વિષ્ણુપુરાણ (સમીક્ષિત આવૃત્તિ) · અધ્યાય 1.8

કથિતસ્ તામસઃ સર્ગો બ્રહ્મણસ્ તે મહામુને
રુદ્રસર્ગં પ્રવક્ષ્યામિ તન્ મે નિગદતઃ શૃણુ ॥

કલ્પાદાવ્ આત્મનસ્ તુલ્યં સુતં પ્રધ્યાયતસ્ તતઃ
પ્રાદુર્ આસીત્ પ્રભોર્ અઙ્કે કુમારો નીલલોહિતઃ ॥

રુદન્ વૈ સુસ્વરં સો ઽથ દ્રવંશ્ ચ દ્વિજસત્તમ
કિં રોદિષીતિ તં બ્રહ્મા રુદન્તં પ્રત્યુવાચ હ ॥

નામ દેહીતિ તં સો ઽથ પ્રત્યુવાચ પ્રજાપતિઃ
રુદ્રસ્ ત્વં દેવ નામ્નાસિ મા રોદીર્ ધૈર્યમ્ આવહ
એવમ્ ઉક્તઃ પુનઃ સો ઽથ સપ્તકૃત્વો રુરોદ વૈ ॥

તતો ઽન્યાનિ દદૌ તસ્મૈ સપ્ત નામાનિ સ પ્રભુઃ
સ્થાનાનિ ચૈષામ્ અષ્ટાનાં પત્નીઃ પુત્રાંશ્ ચ વૈ વિભુઃ ॥

ભવં શર્વમ્ અથેશાનં તથા પશુપતિં દ્વિજ
ભીમમ્ ઉગ્રં મહાદેવમ્ ઉવાચ સ પિતામહઃ ॥

ચક્રે નામાન્ય્ અથૈતાનિ સ્થાનાન્ય્ એષાં ચકાર સઃ
સૂર્યો જલં મહી વાયુર્ વહ્નિર્ આકાશમ્ એવ ચ
દીક્ષિતો બ્રાહ્મણઃ સોમ ઇત્ય્ એતાસ્ તનવઃ ક્રમાત્ ॥

સુવર્ચલા તથૈવોષા વિકેશી ચાપરા શિવા
સ્વાહા દિશસ્ તથા દીક્ષા રોહિણી ચ યથાક્રમમ્ ॥

સૂર્યાદીનાં નરશ્રેષ્ઠ રુદ્રાદ્યૈર્ નામભિઃ સહ
પત્ન્યઃ સ્મૃતા મહાભાગ તદપત્યાનિ મે શૃણુ ॥

યેષાં સૂતિપ્રસૂતૈશ્ ચ ઇદમ્ આપૂરિતં જગત્ ॥

શનૈશ્ચરસ્ તથા શુક્રો લોહિતાઙ્ગો મનોજવઃ
સ્કન્દઃ સ્વર્ગો ઽથ સન્તાનો બુધશ્ ચાનુક્રમાત્ સુતાઃ ॥

એવંપ્રકારો રુદ્રો ઽસૌ સતીં ભાર્યામ્ અવિન્દત
દક્ષકોપાચ્ ચ તત્યાજ સા સતી સ્વં કલેવરમ્ ॥

ઉપયેમે દુહિતરં દક્ષસ્યૈવ પ્રજાપતેઃ ॥

હિમવદ્દુહિતા સાભૂન્ મેનાયાં દ્વિજસત્તમ
ઉપયેમે પુનશ્ ચોમામ્ અનન્યાં ભગવાન્ ભવઃ ॥

દેવૌ ધાતૃવિધાતારૌ ભૃગોઃ ખ્યાતિર્ અસૂયત
શ્રિયં ચ દેવદેવસ્ય પત્ની નારાયણસ્ય યા ॥

ક્ષીરાબ્ધૌ શ્રીઃ સમુત્પન્ના શ્રૂયતે ઽમૃતમન્થને
ભૃગોઃ ખ્યાત્યાં સમુત્પન્નેત્ય્ એતદ્ આહ કથં ભવાન્ ॥

નિત્યૈવૈષા જગન્માતા વિષ્ણોઃ શ્રીર્ અનપાયિની
યથા સર્વગતો વિષ્ણુસ્ તથૈવેયં દ્વિજોત્તમ ॥

અર્થો વિષ્ણુર્ ઇયં વાણી નીતિર્ એષા નયો હરિઃ
બોધો વિષ્ણુર્ ઇયં બુદ્ધિર્ ધર્મો ઽસૌ સત્ક્રિયા ત્વ્ ઇયમ્ ॥

સ્રષ્ટા વિષ્ણુર્ ઇયં સૃષ્ટિઃ શ્રીર્ ભૂમિર્ ભૂધરો હરિઃ
સંતોષો ભગવાંલ્ લક્ષ્મીસ્ તુષ્ટિર્ મૈત્રેય શાશ્વતી ॥

ઇચ્છા શ્રીર્ ભગવાન્ કામો યજ્ઞો ઽસૌ દક્ષિણા તુ સા
આજ્યાહુતિર્ અસૌ દેવી પુરોડાશો જનાર્દનઃ ॥

પત્નીશાલા મુને લક્ષ્મીઃ પ્રાગ્વંશો મધુસૂદનઃ
ચિતિર્ લક્ષ્મીર્ હરિર્ યૂપ ઇધ્મા શ્રીર્ ભગવાન્ કુશઃ ॥

સામસ્વરૂપી ભગવાન્ ઉદ્ગીતિઃ કમલાલયા
સ્વાહા લક્ષ્મીર્ જગન્નાથો વાસુદેવો હુતાશનઃ ॥

શંકરો ભગવાઞ્ છૌરિર્ ગૌરી લક્ષ્મીર્ દ્વિજોત્તમ
મૈત્રેય કેશવઃ સૂર્યસ્ તત્પ્રભા કમલાલયા ॥

વિષ્ણુઃ પિતૃગણઃ પદ્મા સ્વધા શાશ્વતપુષ્ટિદા
દ્યૌઃ શ્રીઃ સર્વાત્મકો વિષ્ણુર્ અવકાશો ઽતિવિસ્તરઃ ॥

શશાઙ્કઃ શ્રીધરઃ કાન્તિઃ શ્રીસ્ તસ્યૈવાનપાયિની
ધૃતિર્ લક્ષ્મીર્ જગચ્ચેષ્ટા વાયુઃ સર્વત્રગો હરિઃ ॥

જલધિર્ દ્વિજ ગોવિન્દસ્ તદ્વેલા શ્રીર્ મહામતે
લક્ષ્મીસ્વરૂપમ્ ઇન્દ્રાણી દેવેન્દ્રો મધુસૂદનઃ ॥

યમશ્ ચક્રધરઃ સાક્ષાદ્ ધૂમોર્ણા કમલાલયા
ઋદ્ધિઃ શ્રીઃ શ્રીધરો દેવઃ સ્વયમ્ એવ ધનેશ્વરઃ ॥

ગૌરી લક્ષ્મીર્ મહાભાગા કેશવો વરુણઃ સ્વયમ્
શ્રીર્ દેવસેના વિપ્રેન્દ્ર દેવસેનાપતિર્ હરિઃ ॥

અવષ્ટમ્ભો ગદાપાણિઃ શક્તિર્ લક્ષ્મીર્ દ્વિજોત્તમ
કાષ્ઠા લક્ષ્મીર્ નિમેષો ઽસૌ મુહૂર્તો ઽસૌ કલા તુ સા ॥

જ્યોત્સ્ના લક્ષ્મીઃ પ્રદીપો ઽસૌ સર્વઃ સર્વેશ્વરો હરિઃ
લતાભૂતા જગન્માતા શ્રીર્ વિષ્ણુર્ દ્રુમસંસ્થિતિઃ ॥

વિભાવરી શ્રીર્ દિવસો દેવશ્ ચક્રગદાધરઃ
વરપ્રદો વરો વિષ્ણુર્ વધૂઃ પદ્મવનાલયા ॥

નદસ્વરૂપી ભગવાઞ્ શ્રીર્ નદીરૂપસંસ્થિતા
ધ્વજશ્ ચ પુણ્ડરીકાક્ષઃ પતાકા કમલાલયા ॥

તૃષ્ણા લક્ષ્મીર્ જગત્સ્વામી લોભો નારાયણઃ પરઃ
રતિરાગૌ ચ ધર્મજ્ઞ લક્ષ્મીર્ ગોવિન્દ એવ ચ ॥

કિં વાત્ર બહુનોક્તેન સંક્ષેપેણેદમ્ ઉચ્યતે ॥

દેવતિર્યઙ્મનુષ્યેષુ પુંનામ્નિ ભગવાન્ હરિઃ
સ્ત્રીનામ્નિ લક્ષ્મીર્ મૈત્રેય નાનયોર્ વિદ્યતે પરમ્ ॥