વિષ્ણુપુરાણ (સમીક્ષિત આવૃત્તિ) · અધ્યાય 3.11

ગૃહસ્થસ્ય સદાચારં શ્રોતુમ્ ઇચ્છામ્ય્ અહં મુને
લોકાદ્ અસ્માત્ પરસ્માચ્ ચ યમ્ આતિષ્ઠન્ ન હીયતે ॥

શ્રૂયતાં પૃથિવીપાલ સદાચારસ્ય લક્ષણમ્
સદાચારવતા પુંસા જિતૌ લોકાવ્ ઉભાવ્ અપિ ॥

સાધવઃ ક્ષીણદોષાસ્ તુ સચ્છબ્દઃ સાધુવાચકઃ
તેષામ્ આચરણં યત્ તુ સદાચારઃ સ ઉચ્યતે ॥

સપ્તર્ષયો ઽથ મનવઃ પ્રજાનાં પતયસ્ તથા
સદાચારસ્ય વક્તારઃ કર્તારશ્ ચ મહીપતે ॥

બ્રાહ્મે મુહૂર્તે સ્વસ્થે ચ માનસે મતિમાન્ નૃપ
વિબુદ્ધશ્ ચિન્તયેદ્ ધર્મમ્ અર્થં ચાસ્યાવિરોધિનમ્ ॥

અપીડયા તયોઃ કામમ્ ઉભયોર્ અપિ ચિન્તયેત્
દૃષ્ટાદૃષ્ટવિનાશાય ત્રિવર્ગે સમદર્શિતા ॥

પરિત્યજેદ્ અર્થકામૌ ધર્મપીડાકરૌ નૃપ
ધર્મમ્ અપ્ય્ અસુખોદર્કં લોકવિક્રુષ્ટમ્ એવ ચ ॥

તતઃ કલ્યં સમુત્થાય કુર્યાન્ મૈત્રં નરેશ્વર ॥

નૈરૃત્યામ્ ઇષુવિક્ષેપમ્ અતીત્યાભ્યધિકં ભુવઃ
દૂરાદ્ આવસથાન્ મૂત્રં પુરીષં ચ સમુત્સૃજેત્ ॥

પાદાવસેચનોચ્છિષ્ટે પ્રક્ષિપેન્ ન ગૃહાઙ્ગણે ॥

આત્મચ્છાયાં તરુચ્છાયાં ગોસૂર્યાગ્ન્યનિલાંસ્ તથા
ગુરું દ્વિજાતીંશ્ ચ બુધો ન મેહેત કદાચન ॥

ન કૃષ્ટે સસ્યમધ્યે વા ગોવ્રજે જનસંસદિ
ન વર્ત્મનિ ન નદ્યાદિ તીર્થેષુ પુરુષર્ષભ ॥

નાપ્સુ નૈવામ્ભસસ્ તીરે શ્મશાને ન સમાચરેત્
ઉત્સર્ગં વૈ પુરીષસ્ય મૂત્રસ્ય ચ વિસર્જનમ્ ॥

ઉદઙ્મુખો દિવા મૂત્રં વિપરીતમુખો નિશિ
કુર્વીતાનાપદિ પ્રાજ્ઞો મૂત્રોત્સર્ગં ચ પાર્થિવ ॥

તૃણૈર્ આસ્તીર્ય વસુધાં વસ્ત્રપ્રાવૃતમસ્તકઃ
તિષ્ઠેન્ નાતિચિરં તત્ર નૈવ કિંચિદ્ ઉદીરયેત્ ॥

વલ્મીકમૂષિકોત્ખાતાં મૃદં નાન્તર્જલાં તથા
શૌચાવશિષ્ટાં ગેહાચ્ ચ નાદદ્યાલ્ લેપસંભવામ્ ॥

અન્તઃપ્રાણ્યવપન્નાં ચ હલોત્ખાતાં ચ પાર્થિવ
પરિત્યજેન્ મૃદશ્ ચૈતાઃ સકલાઃ શૌચસાધને ॥

એકા લિઙ્ગે ગુદે તિસ્રો દશ વામકરે નૃપ ॥

.... .... ઉભયોર્ મૃદ્વયં સ્મૃતમ્ ॥

પઞ્ચાપાને ગૃહસ્થસ્ય .... .... ॥

હસ્તદ્વયે ચ સપ્તાન્યા મૃદઃ શૌચોપપાદિકાઃ ॥

અચ્છેનાગન્ધફેનેન જલેનાબુદ્બુદેન ચ
આચામેત મૃદં ભૂયસ્ તથા દદ્યાત્ સમાહિતઃ ॥

નિષ્પાદિતાઙ્ઘ્રિશૌચસ્ તુ પાદાવ્ અભ્યુક્ષ્ય વૈ પુનઃ
ત્રિઃ પિબેત્ સલિલં તેન તથા દ્વિઃ પરિમાર્જયેત્ ॥

શીર્ષણ્યાનિ તતઃ ખાનિ મૂર્ધાનં ચ નૃપાલભેત્
બાહૂ નાભિં ચ તોયેન હૃદયં ચાપિ સંસ્પૃશેત્ ॥

પ્રક્ષાલ્ય પાદૌ હસ્તૌ ચ ત્રિઃ પિબેદ્ અમ્બુ વીક્ષિતમ્ ॥

સંવૃત્યાઙ્ગુષ્ઠમૂલેન દ્વિઃ પ્રમૃજેત્ તતો મુખમ્ ॥

સંહતાભિસ્ ત્રિભિઃ પૂર્વં સોષ્ટં તુ સમુપસ્પૃશેત્ ॥

અઙ્ગુષ્ઠેન પ્રદેશિન્યા xxxxxxxx [લચુન] ॥

અઙ્ગુષ્ઠાનામિકાભ્યાં ચ ચક્ષુઃ શ્રોત્રં પુનઃ પુનઃ ॥

કનિષ્ઠાઙ્ગુષ્ઠતો નાભિં હૃદયં તુ તલેન વૈ ॥

સર્વાઙ્ગેષુ શિરઃ પશ્ચાચ્ ચાશ્રેણ [??] સંસ્પૃશેદ્ ઇતિ ॥

સ્વાચાન્તશ્ ચ તતઃ કુર્યાત્ પુમાન્ કેશપ્રસાધનમ્
આદર્શાઞ્જનમાઙ્ગલ્યં દુર્વાદ્યાલમ્ભનાનિ ચ ॥

તતઃ સ્વવર્ણધર્મેણ વૃત્ત્યર્થં ચ ધનાર્જનમ્
કુર્વીત શ્રદ્ધાસંપન્નો યજેચ્ ચ પૃથિવીપતે ॥

સોમસંસ્થા હવિઃસંસ્થાઃ પાકસંસ્થાશ્ ચ સંસ્થિતાઃ
ધને યતો મનુષ્યાણાં યતેતાતો ધનાર્જને ॥

નદીનદતડાગેષુ દેવખાતજલેષુ ચ
નિત્યક્રિયાર્થં સ્નાયીત ગિરિપ્રસ્રવણેષુ ચ ॥

કૂપેષૂદ્ધૃતતોયેન સ્નાનં કુર્વીત વા ભુવિ
સ્નાયીતોદ્ધૃતતોયેન અથવા ભુવ્ય્ અસંભવે ॥

શુચિવસ્ત્રધરઃ સ્નાતો દેવર્ષિપિતૃતર્પણમ્
તેષામ્ એવ હિ તીર્થેન કુર્વીત સુસમાહિતઃ ॥

ત્રિર્ અપઃ પ્રીણનાર્થાય દેવાનામ્ અપવર્જયેત્
તથર્ષીણાં યથાન્યાયં સકૃચ્ ચાપિ પ્રજાપતેઃ ॥

પિતૄણાં પ્રીણનાર્થાય ત્રિર્ અપઃ પૃથિવીપતે
પિતામહેભ્યશ્ ચ તથા પ્રીણયેત્ પ્રપિતામહાન્ ॥

માતામહાય તત્પિત્રે તત્પિત્રે ચ સમાહિતઃ
દદ્યાત્ પૈત્રેણ તીર્થેન કામ્યં ચાન્યચ્ છૃણુષ્વ મે ॥

માત્રે પ્રમાત્રે તન્માત્રે ગુરુપત્ન્યૈ તથા નૃપ
ગુરવે માતુલાદીનાં સ્નિગ્ધમિત્રાય ભૂભુજે ॥

ઇદં ચાપિ જપેદ્ અમ્બુ દદ્યાદ્ આત્મેચ્છયા નૃપ
ઉપકારાય ભૂતાનાં કૃતદેવાદિતર્પણઃ ॥

દેવાસુરાસ્ તથા યક્ષા નાગા ગન્ધર્વરાક્ષસાઃ
પિશાચા ગુહ્યકાઃ સિદ્ધાઃ કૂષ્માણ્ડાસ્ તરવઃ ખગાઃ ॥

જલેચરા ભૂનિલયા વાય્વાધારાશ્ ચ જન્તવઃ
તૃપ્તિમ્ એતે પ્રયાન્ત્વ્ આશુ મદ્દત્તેનામ્બુનાખિલાઃ ॥

નરકેષુ સમસ્તેષુ યાતનાસુ ચ યે સ્થિતાઃ
તેષામ્ આપ્યાયનાયૈતદ્ દીયતે સલિલં મયા ॥

યે બાન્ધવાબાન્ધવા વા યે ઽન્યજન્મનિ બાન્ધવાઃ
તે તૃપ્તિમ્ અખિલા યાન્તુ યે ચાસ્મત્તોયકાઙ્ક્ષિણઃ ॥

યત્ર ક્વચન સંસ્થાનાં ક્ષુત્તૃષ્ણોપહતાત્મનામ્
ઇદમ્ અપ્ય્ અક્ષયં ચાસ્તુ મયા દત્તં તિલોદકમ્ ॥

કામ્યોદકપ્રદાનં તે મયૈતત્ કથિતં નૃપ
યદ્ દત્ત્વા પ્રીણયેદ્ એતન્ મનુષ્યઃ સકલં જગત્
જગદાપ્યાયનોદ્ભૂતં પુણ્યમ્ આપ્નોતિ ચાનઘ ॥

દત્ત્વા કામ્યોદકં સમ્યગ્ એતેભ્યઃ શ્રદ્ધયાન્વિતઃ
આચમ્ય ચ તતો દદ્યાત્ સૂર્યાય સલિલાઞ્જલિમ્ ॥

નમો વિવસ્વતે બ્રહ્મન્ ભાસ્વતે વિષ્ણુતેજસે
જગત્સવિત્રે શુચયે સવિત્રે કર્મદાયિને ॥

તતો ગૃહાર્ચનં કુર્યાદ્ અભીષ્ટસુરપૂજનમ્
જલાભિષેકપુષ્પાણાં ધૂપાદેશ્ ચ નિવેદનૈઃ ॥

અપૂર્વમ્ અગ્નિહોત્રં ચ કુર્યાત્ પ્રાગ્ બ્રહ્મણે તતઃ ॥

પ્રજાપતિં સમુદ્દિશ્ય દદ્યાદ્ આહુતિમ્ આદરાત્
ગૃહેભ્યઃ કાશ્યપાયાથ તતો ઽનુમતયે ક્રમાત્ ॥

તચ્છેષં મણિકેભ્યો ઽથ પર્જન્યેભ્યઃ ક્ષિપેત્ તતઃ
દ્વારે ધાતુર્ વિધાતુશ્ ચ મધ્યે ચ બ્રહ્મણઃ ક્ષિપેત્ ॥

ગૃહસ્ય પુરુષવ્યાઘ્ર દિગ્દેવાન્ અપિ મે શૃણુ ॥

ઇન્દ્રાય ધર્મરાજાય વરુણાય તથેન્દવે
પ્રાચ્યાદિષુ બુધો દદ્યાદ્ ધુતશેષાત્મકં બલિમ્ ॥

પ્રાગુત્તરે ચ દિગ્ભાગે ધન્વન્તરિબલિં બુધઃ
નિર્વપેદ્ વૈશ્વદેવં ચ કર્મ કુર્યાદ્ અતઃ પરમ્ ॥

વાયવ્યે વાયવે દિક્ષુ સમસ્તાસુ તતો દિશામ્
બ્રહ્મણે ચાન્તરિક્ષાય ભાનવે ચ ક્ષિપેદ્ બલિમ્ ॥

વિશ્વેદેવાન્ વિશ્વભૂતાંસ્ તથા વિશ્વપતીન્ પિતૄન્
યક્ષ્માણં ચ સમુદ્દિશ્ય બલિં દદ્યાન્ નરેશ્વર ॥

તતો ઽન્યદ્ અન્નમ્ આદાય ભૂમિભાગે શુચૌ બુધઃ
દદ્યાદ્ અશેષભૂતેભ્યઃ સ્વેચ્છયા તત્સમાહિતઃ ॥

દેવા મનુષ્યાઃ પશવો વયાંસિ સિદ્ધાઃ સયક્ષોરગદૈત્યસઙ્ઘાઃ
પ્રેતાઃ પિશાચાસ્ તરવઃ સમસ્તા યે ચાન્નમ્ ઇચ્છન્તિ મયા પ્રદત્તમ્ ॥

પિપીલિકાઃ કીટપતંગકાદ્યા બુભુક્ષિતાઃ કર્મનિબન્ધબદ્ધાઃ
પ્રયાન્તુ તે તૃપ્તિમ્ ઇદં મયાન્નં તેભ્યો વિસૃષ્ટં સુખિનો ભવન્તુ ॥

યેષાં ન માતા ન પિતા ન બન્ધુર્ નૈવાન્નસિદ્ધિર્ ન તદાન્નમ્ અસ્તિ
તત્તૃપ્તયે ઽન્નં ભુવિ દત્તમ્ એતત્ તે યાન્તુ તૃપ્તિં મુદિતા ભવન્તુ ॥

ભૂતાનિ સર્વાણિ તથાન્નમ્ એતદ્ અહં ચ વિષ્ણુર્ ન યતો ઽન્યદ્ અસ્તિ
તસ્માદ્ અહં ભૂતનિકાયભૂતમ્ અન્નં પ્રયચ્છામિ ભવાય તેષામ્ ॥

ચતુર્દશો ભૂતગણો ય એષ તત્ર સ્થિતા યે ઽખિલભૂતસઙ્ઘાઃ
તૃપ્ત્યર્થમ્ અન્નં હિ મયા નિસૃષ્ટં તેષામ્ ઇદં તે મુદિતા ભવન્તુ ॥

ઇત્ય્ ઉચ્ચાર્ય નરો દદ્યાદ્ અન્નં શ્રદ્ધાસમન્વિતઃ
ભુવિ ભૂતોપકારાય ગૃહી સર્વાશ્રયો યતઃ ॥

શ્વચણ્ડાલવિહંગાનાં ભુવિ દદ્યાત્ તતો નરઃ
યે ચાન્યે પતિતાઃ કેચિદ્ અપાત્રા ભુવિ માનવાઃ ॥

તતો ગોદોહમાત્રં વૈ કાલં તિષ્ઠેદ્ ગૃહાઙ્ગણે
અતિથિગ્રહણાર્થાય તદૂર્ધ્વં વા યથેચ્છયા ॥

અતિથિં તત્ર સંપ્રાપ્તં પૂજયેત્ સ્વાગતાદિના
તથાસનપ્રદાનેન પાદપ્રક્ષાલનેન ચ ॥

શ્રદ્ધયા ચાન્નદાનેન પ્રિયપ્રશ્નોત્તરેણ ચ
ગચ્છતશ્ ચાનુયાનેન પ્રીતિમ્ ઉત્પાદયેદ્ ગૃહી ॥

અજ્ઞાતકુલનામાનમ્ અન્યતઃ સમુપાગતમ્
પૂજયેદ્ અતિથિં સમ્યઙ્ નૈકગ્રામનિવાસિનમ્ ॥

અકિંચનમ્ અસંબન્ધમ્ અન્યદેશાદ્ ઉપાગતમ્
અસંપૂજ્યાતિથિં ભુઞ્જન્ ભોક્તુકામં વ્રજત્ય્ અધઃ ॥

સ્વાધ્યાયગોત્રચરણમ્ અપૃષ્ટ્વા ચ તથા કુલમ્
હિરણ્યગર્ભબુદ્ધ્યા તં મન્યેતાભ્યાગતં ગૃહી ॥

પિત્રર્થં ચાપરં વિપ્રમ્ એકમ્ અપ્ય્ આશયેન્ નૃપ
તદ્દેશ્યં વિદિતાચાર સંભૂતિં પાઞ્ચયજ્ઞિકમ્ ॥

અન્નાગ્રં ચ સમુદ્ધૃત્ય હન્તકારોપકલ્પિતમ્
નિર્વાપભૂતં ભૂપાલ શ્રોત્રિયાયોપપાદયેત્ ॥

દદ્યાચ્ ચ ભિક્ષાત્રિતયં પરિવ્રાડ્બ્રહ્મચારિણામ્
ઇચ્છયા ચ બુધો દદ્યાદ્ વિભવે સત્ય્ અવારિતમ્ ॥

ઇત્ય્ એતે ઽતિથયઃ પ્રોક્તાઃ પ્રાગુક્તા ભિક્ષવશ્ ચ યે
ચતુરઃ પૂજયેદ્ એતાન્ નૃયજ્ઞર્ણાત્ પ્રમુચ્યતે ॥

અતિથિર્ યસ્ય ભગ્નાશો ગૃહાદ્ યાત્ય્ અન્યતોમુખઃ
સ દત્ત્વા દુષ્કૃતં તસ્મૈ પુણ્યમ્ આદાય ગચ્છતિ ॥

ધાતા પ્રજાપતિઃ શક્રો વહ્નિર્ વસુગણો ઽર્યમા
પ્રવિશ્યાતિથિમ્ એતે વૈ ભુઞ્જન્તે ઽન્નં નરેશ્વર ॥

યે ચ વિષ્ણુપરા નિત્યં યે ચ વિખાનસાશ્રમાઃ ॥

પઞ્ચરાત્રં વિધાનજ્ઞા યે ચ વિષ્ણુપરાયણાઃ ॥

વિષ્ણુરૂપધરા યે તે વિષ્ણુમ્ એવ સમાશ્રિતાઃ ॥

સર્વો વિષ્ણુમયો લોક ઇતિ મત્વા સ્થિતાશ્ ચ યે ॥

સર્વ એતે હ્ય્ અતિથયો મૃષ્યા વૈ સાર્વકાલિકમ્ ॥

એતેષામ્ એકમ્ અતિથિં પૂજયેત્ પુણ્યલોકભાક્ ॥

તસ્માદ્ અતિથિપૂજાયાં યતેત સતતં નરઃ
સ કેવલમ્ અઘં ભુઙ્ક્તે યો ભુઙ્ક્તે ત્વ્ અતિથિં વિના ॥

તતઃ સુવાસિનીદુઃખિ ગર્ભિણીવૃદ્ધબાલકાન્
ભોજયેત્ સંસ્કૃતાન્નેન પ્રથમં ચરમં ગૃહી ॥

અભુક્તવત્સુ ચૈતેષુ ભુઞ્જન્ ભુઙ્ક્તે ઽતિદુષ્કૃતમ્
મૃતશ્ ચ નરકં ગત્વા શ્લેષ્મભુગ્ જાયતે નરઃ ॥

અસ્નાતાશી મલં ભુઙ્ક્તે હ્ય્ અજપી પૂયશોણિતમ્
અસંસ્કૃતાન્નભુઙ્ મૂત્રં બાલાદિપ્રથમં શકૃત્ ॥

અભૂતાશી કૃમિં ભુઙ્ક્તે અદાતા વિષમ્ અશ્નુતે ॥

તસ્માચ્ છૃણુષ્વ રાજેન્દ્ર યથા ભુઞ્જીત વૈ ગૃહી
ભુઞ્જતશ્ ચ યથા પુંસઃ પાપબન્ધો ન જાયતે ॥

ઇહ ચારોગ્યમ્ અતુલં બલવૃદ્ધિસ્ તથા નૃપ
ભવત્ય્ અરિષ્ટશાન્તિશ્ ચ વૈરિપક્ષાભિચારિકા ॥

સ્નાતો યથાવત્ કૃત્વા ચ દેવર્ષિપિતૃતર્પણમ્
પ્રશસ્તરત્નપાણિશ્ ચ ભુઞ્જીત પ્રયતો ગૃહી ॥

કૃતે જપે હુતે વહ્નૌ શુદ્ધવસ્ત્રધરો નૃપ
દત્ત્વાતિથિભ્યો વિપ્રેભ્યો ગુરુભ્યઃ સંશ્રિતાય ચ
પુણ્યગન્ધધરઃ શસ્ત માલ્યધારી નરેશ્વર ॥

નૈકવસ્ત્રધરો ઽથાર્દ્ર પાણિપાદો નરેશ્વર
વિશુદ્ધવદનઃ પ્રીતો ભુઞ્જીત ન વિદિઙ્મુખઃ ॥

પ્રાઙ્મુખોદઙ્મુખો વાપિ ન ચૈવાન્યમના નરઃ
અન્નં પ્રશસ્તં પથ્યં ચ પ્રોક્ષિતં પ્રોક્ષણોદકૈઃ ॥

ન કુત્સિતાહૃતં નૈવ જુગુપ્સાવદ્ અસંસ્કૃતમ્
દત્ત્વા તુ ભુક્તં શિષ્યેભ્યઃ ક્ષુધિતેભ્યસ્ તથા ગૃહી ॥

પ્રશસ્તશુદ્ધપાત્રેષુ ભુઞ્જીતાકુપિતો નૃપ ॥

નાસન્દીસંસ્થિતે પાત્રે નાદેશે ચ નરેશ્વર
નાકાલે નાતિસંકીર્ણે દત્ત્વાગ્રં ચ નરો ઽગ્નયે ॥

મન્ત્રાભિમન્ત્રિતં શસ્તં ન ચ પર્યુષિતં નૃપ
અન્યત્ર ફલમાંસેભ્યઃ શુષ્કશાકાદિકાંસ્ તથા ॥

તદ્વદ્ બાદરિકેભ્યશ્ ચ ગુડપક્વેભ્ય એવ ચ
ભુઞ્જીતોદ્ધૃતસારાણિ ન કદાચિન્ નરેશ્વર ॥

નાશેષં પુરુષો ઽશ્નીયાદ્ અન્યત્ર જગતીપતે
મધ્વમ્બુદધિસર્પિભ્યઃ સક્તુભ્યશ્ ચ વિવેકવાન્ ॥

અશ્નીયાત્ તન્મના ભૂત્વા પૂર્વં તુ મધુરં રસમ્
લવણામ્લૌ તથા મધ્યે કટુતિક્તાદિકં તતઃ ॥

પ્રાગ્ દ્રવં પુરુષો ઽશ્નન્ વૈ મધ્યે ચ કઠિનાશનમ્
પુનર્ અન્તે દ્રવાશી તુ બલારોગ્યે ન મુઞ્ચતિ ॥

અનિન્દ્યં ભક્ષયેદ્ ઇત્થં વાગ્યતો ઽન્નમ્ અકુત્સયન્
પઞ્ચગ્રાસં મહામૌનં પ્રાણાદ્યાપ્યાયનાય તત્ ॥

ભુક્ત્વા સમ્યગ્ અથાચમ્ય પ્રાઙ્મુખોદઙ્મુખો ઽપિ વા
યથાવત્ પુનર્ આચામેત્ પાણી પ્રક્ષાલ્ય મૂલતઃ ॥

સ્વસ્થઃ પ્રશાન્તચિત્તસ્ તુ કૃતાસનપરિગ્રહઃ
અભીષ્ટદેવતાનાં તુ કુર્વીત સ્મરણં નરઃ ॥

અગ્નિર્ આપ્યાયયત્વ્ અન્નં પાર્થિવં પવનેરિતઃ
દત્તાવકાશં નભસા જરયત્વ્ અસ્તુ મે સુખમ્ ॥

અન્નં બલાય મે ભૂમેર્ અપામ્ અગ્ન્યનિલસ્ય ચ
ભવત્વ્ એતત્ પરિણતૌ મમાસ્ત્વ્ અવ્યાહતં સુખમ્ ॥

પ્રાણાપાનસમાનાનામ્ ઉદાનવ્યાનયોસ્ તથા
અન્નં પુષ્ટિકરં ચાસ્તુ મમાસ્ત્વ્ અવ્યાહતં સુખમ્ ॥

અગસ્તિર્ અગ્નિર્ વડવાનલશ્ ચ ભુક્તં મયાન્નં જરયત્વ્ અશેષમ્
સુખં ચ મે તત્પરિણામસંભવં યચ્છન્ત્વ્ અરોગો મમ ચાસ્તુ દેહે ॥

દેહેષુ સર્વેષુ યથા ચ દેહી .... ॥

વિષ્ણુઃ સમસ્તેન્દ્રિયદેહદેહી પ્રધાનભૂતો ભગવાન્ યથૈકઃ
સત્યેન તેનાન્નમ્ અશેષમ્ એતદ્ આરોગ્યદં મે પરિણામમ્ એતુ ॥

વિષ્ણુર્ અત્તા તથૈવાન્નં પરિણામશ્ ચ વૈ યથા
સત્યેન તેન વૈ ભુક્તં જીર્યત્વ્ અન્નમ્ ઇદં તથા ॥

ઇત્ય્ ઉચ્ચાર્ય સ્વહસ્તેન પરિમૃજ્ય તથોદરમ્
અનાયાસપ્રદાયીનિ કુર્યાત્ કર્માણ્ય્ અતન્દ્રિતઃ ॥

સચ્છાસ્ત્રાદિવિનોદેન સન્માર્ગાદ્ અવિરોધિના
દિનં નયેત્ તતઃ સંધ્યામ્ ઉપતિષ્ઠેત્ સમાહિતઃ ॥

દિનાન્તસંધ્યાં સૂર્યેણ પૂર્વામ્ ઋક્ષૈર્ યુતાં બુધઃ
ઉપતિષ્ઠેદ્ યથાન્યાયં સમ્યગ્ આચમ્ય પાર્થિવ ॥

સર્વકાલમ્ ઉપસ્થાનં સંધ્યયોઃ પાર્થિવેષ્યતે
અન્યત્રસૂતકાશૌચ વિભ્રમાતુરભીતિતઃ ॥

સૂર્યેણાભ્યુદિતો યશ્ ચ ત્યક્તઃ સૂર્યેણ ચ સ્વપન્
અન્યત્રાતુરભાવાત્ તુ પ્રાયશ્ચિત્તીયતે નરઃ ॥

તસ્માદ્ અનુદિતે સૂર્યે સમુત્થાય મહીપતે
ઉપતિષ્ઠેન્ નરઃ સંધ્યામ્ અસ્વપંશ્ ચ દિનાન્તજામ્ ॥

ઉપતિષ્ઠન્તિ યે સંધ્યાં ન પૂર્વાં ન ચ પશ્ચિમામ્
વ્રજન્તિ તે દુરાત્માનસ્ તામિસ્રં નરકં નૃપ ॥

પુનઃ પાકમ્ ઉપાદાય સાયમ્ અપ્ય્ અવનીપતે
વૈશ્વદેવનિમિત્તં વૈ પત્ન્ય્ અમન્ત્રં બલિં હરેત્ ॥

તત્રાપિ શ્વપચાદિભ્યસ્ તથૈવાન્નાપવર્જનમ્ ॥

અતિથિં ચાગતં તત્ર સ્વશક્ત્યા પૂજયેદ્ બુધઃ
પાદશૌચાસનપ્રહ્વ સ્વાગતોક્ત્યા ચ પૂજનમ્
તતશ્ ચાન્નપ્રદાનેન શયનેન ચ પાર્થિવ ॥

દિનાતિથૌ તુ વિમુખે ગતે યત્ પાતકં નૃપ
તદ્ એવાષ્ટગુણં પુંસાં સૂર્યોઢે વિમુખે ગતે ॥

તસ્માત્ સ્વશક્ત્યા રાજેન્દ્ર સૂર્યોઢમ્ અતિથિં નરઃ
પૂજયેત્ પૂજિતે તસ્મિન્ પૂજિતાઃ સર્વદેવતાઃ ॥

અન્નશાકામ્બુદાનેન સ્વશક્ત્યા પ્રીણયેત્ પુમાન્
શયનપ્રસ્તરમહી પ્રદાનૈર્ અથવાપિ તમ્ ॥

કૃતપાદાદિશૌચશ્ ચ ભુક્ત્વા સાયં તતો ગૃહી
ગચ્છેદ્ અસ્ફુટિતાં શય્યામ્ અપિ દારુમયીં નૃપ ॥

નાવિશાલાં ન વા ભગ્નાં નાસમાં મલિનાં ન ચ
ન ચ જન્તુમયીં શય્યામ્ અધિતિષ્ઠેદ્ અનાસ્તૃતામ્ ॥

પ્રાચ્યાં દિશિ શિરઃ શસ્તં યામ્યાયામ્ અથવા નૃપ
સદૈવ સ્વપતઃ પુંસો વિપરીતં તુ રોગદમ્ ॥

ઋતાવ્ ઉપગમઃ શસ્તઃ સ્વપત્ન્યામ્ અવનીપતે
પુન્નામર્ક્ષે શુભે કાલે જ્યેષ્ઠયુગ્માસુ રાત્રિષુ ॥

નાસ્નાતાં તુ સ્ત્રિયં ગચ્છેન્ નાતુરાં ન રજસ્વલામ્
નાનિષ્ટાં ન પ્રકુપિતાં નાપ્રશસ્તાં ન ગર્ભિણીમ્ ॥

નાદક્ષિણાં નાન્યકામાં નાકામાં નાન્યયોષિતમ્
ક્ષુત્ક્ષામામ્ અતિભુક્તાં વા સ્વયં ચૈભિર્ ગુણૈર્ યુતઃ ॥

સ્નાતઃ સ્રગ્ગન્ધધૃક્ પ્રીતઃ નાધ્માતઃ ક્ષુધિતો ઽપિ વા
સકામઃ સાનુરાગશ્ ચ વ્યવાયં પુરુષો વ્રજેત્ ॥

ચતુર્દશ્ય્ અષ્ટમી ચૈવ અમાવાસ્યાથ પૂર્ણિમા
પર્વાણ્ય્ એતાનિ રાજેન્દ્ર રવિસંક્રાન્તિર્ એવ ચ ॥

તૈલસ્ત્રીમાંસસંભોગી પર્વસ્વ્ એતેષુ વૈ પુમાન્
વિણ્મૂત્રભોજનં નામ પ્રયાતિ નરકં મૃતઃ ॥

અશેષપર્વસ્વ્ એતેષુ તસ્માત્ સંયમિભિર્ બુધૈઃ
ભાવ્યં સચ્છાસ્ત્રદેવેજ્યા ધ્યાનજપ્યપરૈર્ નરૈઃ ॥

નાન્યયોનાવ્ અયોનૌ વા નોપયુક્તૌષધસ્ તથા
દેવદ્વિજગુરૂણાં ચ વ્યવાયી નાશ્રયે ભવેત્ ॥

ચૈત્યચત્વરતીરેષુ નૈવ ગોષ્ઠે ચતુષ્પથે
નૈવ શ્મશાનોપવને સલિલેષુ મહીપતે ॥

પ્રોક્તપર્વસ્વ્ અશેષેષુ નૈવ ભૂપાલ સંધ્યયોઃ
ગચ્છેદ્ વ્યવાયં મતિમાન્ ન મૂત્રોચ્ચારપીડિતઃ ॥

પર્વસ્વ્ અભિગમો ઽધન્યો દિવા પાપપ્રદો નૃપ
ભુવિ રોગપ્રદો નૄણામ્ અપ્રશસ્તો જલાશયે ॥

પરદારાન્ ન ગચ્છેત મનસાપિ કદાચન
કિમ્ ઉ વાચાસ્થિબન્ધો ઽપિ નાસ્તિ તેષુ વ્યવાયિનામ્ ॥

મૃતો નરકમ્ અભ્યેતિ હીયતે ઽત્રાપિ ચાયુષઃ
પરદારરતિઃ પુંસામ્ ઉભયત્રાપિ ભીતિદા ॥

ઇતિ મત્વા સ્વદારેષુ ઋતુમત્સુ બુધો વ્રજેત્
યથોક્તદોષહીનેષુ સકામેષ્વ્ અનૃતાવ્ અપિ ॥