વિષ્ણુધર્મોત્તરપુરાણમ્ · અધ્યાય 3.76.80

3.76
વજ્ર ઉવાચ॥
નરનારાયણૌ કાર્યૌ કેન રૂપેણ સંયુતૌ॥
હરિઃ કૃષ્ણશ્ચ કર્તવ્યઃ કથં વા ભૃગુનન્દન

માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
દૂર્વાશ્યામો નરઃ કાર્યો દ્વિભુજશ્ચ મહાભુજ ॥
નારાયણશ્ચતુર્બાહુર્નીલોત્પલદલચ્છવિઃ

તયોર્મધ્યે ચ બદરી કાર્યા ફલવિભૂષણા ॥।
બદર્યામનુ તૌ કાર્યાવક્ષમાલાધરાવુભૌ

અષ્ટચક્રે સ્થિતૌ યાને ભૂતિયુક્તે મનોહરે ॥
કૃષ્ણાજિનધરૌ દાન્તૌ જટામણ્ડલધારિણૌ

પાદેન ચૈકેન રથસ્થિતેન પાદેન ચૈકેન ચ જાનુગેન ॥
કાર્યો હરિશ્ચાત્ર નરેણ તુલ્યઃ કૃષ્ણોઽપિ નારાયણતુલ્યમૂર્તિઃ

ઇતિ શ્રીવિપ્ણુધ૦તૃ૦ખ૦મા૦ સં૦ નરનારાયણરૂપનિર્માણો નામ ષટ્સપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ

3.77
વજ્ર ઉવાચ ॥
ધર્મસ્ય રૂપનિર્માણં જાનસ્ય ચ પરન્તપ ॥
વૈરાગ્યસ્ય વ ધર્મજ્ઞ તથૈશ્વર્યસ્ય મે વદ

માર્કંડેય ઉવાચ ॥
ચતુર્વક્ત્રશ્ચતુષ્પાદશ્ચતુર્બાહુસ્સિતામ્બરઃ ॥
સર્વાભરણવાઞ્છ્વેતો ધર્મઃ કાર્યો વિજાનતા

દક્ષિણે ચાક્ષમાલાં ચ તસ્ય વામે તુ પુસ્તકમ્ ॥
મૂર્તિમાન્વ્યવસાયસ્તુ કાર્યો દક્ષિણભાગગઃ

વામભાગગતઃ કાર્યઃ સુખઃ પરમ રૂપવાન્ ॥
કાર્યૌ ધર્મકરૌ મૂર્ધ્નિ વિન્યસ્તૌ ચ તથા તયોઃ

અક્ષમાલા સ્મૃતઃ કાલઃ પુસ્તકં ચાગમં સ્મૃતમ્ ॥
યજ્ઞઃ સત્યં તપો દાનં તસ્ય વક્ત્રચતુષ્ટયમ્

દેશકાલૌ તથા શૌચં શુદ્ધિશ્ચાસ્ય ભુજઃ સ્મૃતઃ ॥
શ્રુતિઃ સ્મૃતિઃ સદાચારઃ સ્વસ્ય ચ પ્રિયમાત્મનઃ

તસ્ય દેવસ્ય ધર્મજ્ઞ જ્ઞેયં પાદચતુષ્ટયમ્ ॥
સત્ત્વાધિક્ત્વાચ્છુક્લસ્તુ જ્ઞાનવાસશ્ચ કીર્ત્યતે

અથવા ચાસ્ય કર્તવ્યાઃ પત્ન્યશ્ચૈવ ચતુર્દશ ॥
કીર્તિર્લક્ષ્મીર્ધૃતિર્મેધા પુષ્ટિઃ શ્રદ્ધા ક્રિયા મતિઃ

બુદ્ધિર્લજ્જા વપુઃ શાન્તિઃ સિદ્ધિસ્તુષ્ટિશ્ચતુર્દશી ॥
દ્વારાણ્યેતાનિ ધર્મસ્ય સર્વાણિ કથિતાનિ તે

કાર્યાઃ સરૂપા દ્વિભુજાશ્ચ સર્વાસ્તેજોન્વિતાસ્તાશ્ચ સુભૂષણાશ્ચ ॥
ધર્મઃ સ્થિતઃ સ્યાદ્યદિ ચૈક એવ ભાર્યાન્વિતશ્ચેદથ ચોપદિષ્ટઃ

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધ૦ તૃ૦ ખ૦ મા૦ સં૦ ધર્મરૂપનિર્માણો નામ સપ્તસપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ

3.78
માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
ય એવ ભગવાન્વિષ્ણુર્નરસિંહ વપુર્ધરઃ ॥
ધ્યાનવિદ્ભિઃ સ એવોક્તો જ્ઞાનઃ પલવરાર્દનઃ

પીનસ્કન્દકટિગ્રીવઃ કૃશમધ્યઃ કૃશોદરઃ ॥
સિંહાસને નૃદેહસ્તુ નીલવાસાઃ પ્રભાન્વિતઃ ॥ ઐ ॥
આલીઢસ્થાનસંસ્થાનઃ સર્વાભરણભૂષિતઃ ॥
જ્વાલામાલાકુલમુખો જ્વાલાકેસરમણ્ડલઃ

હિરણ્યકશિપોર્વક્ષઃ પાટયન્નખરૈઃ ખરૈઃ ॥
નીલોત્પલાભઃ કર્તવ્યો દેવજાનુગતસ્તથા

હિરણ્યકશિપુર્દૈત્યસ્તમજ્ઞાનં વિદુર્બુધાઃ ॥
સઙ્કર્ષણાત્મા ભગવાનજ્ઞાનસ્ય વિનાશનઃ

વાઙ્મનઃકાયસમ્ભૂતં ત્રિવિધં જગતાં મલમ્ ॥
એતત્સઙ્કર્ષણો દેવઃ સદા પાટયતિ દ્વિજ

હરિઃ સઙ્કર્ષણાંશેન નરસિંહવપુર્ધરઃ ॥
તમસસ્ત્રિવિધસ્યાપિ નાશનો જગતાં હરિઃ

હાર્દ્દમૂર્તિનિભસ્તસ્ય નાન્યો જગતિ વિદ્યતે ॥
નૃસિંહમૂર્તિર્દેવસ્ય સર્વાજ્ઞાનવિનાશિની

સિંહાસને સુખાસીનઃ કાર્યો વા ભગવાન્હરિઃ ॥
ગદામસ્તકવિન્યસ્તકરદ્વિતયભૂષણઃ

જ્વાલામાલાકુલવપુઃ શઙ્ખપદ્મધરઃ પ્રભુઃ ॥
મૂર્તિમત્પૃથિવીહસ્તન્યસ્તપાદોઽથ વોત્થિતઃ

શઙ્ખચક્રગદાપદ્મલાઞ્છનૈઃ શોભિતઃ કરૈઃ ॥
અગ્નિજ્વાલાકુલાવર્તવિભૂષિતતનૂરુહઃ

નરસિંહોઽથ વા કાર્યઃ પ્રભામણ્ડલદુર્દૃશઃ ॥
સર્વાભરણસમ્પન્નઃ કાર્યો ભૂષણવર્જિતઃ

જ્ઞાનં નૃસિંહો જગતામધીશસ્તેજોનિવાસોમ્બરસન્નિકાશઃ ॥
રૂપં મયૈતત્ત્રિવિધં પ્રદિષ્ટં તસ્યાપ્રમેયસ્ય જનાર્દનસ્ય ૧૩ ॥
ઇતિ શ્રીવિ૦ ધ૦ તૃ૦ ખ૦ મા૦ સં૦ નૃસિંહરૂપનિર્માણો નામાષ્ટસપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ

3.79
॥ માર્કંડેય ઉવાચ ॥
ઐશ્વર્યમનિરુદ્ધસ્તુ વરાહો ભગવાન્હરિઃ ॥
ઐશ્વર્યશક્ત્યા દંષ્ટ્રાગ્રસમુદ્ધૃતવસુન્ધરઃ

નૃવરાહોઽથ વા કાર્યઃ શેષોપરિગતઃ પ્રભુઃ ॥
શેષશ્ચતુર્ભુજઃ કાર્યશ્ચારુરત્નફણાન્વિતઃ

આશ્ચર્યોત્ફુલ્લનયનો દેવીવીક્ષણતત્પરઃ ॥
કર્તવ્યૌ સીરમુસલૌ કરયોસ્તસ્ય યાદવ

સર્પભૂષશ્ચ કર્તવ્યસ્તથૈવ રચિતાઞ્જલિઃ ॥
આલીઢસ્થાનસંસ્થાનસ્તત્પૃષ્ઠે ભગવાન્ભવેત્

સવ્યેઽરત્નિગતા તસ્ય યોષિદ્રૂપા વસુન્ધરા ॥
નમસ્કારપરા તસ્ય કર્તવ્યા દ્વિભુજા શુભા

યસ્મિન્ભુજે ધરા દેવી તત્ર શઙ્ખઃ કરે ભવેત ॥
અન્યે તસ્ય કરાઃ કાર્યાઃ પદ્મચક્રગદાધરાઃ

હિરણ્યાક્ષશિરચ્છેદશ્ચક્રોદ્યતકરોઽથ વા ॥
શૂલોદ્યતહિરણ્યાક્ષસમ્મુખો ભગવાન્ભવેત્

મૂર્તિમન્તમનૈશ્વર્યં હિરણ્યાક્ષં વિદુર્બુધાઃ ॥
ઐશ્વર્યેણ વરાહેણ સ નિરસ્તોઽરિમર્દનઃ

નૃવરાહોઽથ વા કાર્યો ધ્યાને કપિલવત્સ્થિતઃ ॥
દ્વિભુજસ્ત્વથ વા કાર્યઃ પિણ્ડનિર્વહણોદ્યતઃ

સમગ્રક્રોડરૂપો વા બહુદાનવમધ્યગઃ ॥
નૃવરાહો વરાહો વા કર્તવ્યઃ ક્ષ્માવિધાણે

ઐશ્વર્યયોગોદ્ધૃતસર્વલોકઃ કાર્યોઽનિરુદ્ધો ભગવાન્વરાહઃ ॥
રુદ્ધા ન યસ્ય ક્વચિદેવ શક્તિઃ સમસ્તપાપાપહરસ્ય રાજન્

ઇતિ શ્રીવિ૦ ધ૦ તૃ૦ ખ૦ મા૦ વ૦ સં૦ વરાહરૂપનિર્માણો નામૈકોનાશીતિતમોઽધ્યાયઃ

3.80
વજ્ર ઉવાચ ॥
અથાશ્વશિરસો રૂપં વિષ્ણોરમિતતેજસઃ ॥
શ્રોતુમિચ્છામ્યનેનૈવ પ્રસઙ્ગેન મહાભુજ

માર્કંડેય ઉવાચ ॥
મૂર્તિમત્પૃથિવીપાલ હસ્તપાદસ્મિતચ્છવિઃ ॥
નીલામ્બરધરઃ કાર્યો દેવો હયશિરોધરઃ

વિદ્ધિ સંઙ્કર્ષણાઙ્ગં વૈ દેવં હયશિરોધરમ્ ॥
કર્તવ્યોઽષ્ટભુજો દેવસ્તત્કરેષુ ચતુર્ષ્વથ

શઙ્ખચક્રગદાપદ્માન્સાકારાન્કારયેદ્બુધઃ ॥
ચત્વારશ્ચ કરા કાર્યા વેદાનાં દેહધારિણામ્

દેવેન મૂર્ધ્નિ વિન્યસ્તા સર્વા ભરણધારિણા ॥
અશ્વગ્રીવેન દેવેન પુરા વેદાઃ સમુદ્ધૃતાઃ

વેદા હૃતા દાનવપુઙ્ગવાભ્યાં રસાતલાદ્દેવ વરેણ તેન॥
સમુદ્ધૃતા યાદવવંશમુખ્ય તુરઙ્ગમૂર્ધ્ના પુરુષોત્તમેન

ઇતિ શ્રીવિ૦ ધ૦ તૃ૦ ખ૦ મા૦ વ૦ સં૦ હયગ્રીવરૂપનિર્માણો નામાશીતિતમોઽધ્યાયઃ