વિષ્ણુપુરાણ (સમીક્ષિત આવૃત્તિ) · અધ્યાય 1.18

તસ્યૈતાં દાનવાશ્ ચેષ્ટાં દૃષ્ટ્વા દૈત્યપતેર્ ભયાત્
આચચક્ષુઃ સ ચોવાચ સૂદાન્ આહૂય સત્વરઃ ॥

હે સૂદા મમ પુત્રો ઽસાવ્ અન્યેષામ્ અપિ દુર્મતિઃ
કુમાર્ગદેશિકો દુષ્ટો હન્યતામ્ અવિલમ્બિતમ્ ॥

હાલાહલં વિષં તસ્ય સર્વભક્ષ્યેષુ દીયતામ્
અવિજ્ઞાતમ્ અસૌ પાપો વધ્યતાં મા વિચાર્યતામ્ ॥

તે તથૈવ તતશ્ ચક્રુઃ પ્રહ્લાદાય મહાત્મને
વિષદાનં યથાજ્ઞપ્તં પિત્રા તસ્ય મહાત્મનઃ ॥

હાલાહલં વિષં ઘોરમ્ અનન્તોચ્ચારણેન સઃ
અભિમન્ત્ર્ય સહાન્નેન મૈત્રેય બુભુજે તદા ॥

અવિકારં સ તદ્ ભુક્ત્વા પ્રહ્લાદઃ સ્વસ્થમાનસઃ
અનન્તખ્યાતિનિર્વીર્યં જરયામ્ આસ દુર્વિષમ્ ॥

તતઃ સૂદા ભયત્રસ્તા જીર્ણં દૃષ્ટ્વા મહાવિષમ્
દૈત્યેશ્વરમ્ ઉપાગમ્ય પ્રણિપત્યેદમ્ અબ્રુવન્ ॥

દૈત્યરાજ વિષં દત્તમ્ અસ્માભિર્ અતિભીષણમ્
જીર્ણં તચ્ ચ સહાન્નેન પ્રહ્લાદેન સુતેન તે ॥

ત્વર્યતાં ત્વર્યતાં સદ્યો હે હે દૈત્યપુરોહિતાઃ
કૃત્યાં તસ્ય વિનાશાય ઉત્પાદયત મા ચિરમ્ ॥

સકાશમ્ આગમ્ય તતઃ પ્રહ્લાદસ્ય પુરોહિતાઃ
સામપૂર્વમ્ અથોચુસ્ તે પ્રહ્લાદં વિનયાન્વિતમ્ ॥

જાતસ્ ત્રૈલોક્યવિખ્યાત આયુષ્મન્ બ્રહ્મણઃ કુલે
દૈત્યરાજસ્ય તનયો હિરણ્યકશિપોર્ ભવાન્ ॥

કિં દૈવૈઃ કિમ્ અનન્તેન કિમ્ અન્યેન તવાશ્રયઃ
પિતા સમસ્તલોકાનાં ત્વં તથૈવ ભવિષ્યસિ ॥

તસ્માત્ પરિત્યજૈનાં ત્વં વિપક્ષસ્તવસંહિતામ્
વાચ્યઃ પિતા સમસ્તાનાં ગુરૂણાં પરમો ગુરુઃ ॥

એવમ્ એતન્ મહાભાગાઃ શ્લાઘ્યમ્ એતન્ મહાકુલમ્
મરીચેઃ સકલે ઽપ્ય્ અસ્મિન્ ત્રૈલોક્યે નાન્યથા વદેત્ ॥

પિતા ચ મમ સર્વસ્મિઞ્ જગત્ય્ ઉત્કૃષ્ટચેષ્ટિતઃ
એતદ્ અપ્ય્ અવગચ્છામિ સત્યમ્ અત્રાપિ નાનૃતમ્ ॥

ગુરૂણામ્ અપિ સર્વેષાં પિતા પરમકો ગુરુઃ
યદ્ ઉક્તં ભ્રાન્તિસ્ તત્રાપિ સ્વલ્પાપિ હિ ન વિદ્યતે ॥

પિતા ગુરુર્ ન સંદેહઃ પૂજનીયઃ પ્રયત્નતઃ
તત્રાપિ નાપરાધ્યામીત્ય્ એવં મનસિ મે સ્થિતમ્ ॥

યત્ ત્વ્ એતત્ કિમ્ અનન્તેનેત્ય્ ઉક્તં યુષ્માભિર્ ઈદૃશમ્
કો બ્રવીતિ યથાયુક્તં કિં તુ નૈતદ્ વચો ઽર્થવત્ ॥

ઇત્ય્ ઉક્ત્વા સો ઽભવન્ મૌની તેષાં ગૌરવયન્ત્રિતઃ
પ્રહસ્ય ચ પુનઃ પ્રાહ કિમ્ અનન્તેન સાધ્વ્ ઇતિ ॥

સાધુ ભોઃ કિમ્ અનન્તેન સાધુ ભો ગુરવો મમ
શ્રૂયતાં યદ્ અનન્તેન યદિ ખેદં ન યાસ્યથ ॥

ધર્માર્થકામમોક્ષાખ્યઃ પુરુષાર્થ ઉદાહૃતઃ
ચતુષ્ટયમ્ ઇદં યસ્માત્ તસ્માત્ કિં કિમ્ ઇદં વૃથા ॥

મરીચિમિશ્રૈર્ દક્ષેણ તથૈવાન્યૈર્ અનન્તતઃ
ધર્મઃ પ્રાપ્તસ્ તથૈવાન્યૈર્ અર્થઃ કામસ્ તથાપરૈઃ ॥

તત્તત્ત્વવેદિનો ભૂત્વા જ્ઞાનધ્યાનસમાધિભિઃ
અવાપુર્ મુક્તિમ્ અપરે પુરુષા ધ્વસ્તબન્ધનાઃ ॥

સંપદૈશ્વર્યમાહાત્મ્ય જ્ઞાનસંતતિકર્મણામ્
વિમુક્તેશ્ ચૈકતો લભ્યં મૂલમ્ આરાધનં હરેઃ ॥

યતો ધર્માર્થકામાખ્યં વિમુક્તિશ્ ચ ફલં દ્વિજાઃ
તેનાપિ હિ કિમ્ ઇત્ય્ એવમ્ અનન્તેન કિમ્ ઉચ્યતે ॥

કિં વાત્ર બહુનોક્તેન ભવન્તો ગુરવો મમ
વદન્તુ સાધુ વાસાધુ વિવેકો ઽસ્માકમ્ અલ્પકઃ ॥

બહુનાત્ર કિમ્ ઉક્તેન સ એવ જગતઃ પતિઃ ॥

સ કર્તા ચ વિકર્તા ચ સંહર્તા ચ હૃદિ સ્થિતઃ ॥

સ ભોક્તા ભોજ્યમ્ અપ્ય્ એવં સ એવ જગદીશ્વરઃ ॥

ભવદ્ભિર્ એતત્ ક્ષન્તવ્યં બાલ્યાદ્ ઉક્તં તુ યન્ મયા ॥

દહ્યમાનસ્ ત્વમ્ અસ્માભિર્ અગ્નિના બાલ રક્ષિતઃ
ભૂયો ન વક્ષ્યસીત્ય્ એવં નૈવં જ્ઞાતો ઽસ્ય્ અબુદ્ધિમાન્ ॥

યદ્ય્ અસ્મદ્વચનાન્ મોહ ગ્રાહં ન ત્યક્ષ્યતે ભવાન્
તતઃ કૃત્યાં વિનાશાય તવ સૃક્ષ્યામ દુર્મતે ॥

કઃ કેન રક્ષ્યતે જન્તુર્ જન્તુઃ કઃ કેન હન્યતે
હન્તિ રક્ષતિ ચૈવાત્મા જગત્ સર્વં ચરાચરમ્ ॥

કર્મણા જાયતે સર્વં કર્મૈવ ગતિસાધનમ્ ॥

તસ્માત્ સર્વપ્રયત્નેન સાધુ કર્મ સમાચરેત્ ॥

ઇત્ય્ ઉક્તાસ્ તેન તે ક્રુદ્ધા દૈત્યરાજપુરોહિતાઃ
કૃત્યામ્ ઉત્પાદયામ્ આસુર્ જ્વાલામાલોજ્જ્વલાનનામ્ ॥

અતિભીમા સમાગમ્ય પાદન્યાસક્ષતક્ષિતિઃ
શૂલેન સા સુસંક્રુદ્ધા તં જઘાનાથ વક્ષસિ ॥

તત્ તસ્ય હૃદયં પ્રાપ્ય શૂલં બાલસ્ય દીપ્તિમત્
જગામ ખણ્ડિતં ભૂમૌ તત્રાપિ શતધાભવત્ ॥

યત્રાનપાયી ભગવાન્ હૃદ્ય્ આસ્તે હરિર્ ઈશ્વરઃ
ભઙ્ગો ભવતિ વજ્રસ્ય તત્ર શૂલસ્ય કા કથા ॥

અપાપે તત્ર પાપૈશ્ ચ પાતિતા દૈત્યયાજકૈઃ
તાન્ એવ સા જઘાનાશુ કૃત્યા નાશં જગામ ચ ॥

કૃત્યયા દહ્યમાનાંસ્ તાન્ વિલોક્ય સ મહામતિઃ
ત્રાહિ કૃષ્ણેત્ય્ અનન્તેતિ વદન્ન્ અભ્યવપદ્યત ॥

સર્વવ્યાપિઞ્ જગદ્રૂપ જગત્સ્રષ્ટર્ જનાર્દન
ત્રાહિ વિપ્રાન્ ઇમાન્ અસ્માદ્ દુઃસહાન્ મન્ત્રપાવકાત્ ॥

યથા સર્વેષુ ભૂતેષુ સર્વવ્યાપી જગદ્ગુરુઃ
વિષ્ણુર્ એવ તથા સર્વે જીવન્ત્વ્ એતે પુરોહિતાઃ ॥

યથા સર્વગતં વિષ્ણું મન્યમાનો ઽનપાયિનમ્
ચિન્તયામ્ય્ અરિપક્ષે ઽપિ જીવન્ત્વ્ એતે તથા દ્વિજાઃ ॥

યે હન્તુમ્ આગતા દત્તં યૈર્ વિષં યૈર્ હુતાશનઃ
યૈર્ દિગ્ગજૈર્ અહં ક્ષુણ્ણો દષ્ટઃ સર્પૈશ્ ચ યૈર્ અહમ્ ॥

તેષ્વ્ અહં મિત્રપક્ષે ચ સમઃ પાપો ઽસ્મિ ન ક્વચિત્
યથા તેનાદ્ય સત્યેન જીવન્ત્વ્ અસુરયાજકાઃ ॥

ઇત્ય્ ઉક્તાસ્ તેન તે સર્વે સંસ્પૃષ્ટાશ્ ચ નિરામયાઃ
સમુત્તસ્થુર્ દ્વિજા ભૂયસ્ તં ચોચુઃ પ્રશ્રયાન્વિતમ્ ॥

દીર્ઘાયુર્ અપ્રતિહતો બલવીર્યસમન્વિતઃ
પુત્રપૌત્રધનૈશ્વર્યૈર્ યુક્તો વત્સ ભવોત્તમઃ ॥

ઇત્ય્ ઉક્ત્વા તં તતો ગત્વા યથાવૃત્તં પુરોહિતાઃ
દૈત્યરાજાય સકલમ્ આચચક્ષુર્ મહામુને ॥