાય વ્યતીપાતે ઽયને તથા ॥

વિષુવે ચાપિ સંપ્રાપ્તે ગ્રહણે શશિસૂર્યયોઃ
સમસ્તેષ્વ્ એવ ભૂપાલ રાશિષ્વ્ અર્કે ચ ગચ્છતિ ॥

નક્ષત્રગ્રહપીડાસુ દુષ્ટસ્વપ્નાવલોકને
ઇચ્છાશ્રાદ્ધાનિ કુર્વીત નવસસ્યાગમે તથા ॥

અમાવાસ્યા યદા મૈત્ર વિશાખાસ્વાતિયોગિની
શ્રાદ્ધૈઃ પિતૃગણસ્ તૃપ્તિં તથાપ્નોત્ય્ અષ્ટવાર્ષિકીમ્ ॥

અમાવાસ્યા યદા પુષ્યે રૌદ્રે ચર્ક્ષે પુનર્વસૌ
દ્વાદશાબ્દં તદા તૃપ્તિં પ્રયાન્તિ પિતરો ઽર્ચિતાઃ ॥

વાસવાજૈકપાદર્ક્ષે પિતૄણાં તૃપ્તિમ્ ઇચ્છતામ્
વારુણે ચાપ્ય્ અમાવાસ્યા દેવાનામ્ અપિ દુર્લભા ॥

નવસ્વ્ ઋક્ષેષ્વ્ અમાવાસ્યા યદૈતેષ્વ્ અવનીપતે
તદા તૃપ્તિપ્રદં શ્રાદ્ધં પિતૄણાં શૃણુ ચાપરમ્ ॥

ગીતં સનત્કુમારેણ યદ્ઽઇલાય મહાત્મને
પૃચ્છતે પિતૃભક્તાય શ્રદ્ધયાવનતાય ચ ॥

વૈશાખમાસસ્ય ચ યા તૃતીયા નવમ્ય્ અસૌ કાર્ત્તિકશુક્લપક્ષે
નભસ્યમાસસ્ય તુ કૃષ્ણપક્ષે ત્રયોદશી પઞ્ચદશી ચ માઘે ॥

એતા યુગાદ્યાસ્ તિથયશ્ ચતસ્રો ઽપ્ય્ અનન્તપુણ્યા નૃપ સંપ્રદિષ્ટાઃ ॥

દ્વે શુક્લે દ્વે તથા કૃષ્ણે યુગાદ્યે મુનયો વિદુઃ ॥

શુક્લે પૂર્વાહ્નિકે ગ્રાહ્યે કૃષ્ણે ચૈવાપરાહ્નિકે ॥

યુગાદ્યેષુ યુગાન્તેષુ દત્તમ્ અક્ષયમ્ ઇષ્યતે ॥

ઉપપ્લવે ચન્દ્રમસો રવેશ્ ચ ત્રિષ્વ્ અષ્ટકાસ્વ્ અપ્ય્ અયનદ્વયે ચ ॥

ચન્દ્રક્ષયે માઘવમાસિ યત્ર દિનક્ષયે વૈ વિષુવદ્દ્વયં ચ
મન્વન્તરાદ્યાસ્ તિથયસ્ તથૈવ છાયાગજસ્ય વ્યતિપાતકાલઃ ॥

પાનીયમ્ અપ્ય્ અત્ર તિલૈર્ વિમિશ્રં દદ્યાત્ પિતૃભ્યઃ પ્રયતો મનુષ્યઃ
શ્રાદ્ધં કૃતં તેન સમાઃ સહસ્રં રહસ્યમ્ એતત્ પિતરો વદન્તિ ॥

માઘાસિતે પઞ્ચદશી કદાચિદ્ ઉપૈતિ યોગં યદિ વારુણેન
ઋક્ષેણ કાલઃ સ પરઃ પિતૄણાં ન હ્ય્ અલ્પપુણ્યૈર્ નૃપ લભ્યતે ઽસૌ ॥

કાલે ધનિષ્ઠા યદિ નામ તસ્મિન્ ભવન્તિ ભૂપાલ તદા પિતૃભ્યઃ
દત્તં જલાન્નં પ્રદદાતિ તૃપ્તિં વર્ષાયુતં તત્કુલજૈર્ મનુષ્યૈઃ ॥

તત્રૈવ ચેદ્ ભાદ્રપદાસ્ તુ પૂર્વાઃ કાલે તદા યત્ ક્રિયતે પિતૃભ્યઃ
શ્રાદ્ધં પરાં તૃપ્તિમ્ ઉપેત્ય તેન યુગં સમગ્રં પિતરઃ સ્વપન્તિ ॥

ગઙ્ગાં શતદ્રૂમ્ અથ વા વિપાશાં સરસ્વતીં નૈમિષગોમતીં વા
તતો ઽવગાહ્યાર્ચનમ્ આદરેણ કૃત્વા પિતૄણાં દુરિતાનિ હન્તિ ॥

ગાયન્તિ ચૈતત્ પિતરઃ સદૈવ વર્ષામઘાતૃપ્તિમ્ અવાપ્ય ભૂયઃ
માઘાસિતાન્તે શુભતીર્થતોયૈર્ યાસ્યામ તૃપ્તિં તનયાદિદત્તૈઃ ॥

ચિત્તં ચ વિત્તં ચ નૃણાં વિશુદ્ધં શસ્તશ્ ચ કાલઃ કથિતો વિધિશ્ ચ
પાત્રં યથોક્તં પરમા ચ ભક્તિર્ નૃણાં પ્રયચ્છત્ય્ અભિવાઞ્છિતાનિ ॥

પિતૃગીતાંસ્ તથૈવાત્ર શ્લોકાંસ્ તાંશ્ ચ શૃણુષ્વ મે
શ્રુત્વા તથૈવ ભવતા ભાવ્યં તત્રાદૃતાત્મના ॥

અપિ ધન્યઃ કુલે જાયાદ્ અસ્માકં મતિમાન્ નરઃ
અકુર્વન્ વિત્તશાઠ્યં યઃ પિણ્ડાન્નો નિર્વપિષ્યતિ ॥

રત્નવસ્ત્રમહીયાન મહાભોગાદિકં વસુ
વિભવે સતિ વિપ્રેભ્યો યો ઽસ્માન્ ઉદ્દિશ્ય દાસ્યતિ ॥

અન્નેન વા યથાશક્ત્યા કાલે ઽસ્મિન્ ભક્તિનમ્રધીઃ
ભોજયિષ્યતિ વિપ્રાગ્ર્યાંસ્ તન્માત્રવિભવો નરઃ ॥

અસમર્થો ઽન્નદાનસ્ય ધાન્યમ્ આમં સ્વશક્તિતઃ
પ્રદાસ્યતિ દ્વિજાગ્રેભ્યઃ સ્વલ્પાલ્પાં વાપિ દક્ષિણામ્ ॥

તત્રાપ્ય્ અસામર્થ્યયુતઃ કરાગ્રાગ્રસ્થિતાંસ્ તિલાન્
પ્રણમ્ય દ્વિજમુખ્યાય કસ્મૈચિદ્ ભૂપ દાસ્યતિ ॥

તિલૈઃ સપ્તાષ્ટભિર્ વાપિ સમવેતાઞ્ જલાઞ્જલીન્
ભક્તિનમ્રઃ સમુદ્દિશ્ય ભુવ્ય્ અસ્માકં પ્રદાસ્યતિ ॥

યતઃ કુતશ્ચિત્ સંપ્રાપ્ય ગોભ્યો વાપિ ગવાહ્નિકમ્
અભાવે પ્રીણયન્ન્ અસ્માઞ્ શ્રદ્ધાયુક્તઃ પ્રદાસ્યતિ ॥

સર્વાભાવે વનં ગત્વા કક્ષમૂલપ્રદર્શકઃ
સૂર્યાદિલોકપાલાનામ્ ઇદમ્ ઉચ્ચૈર્ પઠિષ્યતિ ॥

ન મે ઽસ્તિ વિત્તં ન ધનં ચ નાન્યચ્ છ્રાદ્ધોપયોગ્યં સ્વપિતૄન્ નતો ઽસ્મિ
તૃપ્યન્તુ ભક્ત્યા પિતરો મયૈતૌ કૃતૌ ભુજૌ વર્ત્મનિ મારુતસ્ય ॥

ઇત્ય્ એતત્ પિતૃભિર્ ગીતં ભાવાભાવપ્રયોજનમ્
યઃ કરોતિ કૃતં તેન શ્રાદ્ધં ભવતિ પાર્થિવ ॥