વિષ્ણુપુરાણ (સમીક્ષિત આવૃત્તિ) · અધ્યાય 1.9

ઇદં ચ શૃણુ મૈત્રેય યત્ પૃષ્ટો ઽહમ્ ઇહ ત્વયા
શ્રીસંબદ્ધં મયાપ્ય્ એતચ્ શ્રુતમ્ આસીન્ મરીચિતઃ ॥

દુર્વાસાઃ શંકરસ્યાંશશ્ ચચાર પૃથિવીમ્ ઇમામ્
સ દદર્શ સ્રજં દિવ્યામ્ ઋષિર્ વિદ્યાધરીકરે ॥

સંતાનકાનામ્ અખિલં યસ્યા ગન્ધેન વાસિતમ્
અતિસેવ્યમ્ અભૂદ્ બ્રહ્મન્ તદ્ વનં વનચારિણામ્ ॥

ઉન્મત્તવ્રતધૃગ્ વિપ્રઃ સ દૃષ્ટ્વા શોભનાં સ્રજમ્
તાં યયાચે વરારોહાં વિદ્યાધરવધૂં તતઃ ॥

યાચિતા તેન તન્વઙ્ગી માલાં વિદ્યાધરાઙ્ગના
દદૌ તસ્મૈ વિશાલાક્ષી સાદરં પ્રણિપત્ય તમ્ ॥

તામ્ આદાયાત્મનો મૂર્ધ્નિ સ્રજમ્ ઉન્મત્તરૂપધૃક્
કૃત્વા સ વિપ્રો મૈત્રેય પરિબભ્રામ મેદિનીમ્ ॥

સ દદર્શ સમાયાન્તમ્ ઉન્મત્તૈરાવતસ્થિતમ્
ત્રૈલોક્યાધિપતિં દેવં સહ દેવૈઃ શચીપતિમ્ ॥

તામ્ આત્મનઃ સ શિરસઃ સ્રજમ્ ઉન્મત્તષટ્પદામ્
આદાયામરરાજાય ચિક્ષેપોન્મત્તવન્ મુનિઃ ॥

ગૃહીત્વામરરાજેન સ્રગ્ ઐરાવતમૂર્ધનિ
ન્યસ્તા રરાજ કૈલાસ શિખરે જાહ્નવી યથા ॥

મદાન્ધકારિતાક્ષો ઽસૌ ગન્ધાકૃષ્ટેન વારણઃ
કરેણાઘ્રાય ચિક્ષેપ તાં સ્રજં ધરણીતલે ॥

તતશ્ ચુક્રોધ ભગવાન્ દુર્વાસા મુનિસત્તમઃ
મૈત્રેય દેવરાજાનં ક્રુદ્ધશ્ ચૈતદ્ ઉવાચ હ ॥

ઐશ્વર્યમદદુષ્ટાત્મન્ન્ અતિસ્તબ્ધો ઽસિ વાસવ
શ્રિયો ધામ સ્રજં યસ્ ત્વં મદ્દત્તાં નાભિનન્દસિ ॥

પ્રસાદ ઇતિ નોક્તં તે પ્રણિપાતપુરઃસરમ્
હર્ષોત્ફુલ્લકપોલેન ન ચાપિ શિરસા ધૃતા ॥

મયા દત્તામ્ ઇમાં માલાં યસ્માન્ ન બહુ મન્યસે
ત્રૈલોક્યશ્રીર્ અતો મૂઢ વિનાશમ્ ઉપયાસ્યતિ ॥

માં મન્યતે ઽન્યૈઃ સદૃશં નૂનં શક્ર ભવાન્ દ્વિજૈઃ
અતો ઽવમાનમ્ અસ્માસુ માનિના ભવતા કૃતમ્ ॥

મદ્દત્તા ભવતા યસ્માત્ ક્ષિપ્તા માલા મહીતલે
તસ્માત્ પ્રણષ્ટલક્ષ્મીકં ત્રૈલોક્યં તે ભવિષ્યતિ ॥

યસ્ય સંજાતકોપસ્ય ભયમ્ એતિ ચરાચરમ્
તં ત્વં મામ્ અતિગર્વેણ દેવરાજાવમન્યસે ॥

મહેન્દ્રો વારણસ્કન્ધાદ્ અવતીર્ય ત્વરાન્વિતઃ
પ્રસાદયામ્ આસ મુનિં દુર્વાસસમ્ અકલ્મષમ્ ॥

પ્રસાદ્યમાનઃ સ તદા પ્રણિપાતપુરઃસરમ્
પ્રત્યુવાચ સહસ્રાક્ષં દુર્વાસા મુનિસત્તમઃ ॥

નાહં કૃપાલુહૃદયો ન ચ માં ભજતે ક્ષમા
અન્યે તે મુનયઃ શક્ર દુર્વાસસમ્ અવેહિ મામ્ ॥

ગૌતમાદિભિર્ અન્યૈસ્ ત્વં ગર્વમ્ આપાદિતો મુધા
અક્ષાન્તિસારસર્વસ્વં દુર્વાસસમ્ અવેહિ મામ્ ॥

વસિષ્ઠાદ્યૈર્ દયાસારૈઃ સ્તોત્રં કુર્વદ્ભિર્ ઉચ્ચકૈઃ
ગર્વં ગતો ઽસિ યેનૈવં મામ્ અપ્ય્ અદ્યાવમન્યસે ॥

જ્વલજ્જટાકલાપસ્ય ભૃકુટીકુટિલં મુખમ્
નિરીક્ષ્ય કસ્ ત્રિભુવને મમ યો ન ગતો ભયમ્ ॥

નાહં ક્ષમિષ્યે બહુના કિમ્ ઉક્તેન શતક્રતો
વિડમ્બનામ્ ઇમાં ભૂયઃ કરોષ્ય્ અનુનયાત્મિકામ્ ॥

ઇત્ય્ ઉક્ત્વા પ્રયયૌ વિપ્રો દેવરાજો ઽપિ તં પુનઃ
આરુહ્યૈરાવતં બ્રહ્મન્ પ્રયયાવ્ અમરાવતીમ્ ॥

તતઃપ્રભૃતિ નિઃશ્રીકં સશક્રં ભુવનત્રયમ્
મૈત્રેયાસીદ્ અપધ્વસ્તં સંક્ષીણૌષધિવીરુધમ્ ॥

ન યજ્ઞાઃ સંપ્રવર્તન્તે ન તપસ્યન્તિ તાપસાઃ
ન ચ દાનાદિધર્મેષુ મનશ્ ચક્રે તદા જનઃ ॥

નિઃસત્ત્વાઃ સકલા લોકા લોભાદ્યુપહતેન્દ્રિયાઃ
સ્વલ્પે ઽપિ હિ બભૂવુસ્ તે સાભિલાષા દ્વિજોત્તમ ॥

યતઃ સત્ત્વં તતો લક્ષ્મીઃ સત્ત્વં ભૂત્યનુસારિ ચ
નિઃશ્રીકાણાં કુતઃ સત્ત્વં વિના તેન ગુણાઃ કુતઃ ॥

બલશૌર્યાદ્યભાવશ્ ચ પુરુષાણાં ગુણૈર્ વિના
લઙ્ઘનીયઃ સમસ્તસ્ય બલશૌર્યવિવર્જિતઃ
ભવત્ય્ અપધ્વસ્તમતિર્ લઙ્ઘિતઃ પ્રથિતઃ પુમાન્ ॥

એવમ્ અત્યન્તનિઃશ્રીકે ત્રૈલોક્યે સત્ત્વવર્જિતે
દેવાન્ પ્રતિ બલોદ્યોગં ચક્રુર્ દૈતેયદાનવાઃ ॥

લોભાભિભૂતા નિઃશ્રીકા દૈત્યાઃ સત્ત્વવિવર્જિતાઃ
શ્રિયા વિહીનૈર્ નિઃસત્ત્વૈર્ દેવૈશ્ ચક્રુસ્ તતો રણમ્ ॥

વિજિતાસ્ ત્રિદશા દૈત્યૈર્ ઇન્દ્રાદ્યાઃ શરણં યયુઃ
પિતામહં મહાભાગં હુતાશનપુરોગમાઃ ॥

યથાવત્ કથિતો દેવૈર્ બ્રહ્મા પ્રાહ તતઃ સુરાન્
પરાવરેશં શરણં વ્રજધ્વમ્ અસુરાર્દનમ્ ॥

ઉત્પત્તિસ્થિતિનાશાનામ્ અહેતું હેતુમ્ ઈશ્વરમ્
પ્રજાપતિપતિં વિષ્ણુમ્ અનન્તમ્ અપરાજિતમ્ ॥

પ્રધાનપુંસોર્ અજયોઃ કારણં કાર્યભૂતયોઃ
પ્રણતાર્તિહરં વિષ્ણું સ વઃ શ્રેયો વિધાસ્યતિ ॥

એવમ્ ઉક્ત્વા સુરાન્ સર્વાન્ બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ
ક્ષીરોદસ્યોત્તરં તીરં તૈર્ એવ સહિતો યયૌ ॥

સ ગત્વા ત્રિદશૈઃ સર્વૈઃ સમવેતઃ પિતામહઃ
તુષ્ટાવ વાગ્ભિર્ ઇષ્ટાભિઃ પરાવરપતિં હરિમ્ ॥

નમામિ સર્વં સર્વેશમ્ અનન્તમ્ અજમ્ અવ્યયમ્
લોકધામધરાધારમ્ અપ્રકાશમ્ અભેદિનમ્ ॥

નારાયણમ્ અણીયાંસમ્ અશેષાણામ્ અણીયસામ્
સમસ્તાનાં ગરિષ્ઠં ચ ભૂરાદીનાં ગરીયસામ્ ॥

યત્ર સર્વં યતઃ સર્વમ્ ઉત્પન્નં મત્પુરઃસરમ્
સર્વભૂતશ્ ચ યો દેવઃ પરાણામ્ અપિ યઃ પરઃ ॥

પરઃ પરસ્માત્ પુરુષાત્ પરમાત્મસ્વરૂપધૃક્
યોગિભિશ્ ચિન્ત્યતે યો ઽસૌ મુક્તિહેતોર્ મુમુક્ષુભિઃ ॥

સત્ત્વાદયો ન સન્તીશે યત્ર ચ પ્રાકૃતા ગુણાઃ
સ શુદ્ધઃ સર્વશુદ્ધેભ્યઃ પુમાન્ આદ્યઃ પ્રસીદતુ ॥

કલાકાષ્ઠાનિમેષાદિ કાલસૂત્રસ્ય ગોચરે
યસ્ય શક્તિર્ ન શુદ્ધસ્ય પ્રસીદતુ સ નો હરિઃ ॥

પ્રોચ્યતે પરમેશો હિ યઃ શુદ્ધો ઽપ્ય્ ઉપચારતઃ
પ્રસીદતુ સ નો વિષ્ણુર્ આત્મા યઃ સર્વદેહિનામ્ ॥

યઃ કારણં ચ કાર્યં ચ કારણસ્યાપિ કારણમ્
કાર્યસ્યાપિ ચ યઃ કાર્યં પ્રસીદતુ સ નો હરિઃ ॥

કાર્યકાર્યસ્ય યત્ કાર્યં તત્કાર્યસ્યાપિ યઃ સ્વયમ્
તત્કાર્યકાર્યભૂતો યસ્ તતશ્ ચ પ્રણતો ઽસ્મિ તમ્ ॥

કારણં કારણસ્યાપિ તસ્ય કારણકારણમ્
તત્કારણાનાં હેતું તં પ્રણતો ઽસ્મિ સુરેશ્વરમ્ ॥

ભોક્તારં ભોજ્યભૂતં ચ સ્રષ્ટારં સૃજ્યમ્ એવ ચ
કાર્યકર્તૃસ્વરૂપં તં પ્રણતો ઽસ્મિ પરં પદમ્ ॥

વિશુદ્ધબોધવન્ નિત્યમ્ અજમ્ અક્ષયમ્ અવ્યયમ્
અવ્યક્તમ્ અવિકારં યત્ તદ્ વિષ્ણોઃ પરમં પદમ્ ॥

ન સ્થૂલં ન ચ સૂક્ષ્મં યન્ ન વિશેષણગોચરમ્
તત્ પદં પરમં વિષ્ણોઃ પ્રણમામિ સદામલમ્ ॥

યસ્યાયુતાયુતાંશાંશે વિશ્વશક્તિર્ ઇયં સ્થિતા
પરબ્રહ્મસ્વરૂપસ્ય પ્રણમામિ તમ્ અવ્યયમ્ ॥

યન્ ન દેવા ન મુનયો ન ચાહં ન ચ શંકરઃ
જાનન્તિ પરમેશસ્ય તદ્ વિષ્ણોઃ પરમં પદમ્ ॥

યદ્ યોગિનઃ સદોદ્યુક્તાઃ પુણ્યપાપક્ષયે ઽક્ષયમ્
પશ્યન્તિ પ્રણવે ચિન્ત્યં તદ્ વિષ્ણોઃ પરમં પદમ્ ॥

શક્તયો યસ્ય દેવસ્ય બ્રહ્મવિષ્ણુશિવાત્મિકાઃ
ભવન્ત્ય્ અભૂતપૂર્વસ્ય તદ્ વિષ્ણોઃ પરમં પદમ્ ॥

સર્વેશ સર્વભૂતાત્મન્ સર્વ સર્વાશ્રયાચ્યુત
પ્રસીદ વિષ્ણો ભક્તાનાં વ્રજ નો દૃષ્ટિગોચરમ્ ॥

ઇત્ય્ ઉદીરિતમ્ આકર્ણ્ય બ્રહ્મણસ્ ત્રિદશાસ્ તતઃ
પ્રણમ્યોચુઃ પ્રસીદેતિ વ્રજ નો દૃષ્ટિગોચરમ્ ॥

યન્ નાયં ભગવાન્ બ્રહ્મા જાનાતિ પરમં પદમ્
તં નતાઃ સ્મો જગદ્ધામ તવ સર્વગતાચ્યુત ॥

ઇત્ય્ અન્તે વચસસ્ તેષાં દેવાનાં બ્રહ્મણસ્ તથા
ઊચુર્ દેવર્ષયઃ સર્વે બૃહસ્પતિપુરોગમાઃ ॥

આદ્યો યજ્ઞઃ પુમાન્ ઈડ્યો યઃ પૂર્વેષાં ચ પૂર્વજઃ
તં નતાઃ સ્મો જગત્સ્રષ્ટુઃ સ્રષ્ટારમ્ અવિશેષણમ્ ॥

ભગવન્ ભૂતભવ્યેશ યજ્ઞમૂર્તિધરાવ્યય
પ્રસીદ પ્રણતાનાં ત્વં સર્વેષાં દેહિ દર્શનમ્ ॥

એષ બ્રહ્મા તથૈવાયં સહ રુદ્રૈસ્ ત્રિલોચનઃ
સર્વાદિત્યૈઃ સમં પૂષા પાવકો ઽયં સહાગ્નિભિઃ ॥

અશ્વિનૌ વસવશ્ ચેમે સર્વે ચૈતે મરુદ્ગણાઃ
સાધ્યા વિશ્વે તથા દેવા દેવેન્દ્રશ્ ચાયમ્ ઈશ્વરઃ ॥

પ્રણામપ્રવણા નાથ દૈત્યસૈન્યપરાજિતાઃ
શરણં ત્વામ્ અનુપ્રાપ્તાઃ સમસ્તા દેવતાગણાઃ ॥

એવં સંસ્તૂયમાનસ્ તુ ભગવાઞ્ છઙ્ખચક્રધૃક્
જગામ દર્શનં તેષાં મૈત્રેય પરમેશ્વરઃ ॥

તં દૃષ્ટ્વા તે તદા દેવાઃ શઙ્ખચક્રગદાધરમ્
અપૂર્વરૂપસંસ્થાનં તેજસાં રાશિમ્ ઊર્જિતમ્ ॥

પ્રણમ્ય પ્રણતાઃ પૂર્વં સંક્ષોભસ્તિમિતેક્ષણાઃ
તુષ્ટુવુઃ પુણ્ડરીકાક્ષં પિતામહપુરોગમાઃ ॥

નમો નમસ્ તે વિશ્વેશ ત્વં બ્રહ્મા ત્વં પિનાકધૃક્
ઇન્દ્રસ્ ત્વમ્ અગ્નિઃ પવનો વરુણઃ સવિતા યમઃ
વસવો મરુતઃ સાધ્યા વિશ્વેદેવગણા ભવાન્ ॥

યો ઽયં તવાગતો દેવ સમીપં દેવતાગણઃ
સ ત્વમ્ એવ જગત્સ્રષ્ટા યતઃ સર્વગતો ભવાન્ ॥

ત્વં યજ્ઞસ્ ત્વં વષટ્કારસ્ ત્વમ્ ઓઙ્કારઃ પ્રજાપતિઃ
વેત્તા વેદ્યં ચ સર્વાત્મંસ્ ત્વન્મયં ચાખિલં જગત્ ॥

ત્વામ્ આર્તાઃ શરણં વિષ્ણો પ્રયાતા દૈત્યનિર્જિતાઃ
વયં પ્રસીદ સર્વાત્મંસ્ તેજસાપ્યાયયસ્વ નઃ ॥

તાવદ્ આર્તિસ્ તથા વાઞ્છા તાવન્ મોહસ્ તથાસુખમ્
યાવન્ નાયાતિ શરણં ત્વામ્ અશેષાઘનાશનમ્ ॥

ત્વં પ્રસાદં પ્રસન્નાત્મન્ પ્રપન્નાનાં કુરુષ્વ નઃ
તેજસાં નાથ સર્વેષાં સ્વશક્ત્યાપ્યાયનં કુરુ ॥

એવં સંસ્તૂયમાનસ્ તુ પ્રણતૈર્ અમરૈર્ હરિઃ
પ્રસન્નદૃષ્ટિર્ ભગવાન્ ઇદમ્ આહ સ વિશ્વકૃત્ ॥

તેજસો ભવતાં દેવાઃ કરિષ્યામ્ય્ ઉપબૃંહણમ્
વદામ્ય્ અહં યત્ ક્રિયતાં ભવદ્ભિસ્ તદ્ ઇદં સુરાઃ ॥

આનીય સહિતા દૈત્યૈઃ ક્ષીરાબ્ધૌ સકલૌષધીઃ
મન્થાનં મન્દરં કૃત્વા નેત્રં કૃત્વા તુ વાસુકિમ્
મથ્યતામ્ અમૃતં દેવાઃ સહાયે મય્ય્ અવસ્થિતે ॥

સામપૂર્વં ચ દૈતેયાસ્ તત્ર સાહાય્યકર્મણિ
સામાન્યફલભોક્તારો યૂયં વાચ્યા ભવિષ્યથ ॥

મથ્યમાને ચ તત્રાબ્ધૌ યત્ સમુત્પદ્યતે ઽમૃતમ્
તત્પાનાદ્ બલિનો યૂયમ્ અમરાશ્ ચ ભવિષ્યથ ॥

તથા ચાહં કરિષ્યામિ તે યથા ત્રિદશદ્વિષઃ
ન પ્રાપ્સ્યન્ત્ય્ અમૃતં દેવાઃ કેવલં ક્લેશભાગિનઃ ॥

ઇત્ય્ ઉક્તા દેવદેવેન સર્વ એવ તતઃ સુરાઃ
સંધાનમ્ અસુરૈઃ કૃત્વા યત્નવન્તો ઽમૃતે ઽભવન્ ॥

નાનૌષધીઃ સમાનીય દેવદૈતેયદાનવાઃ
ક્ષિપ્ત્વા ક્ષીરાબ્ધિપયસિ શરદભ્રામલત્વિષિ ॥

મન્થાનં મન્દરં કૃત્વા નેત્રં કૃત્વા ચ વાસુકિમ્
તતો મથિતુમ્ આરબ્ધા મૈત્રેય તરસામૃતમ્ ॥

વિબુધાઃ સહિતાઃ સર્વે યતઃ પુચ્છં તતઃ કૃતાઃ
કૃષ્ણેન વાસુકેર્ દૈત્યાઃ પૂર્વકાયે નિવેશિતાઃ ॥

તે તસ્ય ફણનિઃશ્વાસ વહ્નિનાપહતત્વિષઃ
નિસ્તેજસો ઽસુરાઃ સર્વે બભૂવુર્ અમિતદ્યુતે ॥

તેનૈવ મુખનિઃશ્વાસ વાયુનાસ્તબલાહકૈઃ
પુચ્છપ્રદેશે વર્ષદ્ભિસ્ તદા ચાપ્યાયિતાઃ સુરાઃ ॥

ક્ષીરોદમધ્યે ભગવાન્ કૂર્મરૂપી સ્વયં હરિઃ
મન્દરાદ્રેર્ અધિષ્ઠાનં ભ્રમતો ઽભૂન્ મહામુને ॥

રૂપેણાન્યેન દેવાનાં મધ્યે ચક્રગદાધરઃ
ચકર્ષ નાગરાજાનં દૈત્યમધ્યે ઽપરેણ ચ ॥

ઉપર્ય્ આક્રાન્તવાઞ્ છૈલં બૃહદ્રૂપેણ કેશવઃ
તથાપરેણ મૈત્રેય યન્ ન દૃષ્ટં સુરાસુરૈઃ ॥

તેજસા નાગરાજાનં તથાપ્યાયિતવાન્ હરિઃ
અન્યેન તેજસા દેવાન્ ઉપબૃંહિતવાન્ વિભુઃ ॥

મથ્યમાને તતસ્ તસ્મિન્ ક્ષીરાબ્ધૌ દેવદાનવૈઃ
હવિર્ધામાભવત્ પૂર્વં સુરભિઃ સુરપૂજિતા ॥

જગ્મુર્ મુદં તતો દેવા દાનવાશ્ ચ મહામુને
વ્યાક્ષિપ્તચેતસશ્ ચૈવ બભૂવુઃ સ્તિમિતેક્ષણાઃ ॥

કિમ્ એતદ્ ઇતિ સિદ્ધાનાં દિવિ ચિન્તયતાં તતઃ
બભૂવ વારુણી દેવી મદાઘૂર્ણિતલોચના ॥

કૃતાવર્તાત્ તતસ્ તસ્માત્ ક્ષીરોદાદ્ વાસયઞ્ જગત્
ગન્ધેન પારિજાતો ઽભૂદ્ દેવસ્ત્રીનન્દનસ્ તરુઃ ॥

રૂપૌદાર્યગુણોપેતસ્ તતશ્ ચાપ્સરસાં ગણઃ
ક્ષીરોદધેઃ સમુત્પન્નો મૈત્રેય પરમાદ્ભુતઃ ॥

તતઃ શીતાંશુર્ અભવજ્ જગૃહે તં મહેશ્વરઃ
જગૃહુશ્ ચ વિષં નાગાઃ ક્ષીરોદાબ્ધિસમુત્થિતમ્ ॥

તતો ધન્વન્તરિર્ દેવઃ શ્વેતામ્બરધરઃ સ્વયમ્
બિભ્રત્કમણ્ડલું પૂર્ણમ્ અમૃતસ્ય સમુત્થિતઃ ॥

તતઃ સ્વસ્થમનસ્કાસ્ તે સર્વે દૈતેયદાનવાઃ
બભૂવુર્ મુદિતાઃ સદ્યો મૈત્રેય મુનિભિઃ સહ ॥

તતઃ સ્ફુરત્કાન્તિમતી વિકાસિકમલે સ્થિતા
શ્રીર્ દેવી પયસસ્ તસ્માદ્ ઉત્થિતા ધૃતપઙ્કજા ॥

તાં તુષ્ટુવુર્ મુદા યુક્તાઃ શ્રીસૂક્તેન મહર્ષયઃ ॥

વિશ્વાવસુમુખાસ્ તસ્યા ગન્ધર્વાઃ પુરતો જગુઃ
ઘૃતાચીપ્રમુખા બ્રહ્મન્ નનૃતુશ્ ચાપ્સરોગણાઃ ॥

ગઙ્ગાદ્યાઃ સરિતસ્ તોયૈઃ સ્નાનાર્થમ્ ઉપતસ્થિરે
દિગ્ગજા હેમપાત્રસ્થમ્ આદાય વિમલં જલમ્
સ્નાપયાં ચક્રિરે દેવીં સર્વલોકમહેશ્વરીમ્ ॥

ક્ષીરોદો રૂપધૃક્ તસ્યૈ માલામ્ અમ્લાનપઙ્કજામ્
દદૌ વિભૂષણાન્ય્ અઙ્ગે વિશ્વકર્મા ચકાર હ ॥

દિવ્યમાલ્યામ્બરધરા સ્નાતા ભૂષણભૂષિતા
પશ્યતાં સર્વદેવાનાં યયૌ વક્ષઃસ્થલં હરેઃ ॥

તતો ઽવલોકિતા દેવા હરિવક્ષઃસ્થલસ્થયા
લક્ષ્મ્યા મૈત્રેય સહસા પરાં નિર્વૃતિમ્ આગતાઃ ॥

ઉદ્વેગં પરમં જગ્મુર્ દૈત્યા વિષ્ણુપરાઙ્મુખાઃ
ત્યક્તા લક્ષ્મ્યા મહાભાગ વિપ્રચિત્તિપુરોગમાઃ ॥

તતસ્ તે જગૃહુર્ દૈત્યા ધન્વન્તરિકરે સ્થિતમ્
કમણ્ડલું મહાવીર્યા યત્રાસ્તે તદ્ દ્વિજામૃતમ્ ॥

માયયા મોહયિત્વા તાન્ વિષ્ણુઃ સ્ત્રીરૂપમ્ આસ્થિતઃ
દાનવેભ્યસ્ તદ્ આદાય દેવેભ્યઃ પ્રદદૌ વિભુઃ ॥

તતઃ પપુઃ સુરગણાઃ શક્રાદ્યાસ્ તત્ તદામૃતમ્
ઉદ્યતાયુધનિસ્ત્રિંશા દૈત્યાસ્ તાંશ્ ચ સમભ્યયુઃ ॥

પીતે ઽમૃતે ચ બલિભિર્ દેવૈર્ દૈત્યચમૂસ્ તદા
વધ્યમાના દિશો ભેજે પાતાલં ચ વિવેશ વૈ ॥

તતો દેવા મુદા યુક્તાઃ શઙ્ખચક્રગદાધરમ્
પ્રણિપત્ય યથાપૂર્વમ્ અશાસંસ્ તત્ ત્રિવિષ્ટપમ્ ॥

દેવદેવે ગતે તસ્મિન્ વાસુદેવેશ્વરં હરિમ્ ॥

તુષ્ટુવુઃ પુણ્ડરીકાક્ષમ્ અન્તર્ધાનગતં હરિમ્ ॥

તતઃ પ્રસન્નભાઃ સૂર્યઃ પ્રયયૌ સ્વેન વર્ત્મના
જ્યોતીંષિ ચ યથામાર્ગં પ્રયયુર્ મુનિસત્તમ ॥

જજ્વાલ ભગવાંશ્ ચોચ્ચૈશ્ ચારુદીપ્તિર્ વિભાવસુઃ
ધર્મે ચ સર્વભૂતાનાં તદા મતિર્ અજાયત ॥

શ્રિયા જુષ્ટં ચ ત્રૈલોક્યં બભૂવ દ્વિજસત્તમ
શક્રશ્ ચ ત્રિદશશ્રેષ્ઠઃ પુનઃ શ્રીમાન્ અજાયત ॥

સિંહાસનગતઃ શક્રઃ સંપ્રાપ્ય ત્રિદિવં પુનઃ
દેવરાજ્યે સ્થિતો દેવીં તુષ્ટાવાબ્જકરાં તતઃ ॥

દુર્વાસશાપપાતેન પુનર્ મા ભૂદ્ ઇયં હરે ॥

તથ્યેતિ ચાભિપ્રાયેણસ્ તુષ્ટાવ શ્રિયમાનતઃ ॥

નમસ્યે સર્વલોકાનાં જનનીમ્ અબ્જસંભવામ્
શ્રિયમ્ ઉન્નિદ્રપદ્માક્ષીં વિષ્ણુવક્ષઃસ્થલસ્થિતામ્ ॥

પદ્માલયાં પદ્મકરાં પદ્મપત્રનિભેક્ષણામ્ ॥

વન્દે પદ્મમુખાં દેવીં પદ્મનાભપ્રિયામ્ અહમ્ ॥

ત્વં સિદ્ધિસ્ ત્વં સ્વધા સ્વાહા સુધા ત્વં લોકપાવની
સંધ્યા રાત્રિઃ પ્રભા ભૂતિર્ મેધા શ્રદ્ધા સરસ્વતી ॥

યજ્ઞવિદ્યા મહાવિદ્યા ગુહ્યવિદ્યા ચ શોભને
આત્મવિદ્યા ચ દેવિ ત્વં વિમુક્તિફલદાયિની ॥

આન્વીક્ષિકી ત્રયી વાર્તા દણ્ડનીતિસ્ ત્વમ્ એવ ચ
સૌમ્યાસૌમ્યૈર્ જગદ્ રૂપૈસ્ ત્વયૈતદ્ દેવિ પૂરિતમ્ ॥

કા ત્વ્ અન્યા ત્વામ્ ઋતે દેવિ સર્વયજ્ઞમયં વપુઃ
અધ્યાસ્તે દેવદેવસ્ય યોગિચિન્ત્યં ગદાભૃતઃ ॥

ત્વયા દેવિ પરિત્યક્તં સકલં ભુવનત્રયમ્
વિનષ્ટપ્રાયમ્ અભવત્ ત્વયેદાનીં સમેધિતમ્ ॥

દારાઃ પુત્રાસ્ તથાગારં સુહૃદ્ધાન્યધનાદિકમ્
ભવત્ય્ એતન્ મહાભાગે નિત્યં ત્વદ્વીક્ષણાન્ નૃણામ્ ॥

શરીરારોગ્યમ્ ઐશ્વર્યમ્ અરિપક્ષક્ષયઃ સુખમ્
દેવિ ત્વદ્દૃષ્ટિદૃષ્ટાનાં પુરુષાણાં ન દુર્લભમ્ ॥

ત્વં માતા સર્વભૂતાનાં દેવદેવો હરિઃ પિતા
ત્વયૈતદ્ વિષ્ણુના ચામ્બ જગદ્ વ્યાપ્તં ચરાચરમ્ ॥

મા નઃ કોશં તથા ગોષ્ઠં મા ગૃહં મા પરિચ્છદમ્
મા શરીરં કલત્રં ચ ત્યજેથાઃ સર્વપાવનિ ॥

મા પુત્રાન્ મા સુહૃદ્વર્ગાન્ મા પશૂન્ મા વિભૂષણમ્
ત્યજેથા મમ દેવસ્ય વિષ્ણોર્ વક્ષઃસ્થલાલયે ॥

સત્ત્વેન સત્યશૌચાભ્યાં તથા શીલાદિભિર્ ગુણૈઃ
ત્યજ્યન્તે તે નરાઃ સદ્યઃ સંત્યક્તા યે ત્વયામલે ॥

ત્વયાવલોકિતાઃ સદ્યઃ શીલાદ્યૈર્ અખિલૈર્ ગુણૈઃ
કુલૈશ્વર્યૈશ્ ચ યુજ્યન્તે પુરુષા નિર્ગુણા અપિ ॥

સ શ્લાઘ્યઃ સ ગુણી ધન્યઃ સ કુલીનઃ સ બુદ્ધિમાન્
સ શૂરઃ સ ચ વિક્રાન્તો યસ્ ત્વયા દેવિ વીક્ષિતઃ ॥

સદ્યો વૈગુણ્યમ્ આયાન્તિ શીલાદ્યાઃ સકલા ગુણાઃ
પરાઙ્મુખી જગદ્ધાત્રી યસ્ય ત્વં વિષ્ણુવલ્લભે ॥

ન તે વર્ણયિતું શક્તા ગુણાઞ્ જિહ્વાપિ વેધસઃ
પ્રસીદ દેવિ પદ્માક્ષિ માસ્માંસ્ ત્યાક્ષીઃ કદાચન ॥

એવં શ્રીઃ સંસ્તુતા સમ્યક્ પ્રાહ હૃષ્ટા શતક્રતુમ્
શૃણ્વતાં સર્વદેવાનાં સર્વભૂતસ્થિતા દ્વિજ ॥

પરિતુષ્ટાસ્મિ દેવેશ સ્તોત્રેણાનેન તે હરે
વરં વૃણીષ્વ યસ્ ત્વ્ ઇષ્ટો વરદાહં તવાગતા ॥

વરદા યદિ મે દેવિ વરાર્હો યદિ ચાપ્ય્ અહમ્
ત્રૈલોક્યં ન ત્વયા ત્યાજ્યમ્ એષ મે ઽસ્તુ વરઃ પરઃ ॥

સ્તોત્રેણ યસ્ તથૈતેન ત્વાં સ્તોષ્યત્ય્ અબ્ધિસંભવે
સ ત્વયા ન પરિત્યાજ્યો દ્વિતીયો ઽસ્તુ વરો મમ ॥

ત્રૈલોક્યં ત્રિદશશ્રેષ્ઠ ન સંત્યક્ષ્યામિ વાસવ
દત્તો વરો મયાયં તે સ્તોત્રારાધનતુષ્ટયા ॥

યશ્ ચ સાયં તથા પ્રાતઃ સ્તોત્રેણાનેન માનવઃ
માં સ્તોષ્યતિ ન તસ્યાહં ભવિષ્યામિ પરાઙ્મુખી ॥

એવં દદૌ વરૌ દેવી દેવરાજાય વૈ પુરા
મૈત્રેય શ્રીર્ મહાભાગા સ્તોત્રારાધનતોષિતા ॥

ભૃગોઃ ખ્યાત્યાં સમુત્પન્ના શ્રીઃ પૂર્વમ્ ઉદધેઃ પુનઃ
દેવદાનવયત્નેન પ્રસૂતામૃતમન્થને ॥

એવં યદા જગત્સ્વામી દેવદેવો જનાર્દનઃ
અવતારં કરોત્ય્ એષા તદા શ્રીસ્ તત્સહાયિની ॥

પુનશ્ ચ પદ્મા સંભૂતા આદિત્યો ઽભૂદ્ યદા હરિઃ
યદા તુ ભાર્ગવો રામસ્ તદાભૂદ્ ધરણી ત્વ્ ઇયમ્ ॥

રાઘવત્વે ઽભવત્ સીતા રુક્મિણી કૃષ્ણજન્મનિ
અન્યેષુ ચાવતારેષુ વિષ્ણોર્ એષા સહાયિની ॥

દેવત્વે દેવદેહેયં મનુષ્યત્વે ચ માનુષી
વિષ્ણોર્ દેહાનુરૂપાં વૈ કરોત્ય્ એષાત્મનસ્ તનુમ્ ॥

યશ્ ચૈતચ્ છૃણુયાજ્ જન્મ લક્ષ્મ્યા યશ્ ચ પઠેન્ નરઃ
શ્રિયો ન વિચ્યુતિસ્ તસ્ય ગૃહે યાવત્ કુલત્રયમ્ ॥

પઠ્યતે યેષુ ચૈવેયં ગૃહેષુ શ્રીસ્તુતિર્ મુને
અલક્ષ્મીઃ કલહાધારા ન તેષ્વ્ આસ્તે કદાચન ॥

એતત્ તે કથિતં બ્રહ્મન્ યન્ માં ત્વં પરિપૃચ્છસિ
ક્ષીરાબ્ધૌ શ્રીર્ યથા જાતા પૂર્વં ભૃગુસુતા સતી ॥

ઇતિ સકલવિભૂત્યવાપ્તિહેતુઃ સ્તુતિર્ ઇયમ્ ઇન્દ્રમુખોદ્ગતા હિ લક્ષ્મ્યાઃ
અનુદિનમ્ ઇહ પઠ્યતે નૃભિર્ યૈર્ વસતિ ન તેષુ કદાચિદ્ અપ્ય્ અલક્ષ્મીઃ ॥