વિષ્ણુધર્મોત્તરપુરાણમ્ · અધ્યાય 3.311.315

3.311
હંસ ઉવાચ ॥
નરસ્ત્વાસનદાનેન સ્થાનં સર્વત્ર વિન્દતિ ॥
શય્યાદાનેન ચાપ્નોતિ ભાર્યાં બ્રાહ્મણસત્તમાઃ

દત્ત્વા દ્વિજાય શયનં સ્વાસ્તીર્ણં સોત્તરચ્છદમ્ ॥
કુલે મહતિ સમ્ભૂતાં રૂપદ્રવિણસંયુતામ્

તથા પક્ષવતીં ભવ્યાં પ્રાપ્નોતિ વશગાં તથા ॥
અનેનૈવ પ્રદાનેન ભાર્યા પતિમવાપ્નુયાત્

વિતાનકપ્રદાનેન સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે ॥
છત્રદશ્ચ તથા વિપ્રા નાત્ર કાર્યા વિચારણા

છત્રં શતશલાકં તુ દત્ત્વૈવાતપવારણમ્ ॥
સર્વતાપવિનિ ર્મુક્તઃ સ્વર્ગલોકે મહીયતે

યામ્યં માર્ગં તથા યાતિ સુખેન દ્વિજસત્તમાઃ ॥
ઉપાનહે તથા દત્ત્વા શ્લક્ષ્ણે સ્નેહસમન્વિતે

રથમશ્વતરી યુક્તં ત્રિદિવં પ્રતિપદ્યતે॥
સર્વપાપવિનિર્મુક્તો યામ્યમાર્ગં સુખં વ્રજેત્

તાલવૃન્તપ્રદાનેન સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે ॥
પાદુકાનાં પ્રદાનેન ગતિમાપ્નોતિ શોભનામ્

પાદપીઠપ્રદાનેન સ્થાનં સર્વત્ર વિન્દતિ ॥
સ્થાનમેવ તથાપ્નોતિ દણ્ડં દત્ત્વા દ્વિજાતયે

યજ્ઞોપવીતદાનેન વસ્ત્રદાનફલં લભેત્ ॥
ઉષ્ણીષદાનસ્ય તથા ફલમેતદુદાહૃતમ્

દન્તકાષ્ઠપ્રદાનેન સૌભાગ્યં મહદાપ્નુયાત્ ॥
મૃત્તિકાયાઃ પ્રદાનેન શુચિઃ સર્વત્ર જાયતે

શૌચસ્નાનોદકં દત્ત્વા વિરોગસ્ત્વભિજાયતે ॥
રોગનાશમવાપ્નોતિ તથાભ્યઙ્ગપ્રદઃ સદા

તથૈવૌષધદાનેન રોગનાશમુપાશ્નુતે ॥
સ્થાનીયાનિ સુગન્ધીનિ દત્ત્વા સૌભાગ્યમશ્નુતે

અનુલેપનદાનેન રૂપવાનભિજાયતે ॥
કાયાગ્નિદીપ્તં પ્રાકાશ્યં ગતિઞ્ચૈવ તથોત્તમામ્

યસ્તુ સંસાધનાર્થાય બ્રાહ્મણાય પ્રયચ્છતિ ॥
સ યાતિ વહ્નિસાલોક્યં શત્રુનાશં ચ વિન્દતિ

તૈજસાનિ તુ પાત્રાણિ દત્ત્વા સલવણાનિ ચ ॥
પાત્રતામેતિ કામાનાં લાવણ્યં ચાપ્નુયાન્મહત્

તૈજસાનિ તુ પાત્રાણિ સતૈલાનિ પ્રયચ્છતઃ ॥
આરોગ્યમુત્તમં પ્રોક્તં લાવણ્યમપિ ચોત્તમમ્

તૈજસાનિ તુ પાત્રાણિ સમધૂનિ પ્રયચ્છતઃ ॥
લાવણ્યમુત્તમં પ્રોક્તં સૌભાગ્યમપિ ચોત્તમમ્ ॥

નરશ્ચન્દનદાનેન સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે ॥
તથૈવાગુરુદાનેન યશસા ભુવિ રાજતે

સૌભાગ્યકારકં પ્રોક્તં પ્રદાનં કુઙ્કુમસ્ય તુ ॥
તથા કર્પૂરદાનેન સર્વાન્કામાનવાપ્નુયાત્

મૃગચર્મપ્રદાનેન યશસા ભુવિ રાજતે ॥
દત્ત્વા જાતીફલં વિપ્રાઃ સફલાં વિન્દતે ક્રિયામ્ ॥

સ્નાનાનાં મુખવાસાનાં ધૂપાનાં ચ પ્રદાયકાઃ ॥
લોકે પ્રયાન્તિ પ્રિયતાં ભવન્તિ ચ સુગન્ધિનઃ

દત્ત્વા પૂગફલાન્વિપ્રાઃ સફલાં વિન્દતે ક્રિયામ્ ॥
તામ્બૂલસ્ય પ્રદાનેન સૌભાગ્યમપિ વિન્દતિ

સમુદ્રજાનાં ભાણ્ડાનાં શઙ્ખાદીનાં પ્રદાયકઃ ॥
પાત્રી ભવતિ કામાનાં યશસશ્ચ ન સંશયઃ

કઙ્કતસ્ય પ્રદાનેન પરાં વાચં પ્રમુઞ્ચતિ ॥
શય્યાપ્રદાનો લોકેષુ તથા સ્થાનકરં પરમ્

અર્થિને યદભીષ્ટં સ્યાત્સ્વલ્પં વા યદિ વા બહુ ॥
તદ્દત્ત્વા પુણ્યમાપ્નોતિ રાજસૂયાશ્વમેધયોઃ

કિમ્ચ્છિકૈઃ પૂજકૈર્બ્રાહ્મણાનાં લોકં ગત્વા બ્રહ્મણો બ્રાહ્મણેભ્યઃ ॥
દેવૈર્વિપ્રૈઃ પૂજ્યમાનઃ સુખી સ્યાત્તસ્માદ્દેયં પ્રાર્થિતં બ્રાહ્મણેભ્યઃ

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે તૃતીયખણ્ડે માર્કણ્ડેવજ્રસંવાદે મુનીન્પ્રતિ હંસગીતાસ્વનેકવસ્તુદાનપ્રશંસાવર્ણનો નામૈકાદશાધિકત્રિશતતમોઽધ્યાયઃ

3.312
॥ હંસ ઉવાચ ॥ ॥
નૃવાહાન્પુરુષો યસ્તુ દ્વિજે સમ્યક્પ્રયચ્છતિ ॥
અશ્વમેધફલં તસ્ય કથિતં દ્વિજસત્તમાઃ

શિબિકાયાઃ પ્રદાનેન વહ્નિષ્ટોમફલં તથા ॥
દાસં કર્મકરં દત્ત્વા ગોસવસ્ય ફલં લભેત્

સ યાતિ શક્રસાલોક્યં યસ્તુ યોધં પ્રયચ્છતિ ॥
યસ્તુ કર્મકરીં દાસીં બ્રાહ્મણાય પ્રયચ્છતિ

લોકાસ્તુ સુભગાસ્તસ્ય વસૂનાં સમુદાહૃતાઃ ॥
તરુણીં રૂપસમ્પન્નાં દાસીં યસ્તુ પ્રયચ્છતિ

સોપ્સરોભિર્મુદાયુક્તઃ ક્રીડતે નન્દને વને ॥
ઉષ્ટ્રં વા ગર્દભં વિપ્રા યો યચ્છતિ દ્વિજાતયે

અલકાં સ સમાસાદ્ય યક્ષેન્દ્રૈઃ સહ મોદતે ॥
દાનાનામુત્તમં પ્રોક્તં પ્રદાનં તુરગસ્ય તુ

વડવાયાઃ પ્રદાનેન તથા બહુફલં સ્મૃતમ્ ॥
તુરઙ્ગં યે પ્રયચ્છંતિ સૂર્યલોકં વ્રજન્તિ તે

યાવન્તિ તસ્ય રોમાણિ તાવદ્વર્ષશતાનિ ચ ॥
શુક્લં તુરઙ્ગમં દત્ત્વા ફલં દશગુણં લભેત્

ગૌર્યથા કપિલા શ્રેષ્ઠા તથૈવ તુરગસ્ય તુ ॥
તુરઙ્ગમં સપર્યાણં સાલઙ્કારં પ્રયચ્છતિ

પુણ્ડરીકફલં પ્રોક્તં નાત્ર કાર્યા વિચારણા ॥
ચતુર્ભિસ્તુરગૈર્યુક્તં સર્વોપકરણૈર્યુતમ્

રથં દ્વિજાયે દત્ત્વા રાજસૂયફલં લભેત્ ॥
પ્રદાય કરિણીં સમ્યગેતદેવ ફલં લભેત્

કુઞ્જરસ્ય પ્રદાનેન સ્વર્ગલોકે મહીયતે ॥
રાજા ભવતિ લોકેસ્મિન્યશોવિક્રમસંયુતઃ

સુવર્ણકક્ષ્યં માતઙ્ગં દત્ત્વા વિપ્રાય વૈ દ્વિજાઃ ॥
રાજસૂયાશ્વમેધાભ્યાં ફલં વિન્દત્યસંશયમ્

ચતુર્ભિઃ કુઞ્જરૈર્યુક્તં રથં દત્ત્વા દ્વિજાતયે ॥
સમગ્રભૂમિ દાનસ્ય ફલં પ્રાપ્નોત્યસંશયમ્

ભૂમિઃ સશૈલા સવના સતોયા દત્તા હિ લોકે ભવતીહ તેન ॥
ઇષ્ટાઁશ્ચ લોકાન્પુરુષઃ પ્રયાતિ સમ્પૂજ્યમાનસ્ત્રિદશૈર્મહાત્મા

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે તૃતીયખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે મુનીન્પ્રતિ હંસગીતાસુ વાહનદાનવિધિવર્ણનો નામ દ્વાદશાધિકત્રિશતતમોઽધ્યાયઃ

3.313
હંસ ઉવાચ ॥
દાનાનામુત્તમં લોકે વસ્ત્રદાનં પ્રકીર્તિતમ્ ॥
વાસો હિ સર્વદૈવત્યં સર્વપ્રાયોજ્યમશ્નુતે

વસ્ત્રદાતા સુવેશઃ સ્યાદ્રૂપદ્રવિણસંયુતઃ ॥
યુક્તો લાવણ્યસૌભાગ્યૈર્વિરોગશ્ચ તથા દ્વિજાઃ

નીલં રક્તં તથા જીર્ણં ન દેયં બ્રાહ્મણસ્ય તુ ॥
દેયં વરઞ્ચાઙ્ગિરસં ક્ષૌમં દત્ત્વા બૃહસ્પતેઃ ॥૩।
દત્ત્વા કાર્પાસિકં વસ્ત્રં સ્વર્ગલોકે મહીયતે ॥
દત્ત્વા સરોમં તદપિ ફલં દશગુણં ભવેત્

આવિકં વસનં દત્ત્વા ભૃગૂણાં લોકમાપ્નુયાત્ ॥
છાગં દત્ત્વા ચાઙ્ગિરસં ક્ષૌમં દત્ત્વા બૃહસ્પતેઃ

વસૂનાં લોકમાપ્નોતિ કુશકૌશેયવાસસી। ॥
ક્રિમિજઞ્ચ તતો દત્ત્વા સોમલોકે મહીયતે

અગ્નિષ્ટોમમવાપ્નોતિ દત્ત્વૈવ મૃગલોમિકામ્ ॥
દત્ત્વા વલ્કલજં વાસો વસૂનાં લોકમાપ્નુયાત્

સુમેરકદલ્યાદીનાં દત્ત્વા ચૈવ તથાજિનમ્ ॥
વારવાણં શિરસ્ત્રાણં હસ્તત્રાણં તથૈવ ચ

પાદત્રાણં ચ દદતઃ પૃથગ્યફલં સ્મૃતમ્ ॥
વસ્ત્રદાનં પવિત્રન્તુ પિતૄણામપિ તારણમ્

કૌસુંભરક્તં દત્ત્વા તુ સૌભાગ્યં મહદાપ્નુયાત્ ॥
દાનાત્કુઙ્કુમરક્તસ્ય લાવણ્યં મહદાપ્નુયાત્

રઙ્ગૈરન્યૈરનીલૈશ્ચ રક્તં દત્ત્વા સુખી ભવેત્ ॥
યથાયથા તુ વસ્ત્રસ્ય ભવતીહ મહર્ઘતા

યથાયથા શુભ્રતા ચ તથા પુણ્યફલં લભેત્॥
અન્યેષામપિ દાનાનામેતદેવ પ્રકીર્તિતમ્

સર્વદો વસ્ત્રદઃ પ્રોક્તો યતઃ સર્વત્ર વસ્ત્રવાન્ ॥
પૂજામાપ્નોતિ ધર્મજ્ઞાસ્તદ્ધિ તસ્માદ્વિશિષ્યતે

વસ્ત્રદઃ સુચિરં કાલં ભુક્ત્વા દેવસુખાન્દિવિ ॥
વિમાનેનાર્કવર્ણેન હંસયુક્તેન ભાસ્વતા

માનુષ્યમાસાદ્ય ભવત્યરોગઃ શૌચાન્વિતઃ સૌખ્યપરો વિનીતઃ ॥
જનાભિરામશ્ચ તથા સુવેશઃ પૂજ્યશ્ચ લોકે વિદુષાં સદૈવ

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે તૃતીયખણ્ડે ભાર્કણ્ડેયવજ્ર સંવાદે મુનીન્પ્રતિ હંસગીતાસુ વસ્ત્રદાનપ્રશંસાવર્ણનો નામ ત્રયોદશાધિકત્રિશતતમોઽધ્યાયઃ

3.314
હંસ ઉવાચ ॥
ધાન્યાનામુત્તમં દાનં કથિતં દ્વિજપુઙ્ગવાઃ ॥
ધાન્યેભ્યોઽપિ પરં ધાન્યં રક્તશાલિઃ પ્રકીર્તિતઃ

રક્તશાલિં નરો દત્ત્વા સૂર્યલોકે મહીયતે ॥
દત્ત્વા તથા સુગન્ધાઁશ્ચ ગન્ધર્વૈઃ સહ મોદતે

કલમાનાં પ્રદાનેન શક્રલોકે મહીયતે ॥
મહાશાલેઃ પ્રદાનેન વસૂનાં લોકમાપ્નુયાત્

કાષ્ઠશાલિં તથા દત્ત્વા અલકાયાં પ્રસીદતિ ॥
વ્રીહીનાં ચાન્યધાન્યાનાં દાનાત્સ્વર્ગમવાપ્નુયાત્

યવ પ્રદાનેન નરઃ શક્રલોકે મહીયતે ॥
તથા ગોધૂમદાનેન વસૂનાં લોકમાપ્નુયાત્

પ્રિયો ભવતિ લોકસ્ય પ્રિયઙ્ગું યઃ પ્રયચ્છતિ ॥
દદાતિ યસ્તુ શ્યામાકં તસ્ય પ્રીયન્તિ દેવતાઃ

અન્યેષાં શૂકધાન્યાનાં પ્રદાનાભિરતો નરઃ ॥
સ્વર્ગલોકમવાપ્નોતિ નાત્ર કાર્યા વિચારણા

મુદ્ગદઃ શક્રલોકન્તુ યમલોકન્તુ માષદઃ ॥
યથેષ્ટં લોકમાપ્નોતિ તથા વિપ્રાસ્તિલપ્રદઃ

ષષ્ટિકાનાં પ્રદાનેન લોકં નૈરૃતકં લભેત્ ॥
સચીણચણકં દત્ત્વા લોકં વારુણમાપ્નુયાત્

વાયવ્યઞ્ચ મસૂરાણિ રાજમાષાણિ ધાનદમ્ ॥
અન્યેષાં શિંબિધાન્યાનાં દાનાત્સ્વર્ગમવાપ્નુયાત્

ઇક્ષુમૃદ્વીકયોર્દાનાત્પરં સૌભાગ્યમાપ્નુયાત્ ॥
ગુડપ્રદસ્તથારોગ્યં સિતાદઃ કામમીપ્સિતમ્

ફાણિતસ્ય પ્રદાનેન પરાં તૃપ્તિમવાપ્નુયાત્ ॥
ખણ્ડપ્રદશ્ચ સૌભાગ્યં સર્વાન્કામાન્મધુપ્રદઃ

ઘૃતદો જીવિતં દીર્ઘં ચારોગ્યં તૈલદસ્તથા॥
સર્વાન્કામાનવાપ્નોતિ લવણં યઃ પ્રયચ્છતિ

સક્તુદસ્તૃપ્તિમાપ્નોતિ સિકતાદસ્તથા શ્રિયમ્ ॥
અકીર્તિતાનામન્યેષાં દાનાત્સ્વર્ગમવાપ્નુયાત્

પક્વાન્નદાનાત્ફલદં નૃલોકે શુષ્કાન્નમુક્તં હિ તદાપ્ય યસ્માત્॥
યજન્તિ યજ્ઞૈઃ સતતં દ્વિજેન્દ્રાસ્તસ્માચ્ચ તત્પુણ્યતમં પ્રદિષ્ટમ્

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે તૃતીયખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે મુનીન્પ્રતિ હંસગીતાસુ ધાન્યદાનપ્રશંસા નામ ચતુર્દશાધિકત્રિશતતમોઽધ્યાયઃ

3.315
॥ હંસ ઉવાચ ॥
સર્વેષામેવ દાનાનામન્નદાનં વિશિષ્યતે ॥
અન્નદાનાત્પરં દાનં ન ભૂતં ન ભવિષ્યતિ

નાત્ર પાત્રપરીક્ષા સ્યાન્ન કાલનિયમસ્તથા ॥
ન ચ દેશઃ પરીક્ષ્યોઽત્ર દેયમન્નં સદૈવ તત્

શ્વભ્યશ્ચ શ્વપચેભ્યશ્ચ પતિતેભ્યસ્તથૈવ ચ ॥
ક્રિમિકીટપતઙ્ગાનાં દેયમન્નં સદૈવ તુ

અન્નં હિ જીવિતં લોકે પ્રાણાશ્ચાન્નનિબન્ધનાઃ ॥
અન્નદઃ પ્રાણદો લોકે સર્વદશ્ચ તથાન્નદઃ

ભુક્ત્વા તથા ચ યસ્યાન્નં સન્તતિઃ સ્યાદ્દ્વિજોત્તમાઃ ॥
જ્ઞાતવ્યં બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠા યસ્યાન્નં તસ્ય સન્તતિઃ

દાતવ્યં સર્વવર્ણેભ્યો ભોક્તવ્યં બ્રાહ્મણસ્ય ચ ॥
યસ્યાન્નેનોદરસ્થેન બ્રાહ્મણો મ્રિયતે દ્વિજાઃ

તાન્તુ યોનિમવાપ્નોતિ નાત્ર કાર્યા વિચારણા ॥
ભક્ષ્યદઃ સ્વર્ગમાપ્નોતિ શક્રલોકન્તુ ભોજ્યદઃ

લેહ્યદોપ્સરસાં લોકં વસૂનામપિ ચોષ્યદઃ ॥
વારુણં લોકમાપ્નોતિ તથા પાનપ્રદો નરઃ

પાનકાનિ સુગન્ધીનિ શીતલાનિ પ્રયચ્છતઃ ॥
સર્વકામસમૃદ્ધઃ સ્યાન્નાત્ર કાર્યા વિચારણા

પરમાન્નપ્રદાનેન તૃપ્તિર્ભવતિ શાશ્વતી ॥
પિપાસમાનો મ્રિયતે ગવાં લોકે મહીયતે

યો દદ્યાદપરિક્લિષ્ટમન્નમધ્વનિ વર્તતે ॥
શ્રાન્તાયાદૃષ્ટપૂર્વાય તસ્ય પુણ્ય ફલં મહત્

સહસ્રપરિવેષ્યન્તુ નરકં સ ન ગચ્છતિ ॥
વિમાનેનાર્કવર્ણેન સ્વર્ગલોકે મહીયતે

અપહન્યાત્તથા વિપ્રા એકસ્યાર્ત્તસ્ય યત્ક્ષુધા ॥
તેનાસૌ કર્મણા પ્રેત્ય મહત્ફલમુપાશ્નુતે

યદ્યદિષ્ટતમં લોકે યશ્ચાસ્ય દયિતં ગૃહે॥
તત્તદ્ગુણવતે દેયં તદેવાક્ષય્યમિચ્છતા

દાનાન્યનેકાનિ ફલઞ્ચ તેષાં બહુપ્રકારં પુરુષઃ સમીક્ષ્ય ॥
શ્રદ્ધાન્વિતો બ્રાહ્મણસાત્પ્રકુર્યાદ્ભૂયસ્તદેવાપ્તમના નૃલોકે

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે તૃ૦ ખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે મુનીન્પ્રતિ હંસગીતાસ્વન્નદાનપ્રશંસા નામ પઞ્ચદશાધિકત્રિશતતમોઽધ્યાયઃ