વિષ્ણુધર્મોત્તરપુરાણમ્ · અધ્યાય 3.66.70

3.66
માર્કંડેય ઉવાચ ॥
કર્તવ્યસ્તુમ્બુરુર્દેવો માતૃમધ્યગતઃ પ્રભુઃ ॥
ઉપવિષ્ટો વૃષે કાર્યઃ શર્વવત્સ ચતુર્મુખઃ

ઉપવિષ્ટસ્તુ કર્તવ્યઃ સ તુ પાર્થિવસત્તમ ॥
મહાદેવેન તસ્યોક્તં રૂપં તે સકલં મયા

કપાલં તસ્ય કર્તવ્યં માતુલુઙ્ગધરે કરે ॥
માતુલુઙ્ગં ચ કર્તવ્યં ત્ર્યમ્બકેણ તદીરિતમ્

તસ્ય દક્ષિણતઃ કાર્યં તથા માતૃદ્વયં ભવેત્ ॥
વામતસ્તસ્ય કર્તવ્યં માતૃદ્વિતયમેવ ચ

જયા ચ વિજયા ચૈવ કર્તવ્યા દક્ષિણેન તુ ॥
જયન્તી વામતઃ કાર્યા તથા ચૈવાપરાજિતા

સર્વાશ્ચ દ્વિભુજાઃ કાર્યાશ્ચતુર્વક્ત્રાસ્તથૈવ ચ ॥
સર્વાસાં વામહસ્તેષુ કપાલાનિ તુ કારયેત્

દણ્ડઃ કાર્યો મહારાજ દક્ષિણે તુ જયા કરે ॥
વિજયાયાઃ કરે ખડ્ગઃ કાર્યો ભિન્નાઞ્જનપ્રભઃ

અક્ષમાલાધરકરાં જયન્તીં નૃપ કારયેત ॥
ભિન્દિપાલકરા કાર્યા તથા દેવ્યપરાજિતા

પાદપીઠગતં પાદં સર્વાસામેવ કારયેત્ ॥
દક્ષિણં યાનગં વામં કર્તવ્યં નૃપ કુઞ્ચિતમ્

જયા પુરુષગા કાર્યા વિજયા કૌશિકોપમા ॥
જયન્તી તુરગારૂઢા મેઘગા ચાપરાજિતા ॥

ચન્દ્રાંશુગૌરઃ કર્તવ્યો મહાદેવસ્તુ તુમ્બુરુઃ

દેવીપ્રિયાર્થં ભુવનસ્ય ગોપ્તા તાસાં સ મધ્યે ભગવાનથેશઃ ॥
ભક્તેષુ કામાન્વિભધન્નથાસ્તે સ પૂજનીયસ્ત્રિદશારિહન્તા

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે તૃતીયખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે દેવીચતુષ્ટયસહિ તતુંબુરૂપનિર્માણન્નામ ષટ્ષષ્ટિતમોઽધ્યાયઃ

3.67
વજ્ર ઉવાચ ॥
પ્રાગુક્તં રૂપનિર્માણં ત્વયા ચન્દ્રામ્બુનાથયોઃ ॥
તયોરેવાપરં બ્રૂહિ રૂપમકેન્દુરૂપયોઃ

માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
રવિઃ કાર્યઃ શુભશ્મશ્રુઃ સિન્દૂરાભરણપ્રભઃ ॥
સુદીપ્તવેશઃ સ્વાકારઃ સર્વાભરણસંયુતઃ

ચતુર્બાહુર્મહાતેજાઃ કવચેનાભિસંવૃતઃ ॥
કર્તવ્યા રશના ચાસ્ય યાવિયાઙ્ગેતિ સંજ્ઞિતા

રશ્મયસ્તસ્ય કર્તવ્યા વામદક્ષિણહસ્તયોઃ ॥
ઊર્ધ્વસ્રગ્દામસંસ્થાનાઃ સર્વપુષ્પાઞ્ચિતાઃ શુભાઃ

સુરૂપરૂપઃ સ્વાકારો દણ્ડી કાર્યોસ્ય વામતઃ॥
દક્ષિણે પિઙ્ગલો ભાગે કર્તવ્યશ્ચાતિપિઙ્ગલઃ

ઉદ્દીપ્તવેશૌ કર્તવ્યૌ તાવુભાવપિ યાદવ ॥
તયોર્મૂર્ધનિ વિન્યસ્તૌ કરૌ કાર્યૌ વિભાવસોઃ

લેખનીપત્રકકરઃ કાર્યો ભવતિ પિઙ્ગલઃ ॥
ચર્મશૂલધરોદેવસ્તથા યત્નાદ્વિધીયતે

સિંહો ધ્વજશ્ચ કર્તવ્યસ્તથા સૂર્યસ્ય વામતઃ ॥
ચત્વારશ્ચાસ્ય કર્તવ્યાસ્તનયાસ્તસ્ય પાશ્વર્યોઃ

રેવન્તશ્ચ યમશ્ચૈવ મનુદ્વિતયમેવ ચ ॥
ગ્રહરાજો રવિઃ કાર્યો ગ્રહૈર્વા પરિવારિતઃ

રાજ્ઞી ચ રિક્ષુભા ચ્છાયા તથા દેવી સુવર્ચસા ॥
ચતસ્રશ્ચાસ્ય કર્તવ્યા પત્ન્યશ્ચ પરિપાર્શ્વયોઃ

એકચક્રેઽથ સપ્તાશ્વે ષડ્રેખાઙ્કે રથોત્તમે ॥
ઉપવિષ્ટસ્તુ કર્તવ્યો દેવો વારુણસારથિઃ

ગાયત્ર્યુષ્ણિગનુષ્ટુપ્ ચ બૃહતી પઙ્ક્તિરેવ ચ ॥
ત્રિષ્ટુપ્ ચ જગતી સપ્ત છન્દાંસ્યર્કરથે હયાઃ

રશ્મિભિઃ કરસંસ્થૈસ્તુ ધારયત્યખિલં જગત્ ॥
સિંહો ધ્વજગતશ્ચાસ્ય સાક્ષાદ્ધર્મઃ પ્રકીર્તિતઃ

રશનાસ્થં જગત્સર્વં દેવો ધારયતે તથા ॥
રાજ્ઞી ભૂરિક્ષુભા દ્યૌશ્ચ ચ્છાયા છાયા પ્રકીર્તિતા

પ્રભા સુવર્ચસા પ્રોક્તાસ્તસ્ય દેવસ્ય પત્નયઃ ॥
રક્તવર્ણઃ સ ભગવાંસ્તેજસા ધામ કારણાત્

અસહ્યતેજોધારિત્વાદ્ ગૂઢગાત્રસ્તથૈવ ચ ॥
એવં સર્વમયં ધામ સૂર્ય એવ પ્રકીર્તિતઃ

રૂપં તથૈતદ્દિવસસ્ય ભર્તુર્મયેરિતં સર્વજગન્મયસ્ય ॥
તેજોનિધાનસ્ય પરોજ્જ્વલસ્ય સર્વાધિનાથસ્ય સનાતનસ્ય

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે તૃતીયખણ્ડે મા૦ વ૦ સં૦ આદિત્યરૂપવર્ણનં નામ સપ્તષષ્ટિતમોઽધ્યાયઃ

3.68
માર્કંડેય ઉવાચ॥
ચન્દ્રઃ શ્વેતવપુઃ કાર્યસ્તથા શ્વેતામ્બરઃ પ્રભુઃ ॥
ચતુર્બાહુર્મહાતેજાઃ સર્વાભરણવાંસ્તથા

કુમુદૌ ચ સિતૌ કાર્યૌ તસ્ય દેવસ્ય હસ્તયોઃ ॥
કાન્તિર્મૂર્તિમતી કાર્યા તસ્ય પાર્શ્વે તુ દક્ષિણે

વામે શોભા તથા કાર્યા રૂપેણાપ્રતિમા ભુવિ ॥
ચિહ્નં તથાસ્ય સિંહાંકં વામપાર્શ્વૈકવદ્ભવેત્

દશાશ્વો વા રથઃ કાર્યો દ્વિચક્રોમ્બરસારથી ॥
સ્રજશ્ચ ત્રિમનાશ્ચૈવ વૃષો વાદી નરો હયઃ

અથો વાક્સપ્તધાતુશ્ચ હંસો વ્યોમો મૃગ સ્તથા ॥
એતે તે વામતઃ સર્વે દશ ચન્દ્રમસો હયાઃ

અથ વૈવાસ્ય કર્તવ્યા અષ્ટવિંશતિસઙ્ખ્યકાઃ।
અત્યર્થં રૂપસંયુક્તાઃ પત્ન્યો નક્ષત્રસંજ્ઞિતાઃ

અશીતિદ્વ્યધિકાઃ કાર્યા ભાવા વા દેહભેદયોઃ ॥
પુરા દેવાસુરે યુદ્ધે પ્રાકામ્યેન નૃપોડુભિઃ

કૃતાનિ સ્વશરીરાણિ બહૂનિ યદુન ન્દન ॥
સ્વનાથદેવરૂપાણિ તતસ્તે દાનવા હતાઃ

નક્ષત્રેણ કૃતં રૂપં યસ્ય યસ્ય સુરસ્ય તુ ॥
સા ચૈવ દેવતા તસ્ય નક્ષત્રસ્ય પ્રકીર્તિતા

દેવાસુરે તતો વૃત્તે પ્રાકામ્યેનૈવ યાદવ ॥
સ્ત્રીરૂપધારિણો દેવાસ્તાવન્તસ્તુ તતઃ કૃતાઃ

સર્વલોકસ્ય ધર્મજ્ઞ ચન્દ્રમા વૈ પિતા સ્મૃતઃ ॥
તસ્મિન્સૃષ્ટે જગત્સર્વં પરં હર્ષમુપૈતિ ચ

સૌમ્યમૂર્તિઃ પરા જ્ઞેયા સા ચ વિષ્ણોર્મહાત્મનઃ ॥
હર્ષપ્રસાદૌ વિજ્ઞેયૌ કુમુદૌ ચન્દ્રહસ્તયોઃ

શોભાકાન્તી વિનિર્દિષ્ટે સ્વરૂપં ભૃગુનન્દન ॥
અપાં સારમયત્વાદ્ધિ શુક્લવર્ણસ્તુ ચન્દ્રમાઃ

અપાં હિ ધામામૃતમાહુરાદ્યા મવાસ્તુ તચ્ચન્દ્રસમઃ પ્રદિષ્ટમ્ ॥
સિંહધ્વજં ધર્મમુશન્તિ રાજન્દિશસ્તુરઙ્ગાઃ શશિનઃ પ્રદિષ્ટાઃ

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે તૃતીયખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે શશિરૂપનિરૂપણો નામાષ્ટષષ્ટિતમોઽધ્યાયઃ

3.69
વજ્ર ઉવાચ ॥
ગ્રહાણાં રૂપનિર્માણં સમાચક્ષ્વ મહાભુજ ॥
અનેનૈવ પ્રસઙ્ગેન સર્વજ્ઞસ્ત્વં મતો મમ

માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
ભૌમોઽગ્નિતલ્પઃ કર્તવ્યશ્ચાષ્ટાશ્વે કાઞ્ચને રથે ॥
વિષ્ણુતલ્પો બુધઃ કાર્યો ભૌમતલ્પે તથા રથે

તપ્તજામ્બૂનદઃ કાર્યો દ્વિભુજશ્ચ બૃહસ્પતિઃ ॥
પુસ્તકં ચાક્ષમાલાં ચ કરયોસ્તસ્ય કારયેત્

સર્વાભરણયુક્તશ્ચ તથા પીતામ્બરો ગુરુઃ ॥
અષ્ટાશ્વે કાઞ્ચને દિવ્યે રથે દૃષ્ટિમનોહરે

શુક્રઃ શ્વેતવપુઃ કાર્યઃ શ્વેતામ્બરધરસ્તથા ॥
દ્વૌ કરૌ કથિતૌ તસ્ય નિધિપુસ્તકસંયુતૌ

દશાશ્વે ચ રથે કાર્યો રાજતે ભૃગુનન્દન ॥
કૃષ્ણવાસાસ્તથા કૃષ્ણઃ શનિઃ કાર્યસ્સિરાતતઃ

દણ્ડાક્ષમાલાસંયુક્તઃ કરદ્વિતયભૂષિતઃ॥
કાર્ષ્ણાયસે રથે કાર્યસ્તથૈવાષ્ટભુજઙ્ગમે

રૌપ્યૈ રથે તથાષ્ટાશ્વો રાહુઃ કાર્યો વિચક્ષણઃ ॥
કેવલં મસ્તકં કાર્યં ભુજેનૈકેન સંયુતમ્

કરમેકં તુ કર્તવ્યં તસ્ય શૂન્યં તુ દક્ષિણમ્ ॥
ભૌમસ્ય ચ તથા કાર્યં કેતો રૂપં વિજાનતા

કેવલં ચાસ્ય કર્તવ્યા દશરાજંસ્તુરઙ્ગમાઃ

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે તૃતીયખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે ભૌમાદિગ્રહરૂપનિર્માણો નામૈકોનસપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ

3.70
વજ્ર ઉવાચ ॥
મનુદ્વયસ્ય મે રૂપં કથયસ્વામિતદ્યુતે ॥
દેવેન્દ્રસ્ય ચ ધર્મજ્ઞ યમસ્યાભિહિતં ત્વયા

માર્કંડેય ઉવાચ ॥
વર્તમાનો મનુઃ કાર્યો રાજલક્ષણસંયુતઃ ॥
ભવિષ્યન્તુ તથા કાર્યઃ સર્વાભરણવર્જિતઃ

જટાધરોઽક્ષમાલી ચ કમણ્ડલુધરસ્તથા ॥
કૃશોઽપિ તેજસા યુક્તસ્તપસ્યભિરતસ્તથા

કાર્યા યોગેન ચાન્યેઽપિ ભવિષ્યા મનવશ્ચ યે ॥
સાવર્ણમનુતુલ્યેન કાર્યો રૂપેણ યાદવ

અતીતા મનવઃ કાર્યા રાજલક્ષણલક્ષિતાઃ ॥
પૃષ્ઠેશ્વે સૂર્યવત્કાર્યો રેવન્તશ્ચ તથા પ્રભુઃ

ઇતિ શ્રીવિ૦ તૃ૦ ખ૦ મા૦ સં૦ મનુરૂપનિરૂપણો નામ સપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ