વિષ્ણુધર્મોત્તરપુરાણમ્ · અધ્યાય 3.81.85

3.81
વજ્ર ઉવાચ ॥
પદ્મનાભસ્ય મે રૂપં પ્રબ્રૂહિ જગતામ્પતેઃ ॥
યત્રાસ્ય પદ્મસમ્ભૂતો દેવદેવઃ પિતામહઃ

માર્કંડેય ઉવાચ॥
જલમધ્યગતઃ કાર્યઃ શેષઃ પન્નગદર્શનઃ।
ફણપુઞ્જમહારત્નદુર્નિરીક્ષ્યશિરોધરઃ

દેવદેવસ્તુ કર્તવ્યસ્તત્ર સુપ્તશ્ચતુર્ભુજઃ ।૯
એકઃ પાદોઽસ્ય કર્તવ્યો લક્ષ્મ્યુત્સઙ્ગગતઃ પ્રભો

તથાપરશ્ચ કર્તવ્યઃ શેષભોગાઙ્કસંસ્થિતઃ ॥
એકો ભુજોઽસ્ય કર્તવ્યસ્તત્ર જાનૌ પ્રસારિતઃ

કર્તવ્યો નાભિદેશસ્થસ્તથા તસ્યાપરઃ કરઃ ॥
તથા ચાન્યઃ કરઃ કાર્યો દેવસ્ય તુ શિરોધરે

સન્તાનમઞ્જરીધારી તથૈવાસ્યાપરો ભવેત્ ॥
નાભીસરસિ સમ્ભૂતે કમલે તસ્ય યાદવ

સર્વપૃથ્વીમયે દેવ્યાઃ પ્રાગ્વત્કાર્યઃ પિતામહઃ ॥
નાલલગ્નૌ ચ કર્તવ્યૌ પદ્મસ્ય મધુકૈટભૌ

નૃરૂપધારીણિ ભુજઙ્ગમસ્ય કાર્યાણ્યથાસ્ત્રાણિ તથા સમીપે ॥
એતત્તવોક્તં યદુપુઙ્ગવાગ્ર્ય દેવસ્ય રૂપં પરમસ્ય તસ્ય

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધ૦ તૃ૦ ખ૦ મા૦ વ૦ સં પદ્મનાભરૂપનિર્માણો નામૈકાશીતિતમોઽધ્યાયઃ

3.82
વજ્ર ઉવાચ ॥
આચક્ષ્વ રૂપં લક્ષ્મ્યા મે ભૃગુવંશવિવર્ધન ॥
યા માતા સર્વલોકસ્ય પત્ની વિષ્ણોર્મહાત્મનઃ ॥

માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
હરેઃ સમીપે કર્તવ્યા લક્ષ્મીસ્તુ દ્વિભુજા નૃપ ॥
દિવ્યરૂપામ્બુજકરા સર્વાભરણભૂષિતા

ગૌરી શુક્લામ્બરા દેવી રૂપેણાપ્રતિમા ભુવિ ॥
પૃથક્ચતુર્ભુજા કાર્યા દેવી સિંહાસને શુભે

સિંહાસનેઽસ્યાઃ કર્તવ્યં કમલં ચારુકર્ણિકમ્ ॥
અષ્ટપત્રં મહાભાગ કર્ણિકાયાન્તુ સંસ્થિતા

વિનાયકવદાસીના દેવી કાર્યા મહાભુજ ॥
બૃહન્નાલં કરે કાર્યં તસ્યાશ્ચ કમલં શુભમ્

દક્ષિણે યાદવ શ્રેષ્ઠ કેયૂરપ્રાન્તસંસ્થિતમ્ ॥
વામેઽમૃતઘટઃ કાર્યસ્તથા રાજન્મનોહરઃ

તથૈવાન્યૌ કરૌ કાર્યૌ બિલ્વશઙ્ખધરૌ નૃપ ॥
આવર્જિતઘટં કાર્યં તત્પૃષ્ઠે કુઞ્જરદ્વયમ્

દેવ્યાશ્ચ મસ્તકે પદ્મં તથા કાર્યં મનોહરમ્ ॥
સૌભાગ્યં તદ્વિજાનીહિ શઙ્ખમૃદ્ધિં તથા પરમ્

બિલ્વં ચ સકલં લોકમપાં સારામૃતં તથા ॥
પદ્મં લક્ષ્મીકરે વિદ્ધિ વિભવં દ્વિજપુઙ્ગવ

હસ્તિદ્વયં વિજાનીહિ શંખપદ્માવુભૌ નિધી ॥
સમુત્થિતા વા કર્તવ્યા શંખામ્બુજકરા તથા

સમુક્ષિતા મહાભાગા પદ્મે પદ્માન્તરપ્રભા ॥
દ્વિભુજા ચારુસર્વાંગી સર્વાભરણભૂષણા

દ્વૌ ચ મૌલિચરૌ મૂર્ધ્નિ કાર્યા વિદ્યાધરૌ શુભૌ

કરાભ્યાં મૌલિલગ્નાભ્યાં દક્ષિણાભ્યાં વિરાજિતૌ ॥
કરાભ્યાં ખડ્ગધારિભ્યાં દેવીવીક્ષણતત્પરૌ

રાજશ્રીઃ સ્વર્ગલક્ષ્મીશ્ચ બ્રાહ્મી લક્ષ્મીસ્તથૈવ ચ ॥
જયલક્ષ્મીશ્ચ કર્તવ્યા તસ્યા દેવ્યાઃ સમીપગાઃ

સર્વાઃ સુરૂપાઃ કર્તવ્યાસ્તથા ચ સુવિભૂષણાઃ

લક્ષ્મીઃ સ્થિતા સા કમલે તુ યસ્મિઁસ્તાં કેશવં વિદ્ધિ મહાનુભાવ ॥
વિના કૃતા સા મધુસૂદનેન ક્ષણં ન સન્તિષ્ઠતિ લોકમાતા

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે તૃતીયખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે લક્ષ્મીરૂપનિર્માણો નામ દ્વ્યશીતિતમોઽધ્યાયઃ

3.83
વજ્ર ઉવાચ ॥
રૂપેણ કેન કર્તવ્યો વિશ્વરૂપધરો હરિઃ ॥
એતં મે સંશયં છિન્ધિ ત્વં હિ સર્વવિદુચ્યસે

માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
આદૌ દેવસ્ય કર્તવ્યાશ્ચત્વારો વૈ સ્તવોન્મુખાઃ ॥
તેષામુપરિ કર્તવ્યાસ્તથા માહેશ્વરાઃ પુનઃ

ઈશાનં વક્ત્રહીનાસ્તે તથા પ્રોક્તા મયા પુરા ॥
તેષામુપરિ કર્તવ્યા મુખ્યા બ્રાહ્મી યથેરિતા

તતશ્ચાન્યમુખાઃ કાર્યાસ્તિર્યગૂર્ધ્વે તથૈવ ચ ॥
સર્વેષામપિ દેવાનાં તથાન્યાનપિ કારયેત્

યે મુખાઃ સત્ત્વજાતાનાં નાનારૂપા વિભાગશઃ ॥
યાવન્તો દૃષ્ટયઃ પ્રોક્તાશ્ચિત્રસૂત્રે મહાત્મભિઃ

દર્શનીયાસ્તુ તાઃ સર્વાસ્તસ્ય મૂર્ધસુ ભાગશઃ ॥
નાનાવિધાનિ સત્ત્વાનિ મુખૈરન્યૈસ્તથૈવ ચ

ગ્રસમાનઃ સ કર્તવ્યઃ સર્વૈઃ સત્ત્વભયઙ્કરૈઃ ॥
કાર્યાણ્યુદ્ધૂયમાનાનિ મુખાઃ કેચન તે શુભાઃ

યથા શક્ત્યા ચ કર્તવ્યાસ્તસ્ય દેવસ્ય બાહવઃ ॥
હસ્તાનિ યાનિ દૃષ્ટાનિ નૃત્તશાસ્ત્રે મહાત્મભિઃ

તાનિ સર્વાણિ કાર્યાણિ તસ્ય દેવસ્ય બાહુષુ ॥
હસ્તાઃ કાર્યાસ્તથૈવાન્યે સર્વાયુધવિભૂષણાઃ

યજ્ઞદણ્ડધરાશ્ચાન્યે શિલ્પભાણ્ડધરાસ્તથા ॥
કાલભાણ્ડધરાશ્ચાન્યે વાદ્યભાણ્ડધરાઃ પરે

રૂપમન્યત્પ્રકર્તવ્યં વૈકુણ્ઠવદતોઽચ્યુતે ॥
તત્રાપિ ગાત્રગાસ્તસ્ય દર્શયેચ્ચિત્રકર્મણા

ત્રૈલોક્યં સકલં રાજન્યથાશાસ્ત્રાનુસારતઃ ॥
દર્શનીયાનિ વર્ણાનિ સર્વાણ્યેવ મહાત્મનઃ

બહુરૂપસ્ય દેવસ્ય વહુમસ્તકગાનિ તુ

એવં હિ શક્ત્યા જગતાં પ્રધાનઃ સમગ્રરૂપો ભગવાન્હિ કાર્યઃ ॥
કાર્ત્સ્ન્યેન રૂપં પુરુષોત્તમસ્ય વક્તું ન શક્યં કુત એવ કર્તુમ્

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે તૃતીયખણ્ડે મા૦ વ૦ સં૦ વિશ્વરૂપનિર્માણો નામ ત્ર્યશીતિતમોઽધ્યાયઃ

3.84
માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
ઐડૂકરૂપનિર્માણં શૃણુષ્વ ગદતો મમ ॥
ઐડૂકપૂજનાત્પૂજા કૃતાસ્ય જગતો ભવેત્

ભદ્રપીઠં બુધઃ કુર્યાત્સોપાનૈઃ શોભનૈર્યુતમ્ ॥
ચતુર્ભિર્યાદવશ્રેષ્ઠ યથાદિશમરિન્દમ

તસ્યોપરિષ્ટાદપરં ભદ્રપીઠં તુ કારયેત્ ॥
તસ્યોપરિષ્ટાદપરં તાદૃગ્વિધમરિન્દમ

તસ્યોપરિષ્ટાત્કર્તવ્યં લિઙ્ગરૂપં વિજાનતા ॥
તત્તુ તત્રાપિ કર્તવ્યં લિંગરેખા વિરાજિતમ્

તસ્ય મધ્યે ધ્રુવાં યષ્ટિં ચતુરસ્રાં તુ કારયેત્ ॥
તસ્યોપરિષ્ટાત્કર્તવ્યા ભૂમિકાસ્તુ ત્રયોદશ

તસ્યોપરિષ્ટાત્કર્તવ્યં તથૈવામલતારકમ્ ॥
તસ્યોપરિ પુનર્યષ્ટિઃ કાર્યા રાજન્સુવર્તુલા

સમાર્ધચન્દ્રમધ્યસ્થચન્દ્રકેણ વિરાજિતા ॥
ભૂમિકા યા મયા પ્રોક્તા તથૈવામલતારકમ્

ભુવનાસ્તે ત્વયા જ્ઞેયાસ્તથા રાજઁશ્ચતુર્દશ॥
લિંગે મહેશ્વરો દેવો વૃત્તા યષ્ટિઃ પિતામહઃ

ચતુરસ્રા તુ યા યષ્ટિઃ સ ચ દેવો જનાર્દનઃ ॥
ગુણરૂપેણ વિજ્ઞેયં ભદ્રપીઠત્રયં તથા

ગુણાધાનમિતિ પ્રોક્તં ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્ ॥
અધસ્તાદ્ભુવનાનાં તુ લિઙ્ગોપરિ તથા નૃપ

લોકપાલાશ્ચ કર્તવ્યાઃ શૂલહસ્તાશ્ચતુર્દિશમ્ ॥
વિરૂઢો ધૃતરાષ્ટ્રશ્ચ વિરૂપાક્ષશ્ચ યાદવઃ ॥

કુબેરશ્ચ મહાતેજાઃ સૂર્યવેશધરાઃ શુભાઃ ॥
સર્વે કવચિનઃ કાર્યાઃ શુભાભરણભૂષિતાઃ

વિરૂપાક્ષં વિજાનીહિ શક્રદેવ ગણેશ્વરમ્ ॥
ધૃતરાષ્ટ્રં વિજાનીહિ યમં ભુવનનાયકમ્

વિરૂપાક્ષં વિજાનીહિ વરુણં યાદસામ્પતિમ્ ॥
રાજરાજં વિજાનીહિ કુબેરં ધનદં પ્રભુમ્

ઐડૂકરૂપં કથિતં મયૈતત્પ્રજાહિતાખ્યં યદુવંશમુખ્ય

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે તૃતીયખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે ઐડૂકરૂપનિર્માણો નામ ચતુરશીતિતમોઽધ્યાયઃ

3.85
વજ્ર ઉવાચ ॥
વાસુદેવસ્ય દેવસ્ય બહુરૂપસ્ય ભાર્ગવ ॥
બ્રૂહિ મે રૂપનિર્માણં શાશ્વતસ્ય મહાત્મનઃ

માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
એકવક્ત્રશ્ચતુર્બાહુઃ સૌમ્યરૂપઃ સુદર્શનઃ ॥
સલિલાધ્માતમેઘાભસ્સર્વાભરણભૂષિતઃ

કણ્ઠેન શુભરેખેણ કમ્બુતુલ્યેન રાજતા ॥
વરાભરણયુક્તેન કુણ્ડલોત્તમભૂષિણા

અઙ્ગદી બદ્ધકેયૂરો વનમાલાવિભૂષણઃ ॥
ઉરસા કૌસ્તુભં બિભ્રત્કિરીટં શિરસા તથા

શિરઃપદ્મસ્તથૈવાસ્ય કર્તવ્યશ્ચારુકર્ણિકઃ ॥
મુષ્ટિશ્લિષ્ટાયતભુજસ્તનુસ્તામ્રનખાઙ્ગુલિઃ

મધ્યેન ત્રિવલીભઙ્ગઃશોભિતેન સુધારુણા ॥
સ્ત્રીરૂપધારિણી ક્ષોણી કાર્યા તત્પાદમધ્યગા

તત્કરસ્થાંઘ્રિયુગુલો દેવઃ કાર્યો જનાર્દનઃ ॥
તાલાન્તરપદન્યાસઃ કિઞ્ચિન્નિષ્ક્રાન્તદક્ષિણઃ

અન્તર્દૃશા મહી કાર્યા દેવદર્શનવિસ્મિતા ॥
દેવશ્ચ કટિવાસેન કાર્યો જાન્વવલમ્બિના

વનમાલા ચ કર્તવ્યા દેવજાન્વવલમ્બિની ॥
યજ્ઞોપવીતઃ કર્તવ્યો નાભિદેશમુપાગતઃ

ઉત્ફુલ્લકમલં પાણૌ કુર્યાદ્દેવસ્ય દક્ષિણે ॥
વામ પાણિગતં શઙ્ખં શઙ્ખાકારં તુ કારયેત્

દક્ષિણે તુ ગદા દેવી તનુમધ્યા સુલોચના ॥
સ્ત્રીરૂપધારિણી મુગ્ધા સર્વાભરણભૂષણા

પશ્યન્તી દેવદેવેશં કાર્યા ચામરધારિણી ॥
કાર્યં તન્મૂર્ધ્નિવિન્યસ્તં દેવહસ્તં તુ દક્ષિણમ્

વામભાગગતશ્ચક્રઃ કાર્યો લમ્બોદરસ્તથા॥।
સર્વાભરણ સંયુક્તો નૃત્તવિસ્ફારિતેક્ષણઃ

કર્તવ્યશ્ચામરકરો દેવવીક્ષણતત્પરઃ॥
કાર્યો દેવકરો વામો વિન્યસ્તસ્તસ્ય મૂર્ધનિ

વજ્ર ઉવાચ ॥
કિં ભયં તસ્ય દેવસ્ય નિત્યં સર્વાયુધોદ્યતઃ ॥
યતસ્તિષ્ઠતિ સર્વાત્મા ભયહા ત્રિદિવૌકસામ્

માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
નૈતાન્યાયુધજાતાનિ પરમા ર્થેન યાદવ ॥
મહાભૂતાન્યથૈતાનિ હરિર્ધારયતે પ્રભુઃ

ખં વિજાનીહિ દેવસ્ય કરે શંખો મહાભુજઃ ॥
ચક્રં જાનીહિ પવનં ગદાં તેજસ્તથા વિભોઃ

આપઃ પદ્મં વિજાનીહિ પાદમધ્યે વ્યવસ્થિતમ્ ॥
મહાભૂતાન્યથૈતાનિ ત્યક્તાનિ હરિણા નૃપ

ક્ષિપ્રમેવ વિશીર્યન્તે તેન ધારયતે હરિઃ ॥
વિષ્ણુર્જીવઃ સમાખ્યાતસ્તેન ત્યક્તાઃ શરીરગાઃ

ભૂતાનિ પશ્ય પ્રત્યક્ષં શીર્યમાણાનિ સર્વશઃ ॥
ભૂતૈર્દેવધૃતૈલોકો ધાર્યતે યદુનન્દન ॥
તેષાં ધારણશક્તિર્યા સા જ્ઞેયા વિષ્ણુકારિતા

વાસુદેવસ્ય રૂપેણ કાર્યઃ સઙ્કર્ષણઃ પ્રભુઃ ॥
સ તુ શુક્લવપુઃ કાર્યો નીલવાસા યદૂત્તમ ॥

ગદાસ્થાને ચ મુસલં ચક્રસ્થાને ચ લાઙ્ગલમ્॥
કર્તવ્યૌ તનુમધ્યૌ તૌ નૃરૂપૌ રૂપસંયુતૌ

વાસુદેવસ્ય રૂપેણ પ્રદ્યુમ્નશ્ચ તથા ભવેત્ ॥
સ તુ દૂર્વાઙ્કુરશ્યામસ્સિતવાસા વિધીયતે

ચક્રસ્થાને ભવેચ્ચાપં ગદાસ્થાને તથા શરમ્ ॥
તથાવિધૌ તુ કર્તવ્યૌ તથા મુસસલાઙ્ગલૌ

એતદેવ તથા રૂપમનિરુદ્ધસ્ય કારયેત્ ॥
પદ્મપત્રાભવપુષો રક્તામ્બરધરસ્ય તુ

ચક્રસ્થાને ભવેચ્ચર્મ ગદાસ્થાનેઽસિરેવ ચ ॥
ચર્મ સ્યાચ્ચક્રરૂપેણ પ્રાંશુઃ ખઙ્ગો વિધીયતે

ચક્રાદીનાં સ્વરૂપાણિ કિઞ્ચિન્મૂર્ધસુ દર્શયેત્ ॥
રમ્યાણ્યાયુધરૂપાણિ ચક્રાદીન્યેવ યાદવ

વામપાર્શ્વગતાઃ કાર્યા દેવાનાં પ્રવરા ધ્વજાઃ ॥
સ્વપતાકાયુતા રાજન્યષ્ટિસ્થાસ્તે યથેરિતાઃ

પીતવર્ણં પ્રતીહારં વાસુદેવસ્ય કારયેત્ ॥
સુભદ્રવસુભદ્રાખ્યૌ વીરૌ પ્રાસકરાવુભૌ

આષાઢો યજ્ઞતાતશ્ચ કાર્યઃ સઙ્કર્ષણસ્ય તુ ॥
નલિવર્ણૌ મહાભાગૌ તથા મુદ્ગરધારિણૌ

પ્રદ્યુમ્નસ્ય પ્રતીહારૌ જયો વિજય એવ ચ ॥
શ્વેતવર્ણૌ મહાભાગ તથા ખઙ્ગધરાવુભૌ

આમોદશ્ચ પ્રમોદશ્ચ મહાબલપરાક્રમૌ ॥
અનિરુદ્ધસ્ય વિજ્ઞેયૌ પ્રતીહારૌ સુરેશ્વરૌ

રક્તવર્ણૌ મહાભાગ તથોભૌ શક્તિધારિણૌ ॥
સર્વે સુરૂપાઃ કર્તવ્યાઃ સર્વાભરણધારિણઃ

દ્વિબાહવસ્તુ કર્તવ્યાસ્તર્જન્યુચ્છ્રિતપાણયઃ ॥
દૃષ્ટિસ્તેષાં તુ કર્તવ્યા દ્વારન્યસ્તા મહાભુજ

શક્રં સુભદ્રં જાનીહિ વસુભદ્રં હુતાશનમ્ ॥
આષાઢં દેવદેવેશં યમં જાનીહિ યાદવ

યજ્ઞતાતં વિરૂપાક્ષં વિદ્ધિ દેવમનિન્દિતમ્ ॥
જયં જાનીહિ વરુણં યાદોગણમહેશ્વરમ્

પવનં ચ વિજાનીહિ વિજયં યદુનન્દન ॥
આમોદં ધનદં વિદ્ધિ પ્રમોદં શિવમેવ ચ

એતે કાર્યાશ્ચ વા સર્વે દિનગોક્તવપુર્ધરાઃ ॥
એત એવ તથા પ્રોક્તા ભૂય એવ મહાત્મભિઃ

અષ્ટૌ દેવગણા રાજઁસ્તન્મે નિગદતઃ શૃણુ ॥
વાસુદેવપ્રતીહારાવણિમા લઘિમા સ્મૃતૌ

સંકર્ષણપ્રતીહારૌ મહિમાપ્રાપ્તિસંજ્ઞિતૌ ॥
પ્રાકામ્યં ચ તથેશિત્વં પ્રદ્યુમ્ને કથિતાવુભૌ

વશિત્વં વિદ્ધિ ચામોદં યત્ર કામાવસાયિતા ॥
પ્રમોદમથ જાનીહિ સર્વલોકનમસ્કૃતમ્

એતત્તે રૂપનિર્માણં ચતુર્મૂર્તેર્મયેરિતમ્ ॥
એકમૂર્તિધરઃ કાર્યા વૈકુણ્ઠેત્યભિશબ્દિતાઃ

ચતુર્મુખઃ સ કર્તવ્યઃ પ્રાગુક્તવદનઃ પ્રભુઃ ॥
ચતુર્મૂર્તિઃ સ ભવતિ કૃતે મુખચતુષ્ટયે

પૂર્વં સૌમ્યમુખં કાર્યં યત્તુ મુખ્યતમં વિદુઃ ॥
કર્તવ્યં સિંહવક્ત્રાભં જ્ઞાનવક્ત્રં તુ દક્ષિણમ્

પશ્ચિમં વદનં રૌદ્રં યત્તદૈશ્વર્યમુચ્યતે ॥
ચતુર્વક્ત્રસ્ય કર્તવ્યં રૂપમન્યત્તથેરિતમ્

ચતુર્ભુજો વા કર્તવ્યસ્તાર્ક્ષ્યો યાદવનન્દન ॥
ગારુડશ્ચ તથા કાર્યો ધર્મજ્ઞ રચિતાઞ્જલિઃ

સુખોપવિષ્ટૈસ્તત્પૃષ્ઠે તત્કરસ્થો હિ પઙ્કજઃ ॥
ઉપવિષ્ટૌ ગદા ચક્રૌ કર્તવ્યૌ તાર્ક્ષ્યપક્ષયોઃ

તાર્ક્ષ્યાસનસ્થા શ્રીઃ કાર્યા વામોત્સઙ્ગગતાપિ વા ॥
શેષભોગોપવિષ્ટો વા કાર્યો દેવો મનોહરઃ

તત્ફણૈરેવ રચિતં દુર્નિરીક્ષ્યં પ્રભોર્મુખમ્ ॥
શેષભોગોપવિષ્ટસ્ય શૂન્યં કરચતુષ્ટયમ્

કાર્યં ચક્રં ગદા કાર્યા સદેહા તત્સમીપગા ॥
લક્ષ્મીઃ કાર્યા તથા તસ્ય શેષભોગગતાપિ વા

શેષપર્યઙ્કશયને કાર્યો વા ભગવાન્હરિઃ ॥
ઐરાવતી સુમુદ્ભૂતે યથારૂપો મયેરિતઃ

નૃસિંહ રૂપં કથિતં વારાહં કાપિલં તથા ॥
વિશ્વરૂપં હયગ્રીવં પદ્મનાભં તથૈવ ચ

બ્રાહ્મ્યં રૌદ્રં ચ રામીય પુષ્કરેણ મહાત્મના ॥
કર્તવ્યો વામનો દેવઃ સઙ્કટૈર્ગાત્રપર્વભિઃ

પીનગાત્રશ્ચ કર્તવ્યો દણ્ડી ચાધ્યયનોદ્યતઃ ॥
દૂર્વાશ્યામશ્ચ કર્તવ્યઃ કૃષ્ણાજિનધરસ્તથા

સજલામ્બુદસઙ્કાશસ્તથા કાર્યસ્ત્રિવિક્રમઃ ॥
દણ્ડપાશધરઃ કાર્યઃ શઙ્ખસઞ્ચુમ્બિતાધરઃ

શઙ્ખચક્રગદાપદ્માઃ કાર્યાસ્તસ્ય સ્વરૂપિણઃ ॥
નૃદેહાસ્તે ન કર્તવ્યા શેષં કાર્યં તુ પૂર્વવત્

એકોર્ધ્વવદનઃ કાર્યો દેવો વિસ્ફારિતેક્ષણઃ ॥
રૂપં નરસ્ય કથિતં તથા નારાયણસ્ય તે

કૃષ્ણસ્ય હરિણા સાર્ધં પૂર્વં વરુણસૂનુના ॥
હંસો મત્સ્યસ્તથા કૂર્મઃ કાર્યાસ્તદ્રૂપધારિણઃ

શૃઙ્ગમત્સ્યસ્તુ કર્તવ્યૌ દેવદેવો જનાર્દનઃ ॥
સ્ત્રીરૂપશ્ચ તથા કાર્યઃ સર્વાભરણભૂષિતઃ

કરેઽમૃતઘટશ્ચાસ્ય કર્તવ્યો ભૂરિદક્ષિણઃ ॥
પૃથુઃ કાર્યસ્તથા રાજા ચક્રવત્યન્ત લક્ષણઃ

કાર્યસ્તુ ભાર્ગવો રામો જટામણ્ડલદુર્દૃશઃ ॥
હસ્તેઽસ્ય પરશુઃ કાર્યઃ કૃષ્ણાજિનધરસ્ય તુ

રામો દાશરથિઃ કાર્યો રાજલક્ષણલક્ષિતઃ ॥
ભરતો લક્ષ્મણશ્ચૈવ શત્રુઘ્નશ્ચ મહાયશાઃ

તથૈવ સર્વે કર્તવ્યાઃ કિન્તુ મૌલિવિવર્જિતાઃ ॥
ગૌરસ્તુ કાર્યો વાલ્મીકિર્જટા મણ્ડલદુર્દૃશઃ

તપસ્યભિરતઃ શાન્તો ન કૃશો ન ચ પીવરઃ ॥
વાલ્મીકિરૂપં સકલં દત્તાત્રેયસ્ય કારયેત્

કૃષ્ણશાન્તતનુ ર્વ્યાસઃ પિઙ્ગલોઽતિજટાધરઃ ॥
સુમન્તુર્જૈમિનિઃ પૈલો વૈશમ્પાયન એવ ચ

તસ્ય શિષ્યાસ્તુ કર્તવ્યાશ્ચત્વારઃ પરિપાર્શ્વયોઃ ॥
યુધિષ્ઠિરોઽથ કર્ત્તવ્યો રાજલક્ષણલક્ષિતઃ

શ્મશ્રુહીનોઽતિપીનાઙ્ગઃ ક્ષામમધ્યો વૃકોદરઃ ॥
તિર્યક્પ્રેક્ષી સંહતભ્રુઃ કર્તવ્યશ્ચ તથા ગદી

દૂર્વાશ્યામોર્જુનઃ કાર્યઃ કિરીટી લોહિતાઙ્ગદઃ ॥
બાણચાપધરઃ શ્રીમાન્સર્વાભરણભૂષિતઃ

નકુલઃ સહદેવશ્ચ કાર્યાવશ્વિસમાવુભૌ ॥
ખઙ્ગચર્મધરૌ કાર્યૌ ન ત્વેવૌષધિપાણિનૌ

નીલનીરજપત્રાભા કૃષ્ણા કાર્યાતિરૂપિણી ॥
પદ્મપત્રાગ્રગૌરા તુ કર્ત્તવ્યા દેવકી તથા

મધૂકપુષ્પસચ્છાયા યશોદાપિ તથા ભવેત્ ॥
એકાનંશાપિ કર્તવ્યા દેવી પદ્મકરા તથા

કટિસ્થવામહસ્તા સા મધ્યસ્થા રામકૃષ્ણયોઃ ॥
સીરપાણિર્બલઃ કાર્યો મુસલી ચૈવ કુણ્ડલી

શ્વેતોઽતિનીલવસનો મદાદઞ્ચિતલોચનઃ ॥
કૃષ્ણશ્ચક્રધરઃ કાર્યો નીલોત્પલદલચ્છવિઃ

ઇન્દીવરકરા કાર્યા તથા શ્યામા ચ રુક્મિણી ॥
તાર્ક્ષ્યસ્થા સા ચ કર્તવ્યા સત્યભામા સુરૂપિણી

અન્યાશ્ચ દેવ્યઃ કર્તવ્યાઃ સુરૂપાઃ સુમનોહરાઃ ॥
ચાપબાણધરઃ કાર્યઃ પ્રદ્યુમ્નશ્ચ સુદર્શનઃ ॥

રાજન્દૂર્વાદલશ્યામઃ શ્વેતવાસા મદોત્કટઃ ॥
કર્તવ્યશ્ચાનિરુદ્ધોઽપિ ખડ્ગચર્મધરઃ પ્રભુઃ

સામ્બઃ કાર્યો ગદાહસ્તઃ સુરૂપશ્ચ વિશેષતઃ ॥
સામ્બાનિરુદ્ધૌ કર્તવ્યૌ પદ્માભૌ રક્તવાસસૌ ॥
ખઙ્ગહસ્તૌ ચ કર્તવ્યૌ સ્ત્રિયો વેષૌ તુ પાર્શ્વયોઃ

યુયુધાનસ્તથા પ્રાંશુર્બાણચાપધરો ભવેત ॥
વર્ણેનોત્પલગર્ભાભો દીર્ઘબાહુઃ સુલોચનઃ

પ્રાદુર્ભાવા દેવદેવસ્ય વિષ્ણોર્વક્તું શક્યા વિસ્તરાન્નૈવ રાજન્ ॥
બુદ્ધ્યા તેષાં કર્મયોગં યથા વચ્છાસ્ત્રં દૃષ્ટ્વા તે તુ કાર્યા બુધેન

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મો૦તૃ૦ખ૦મા૦વ૦ સં૦દેવોદ્યાનરૂપનિર્માણોનામ પઞ્ચાશીતિતમોઽધ્યાયઃ