ગ્રંથ પાઠ

વિષ્ણુપુરાણ (સમીક્ષિત આવૃત્તિ) · અધ્યાય 2.5

2.5.1

વિસ્તાર એષ કથિતઃ પૃથિવ્યા ભવતો મયા
સપ્તતિસ્ તુ સહસ્રાણિ દ્વિજોચ્છ્રાયો ઽપિ કથ્યતે ॥

2.5.1*7:1

સપ્તભૂમિકવિસ્તારઃ પ્રાસાદવદ્ અધોભુવઃ ॥

2.5.1*7:2

સપ્તપાતાલવ્યક્તિસ્ તુ વર્ણ્યતે ઽનન્તમસ્તકે ॥

2.5.2

દશસાહસ્રમ્ એકૈકં પાતાલં મુનિસત્તમ
અતલં વિતલં ચૈવ નિતલં ચ ગભસ્તિમત્
મહાખ્યં સુતલં ચાગ્ર્યં પાતાલં ચાપિ સપ્તમમ્ ॥

2.5.3

શુક્લકૃષ્ણારુણાઃ પીતાઃ શર્કરાઃ શૈલકાઞ્ચનાઃ
ભૂમયો યત્ર મૈત્રેય વરપ્રાસાદશોભિતાઃ ॥

2.5.4

તેષુ દાનવદૈતેય જાતયઃ શતસંઘશઃ
નિવસન્તિ મહાનાગ જાતયશ્ ચ મહામુને ॥

2.5.5

સ્વર્લોકાદ્ અપિ રમ્યાણિ પાતાલાનીતિ નારદઃ
પ્રાહ સ્વર્ગસદાં મધ્યે પાતાલાભ્યાગતો દિવિ ॥

2.5.6

આહ્લાદકારિણઃ શુભ્રા મણયો યત્ર સુપ્રભાઃ
નાગાભરણભૂષાસુ પાતાલં કેન તત્સમમ્ ॥

2.5.7

દૈત્યદાનવકન્યાભિર્ ઇતશ્ ચેતશ્ ચ શોભિતે
પાતાલે કસ્ય ન પ્રીતિર્ વિમુક્તસ્યાપિ જાયતે ॥

2.5.8

દિવાર્કરશ્મયો યત્ર પ્રભાં તન્વન્તિ નાતપમ્
શશિનશ્ ચ ન શીતાય નિશિ દ્યોતાય કેવલમ્ ॥

2.5.9

ભક્ષ્યભોજ્યમહાપાન મુદિતૈર્ અતિભોગિભિઃ
યત્ર ન જ્ઞાયતે કાલો ગતો ઽપિ દનુજાદિભિઃ ॥

2.5.10

વનાનિ નદ્યો રમ્યાણિ સરાંસિ કમલાકરાઃ
પુંસ્કોકિલાભિલાપાશ્ ચ મનોજ્ઞાન્ય્ અમ્બરાણિ ચ ॥

2.5.11

ભૂષણાન્ય્ અતિશુભ્રાણિ ગન્ધાઢ્યં ચાનુલેપનમ્
વીણાવેણુમૃદઙ્ગાનાં સ્વનાસ્ તૂર્યાણિ ચ દ્વિજ ॥

2.5.12

એતાન્ય્ અન્યાનિ ચોદાર ભાગ્યભોગ્યાનિ દાનવૈઃ
દૈત્યોરગૈશ્ ચ ભુજ્યન્તે પાતાલાન્તરગોચરૈઃ ॥

2.5.13

પાતાલાનામ્ અધશ્ ચાસ્તે વિષ્ણોર્ યા તામસી તનુઃ
શેષાખ્યા યદ્ગુણાન્ વક્તું ન શક્તા દૈત્યદાનવાઃ ॥

2.5.14

યો ઽનન્તઃ પઠ્યતે સિદ્ધૈર્ દેવદેવર્ષિપૂજિતઃ
સહસ્રશિરસા વ્યક્ત સ્વસ્તિકામલભૂષણઃ ॥

2.5.15

ફણામણિસહસ્રેણ યઃ સ વિદ્યોતયન્ દિશઃ
સર્વાન્ કરોતિ નિર્વીર્યાન્ હિતાય જગતો ઽસુરાન્ ॥

2.5.16

મદાઘૂર્ણિતનેત્રો ઽસૌ યઃ સદૈવૈકકુણ્ડલઃ
કિરીટી સ્રગ્ધરો ભાતિ સાગ્નિઃ શ્વેત ઇવાચલઃ ॥

2.5.17

નીલવાસા મદોત્સિક્તઃ શ્વેતહારોપશોભિતઃ
સાભ્રગઙ્ગાપ્રપાતો ઽસૌ કૈલાસાદ્રિર્ ઇવોન્નતઃ ॥

2.5.18

લાઙ્ગલાસક્તહસ્તાગ્રો બિભ્રન્ મુસલમ્ ઉત્તમમ્
ઉપાસ્યતે સ્વયં કાન્ત્યા યો વારુણ્યા ચ મૂર્તયા ॥

2.5.19

કલ્પાન્તે યસ્ય વક્ત્રેભ્યો વિષાનલશિખોજ્જ્વલઃ
સંકર્ષણાત્મકો રુદ્રો નિષ્ક્રમ્યાત્તિ જગત્ત્રયમ્ ॥

2.5.20

સ બિભ્રચ્ છેખરીભૂતમ્ અશેષં ક્ષિતિમણ્ડલમ્
આસ્તે પાતાલમૂલસ્થઃ શેષો ઽશેષસુરાર્ચિતઃ ॥

2.5.21

તસ્ય વીર્યં પ્રભાવશ્ ચ સ્વરૂપં રૂપમ્ એવ ચ
ન હિ વર્ણયિતું શક્યં જ્ઞાતું વા ત્રિદશૈર્ અપિ ॥

2.5.22

યસ્યૈષા સકલા પૃથ્વી ફણામણિશિખારુણા
આસ્તે કુસુમમાલેવ કસ્ તદ્વીર્યં વદિષ્યતિ ॥

2.5.23

યદા વિજૃમ્ભતે ઽનન્તો મદાઘૂર્ણિતલોચનઃ
તદા ચલતિ ભૂર્ એષા સાદ્રિતોયા સકાનના ॥

2.5.24

ગન્ધર્વાપ્સરસઃ સિદ્ધાઃ કિંનરોરગચારણાઃ
નાન્તં ગુણાનાં ગચ્છન્તિ તેનાનન્તો ઽયમ્ અવ્યયઃ ॥

2.5.25

યસ્ય નાગવધૂહસ્તૈર્ લેપિતં હરિચન્દનમ્
મુહુઃ શ્વાસાનિલાપાસ્તં યાતિ દિક્ષૂદવાસતામ્ ॥

2.5.26

યમ્ આરાધ્ય પુરાણર્ષિર્ ગર્ગો જ્યોતીંષિ તત્ત્વતઃ
જ્ઞાતવાન્ સકલં ચૈવ નિમિત્તપઠિતં ફલમ્ ॥

2.5.27

તેનેયં નાગવર્યેણ શિરસા વિધૃતા મહી
બિભર્તિ માલાં લોકાનાં સદેવાસુરમાનુષામ્ ॥

મૂળ પાઠ: Viṣṇupurāṇa · Edition: The Critical Edition of the Viṣṇupurāṇam, critically edited by M. M. Pathak. Vadodara : Oriental Institute 1997-1999 · Data entry Peter Schreiner · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0