વિષ્ણુધર્મોત્તરપુરાણમ્ · અધ્યાય 3.306.310

3.306
હંસ ઉવાચ॥
ગાવઃ પવિત્રા મઙ્ગલ્યા ગોષુ લોકાઃ પ્રતિષ્ઠિતાઃ॥
તાસ્વાયત્તાનિ યજ્ઞાનિ દેવતાતિથિપૂજનમ્

બલન્તુષ્ટિશ્ચ પુષ્ટિશ્ચ તથા શ્રાદ્ધક્રિયા દ્વિજાઃ॥
નાસૌ સમ્પન્નમશ્નાતિ યસ્ય ધેનુર્ન વિદ્યતે॥॥
તસ્માત્સર્વપ્રદાનાનાં ગવાં દાનમનુત્તમમ્ ॥
હીનાઙ્ગીં ક્ષીરપાં વૃદ્ધાં દુગ્ધદોહાં નિરિન્દ્રિયામ્

વ્યાધિતાં વિષમાં વ્યાલાં તથૈવ પ્રપલાયિનીમ્ ॥
મૂલ્યૈસ્તથાપ્યસંશુદ્ધૈર્હૃતાશ્ચ દ્વિજપુઙ્ગવાત્

ન દાતવ્યા સ્મૃતા ધેનુર્દત્ત્વા નરકમાપ્નુયાત્ ॥
બ્રાહ્મણો યસ્તુ કુરુતે ગોરસાનાં તુ વિક્રયમ્

ગવાં ચ વિક્રયં વિપ્રા વિષમો યસ્તથા ગવામ્॥
અપાત્રદોષયુક્તશ્ચ ન દેયા તસ્ય ચાપ્યથ

નૈકા બહૂનાં દાતવ્યા ન દ્વયોર્દ્વિજપુઙ્ગવાઃ॥
સા તુ વિક્રયમાપન્ના દાતુર્નરકદાયિની

એકં પાત્રમથાસાદ્ય દેયાસ્તુ બહવઃ સ્મૃતાઃ ॥
ગવાં પ્રદાને યત્નેન પરીક્ષ્યો બ્રાહ્મણો ભવેત્

યથાકથઞ્ચિદ્ દત્ત્વા ગાં ધેનું વાઽધેનુમેવ વા ॥
અરોગામપરિક્લિષ્ટાં દાતા સ્વર્ગે મહીયતે

દત્ત્વા વત્સતરીં વિપ્રાઃ સ્વર્ગલોકે મહીયતે ॥
ગુર્વિણીં ચ તથા દત્ત્વા વસૂનાં લોકમશ્નુતે

પ્રસૂયમાનાં તાં દત્ત્વા ભૂમિદાનફલં લભેત્ ॥
સ્રવંત્યાં ચ તથા દત્ત્વા નન્દને મોદતે નરઃ

શ્વેતાં દત્ત્વા સોમલોકે રક્તાં દત્ત્વા વિભાવસોઃ ॥
કૃષ્ણાં દત્ત્વા તથા યામ્યે નીલાં દત્ત્વા ચ વારુણે

ઇન્દ્રલોકે તુ શબલામિન્દ્રલોકે તુ રોહિણીમ્ ॥
વાતરેણુસવર્ણાં તુ વાયુલોકે મહીયતે

ધૂમ્રવર્ણાં તથા દત્ત્વા વસૂનાં લોકમશ્નુતે ॥
આષાઢેન સવર્ણાન્તુ લોકં વારુણમાપ્નુયાત્

સુવર્ણવર્ણાં કૌબેરં તામ્રામાઙ્ગિરસં તથા ॥
પલાલધૂમ્રવર્ણાભાં પિતૃલોકં તથૈવ ચ

શિતિકણ્ઠાપ્રદાનેન વૈશ્વદેવમવાપ્નુયાત્ ॥
ગૌરીં દત્ત્વા ભૃગૂણાઞ્ચ વૈરાટાભાં પ્રજાપતેઃ

પાણ્ડુકમ્બલવર્ણાભાં રુદ્રાણાં લોકમાપ્નુયાત્ ॥
શુક્લબિન્દુચિતાં કૃષ્ણાં ગન્ધર્વૈઃ સહ મોદતે

(કપિલાઞ્ચ તથા દત્ત્વા યથેષ્ટં લોકમાપ્નુયાત્ ॥)
ગાવઃ પ્રકૃતિવર્ણાસ્તુ કપિલાઃ પરિકીર્તિતાઃ

કૃતન્તુ વર્ણવૈચિત્ર્યં પૂર્વં તાસાન્તુ શમ્ભુના ॥
યથા તુ ગઙ્ગા સરિતાં ધેનૂનાં કપિલા તથા

સાયં પ્રાતશ્ચ સતતં હોમકાલે દ્વિજોત્તમાઃ ॥
ગાવો દદતિ વૈ હૌમ્યમૃષિભ્યો નાત્ર સંશયઃ

દુષ્કૃતાનિ દુરિષ્ટાનિ દુર્ગાણિ વિષમાણિ ચ ॥
તરન્તિ ચૈવ પાપેભ્યો ધેનુદાનેન માનવાઃ

એકાં ગાં દશગુર્દદ્યાદ્દશ દદ્યાચ્ચ ગોશતી ॥
શતં સહસ્રગુર્દદ્યાત્સર્વે તુલ્યફલા હિ તે

શતવર્ષસહસ્રાણિ તપસ્તપ્તં સુદુશ્ચરમ્ ॥
ગોભિઃ પૂર્વવિસૃષ્ટાભિર્ગચ્છેમ શ્રેષ્ઠતામિતિ

લોકેઽસ્મિન્દક્ષિણાનાઞ્ચ સર્વા ગા વયસોત્તરાઃ ॥
ભવે તાનિ ચ લિંપ્યેમ દોષેણાતિપરન્તપાઃ

શકૃત્તાસાં પવિત્રાર્થં કુર્વીરન્દેવમાનુષાઃ ॥
તથા સર્વાણિ ભૂતાનિ સ્થાવરાણિ ચરાણિ ચ ॥

પ્રદાતારશ્ચ ગોલોકાન્ગચ્છેયુરિતિ માનદાઃ ॥
એતદ્ધનં દદૌ તાસાં સર્વમેવ પિતામહઃ

સુરભિર્દેવધેનુર્યા તસ્યાઃ પુત્રત્વમાગતાઃ ॥
ધર્મો વૃષભરૂપેણ મહાદેવધ્વજઃ સ્મૃતઃ

દશધેનુપ્રદાનેન યથેષ્ટાઙ્ગતિમાપ્નુયાત્ ॥
શતઞ્ચ દત્ત્વા ધર્મજ્ઞઃ શક્રલોકમુપાગતઃ

કલ્પાવશેષં સ સુખી મોદત્યપ્સરસાં ગણૈઃ ॥
દત્ત્વા સહસ્રં ધેનૂનાં સર્વપાપૈર્વિમુચ્યતે

ઉક્ષ્ણાં ચ યે પ્રયચ્છન્તિ શતેન સહ યૂથપમ્ ॥
સર્વપાપવિનિર્મુક્તાસ્તે પ્રયાન્ત્યમરાવતીમ્

કલ્પાવશેષં ત્રિદિવે સુખમુપ્ય નરોત્તમાઃ ॥
માનુષ્યે ધનસંયુક્તા ભવન્તિ સુખિનસ્તતઃ

સહસ્રેણ ગવાં સાર્ધં યે પ્રયચ્છન્તિ યૂથપમ્ ॥
અલંકૃતં યથાશક્ત્યા ગોલોકં યાન્તિ તે નરાઃ

ઉક્ષાણમિન્દ્રિયોપેતં યસ્તુ દદ્યાદ્દ્વિજાતયે ॥
દશધેનુફલં તસ્ય નાત્ર કાર્યા વિચારણા

ગોયુગં યે પ્રયચ્છન્તિ સીરયૂપયુતં દ્વિજાઃ ॥
સર્વકામસમૃદ્ધસ્ય પ્રાપ્નુવન્તિ ફલં નરાઃ

ગોભિશ્ચતુર્ભિઃ સંયુક્તં રથં દત્ત્વા દ્વિજાતયે ॥
ધાન્યૈર્વસ્ત્રૈર્યુતં શક્ત્યા શક્રલોકં વ્રજન્તિ તે

માનુષ્યમાસાદ્ય તથા ભવન્તિ વસુધાધિપાઃ ॥
શકટસ્ય પ્રદાનન્તુ વિના ગોભિર્મહાફલમ્ ॥

વિશેષેણ મહાભાગાસ્તસ્ય ગોભિર્યુતસ્ય ચ ॥
સસસ્યં શકટં દત્ત્વા નાકલોકં મહીયતે

દત્ત્વા તુ ધેનું હોમાર્થે બ્રાહ્મણાયાહિતાગ્નયે ॥
ગોદાનફલમાપ્નોતિ હોમદાનફલં તથા

સ્નપનાર્થં તથા દત્ત્વા ધેનું રુદ્રસુરાલયે ॥
રુદ્રલોકમવાપ્નોતિ કુલઞ્ચૈવ સમુદ્ધરેત્ ॥

દત્ત્વા સચૈલં વૃષભં મહાદેવાલયે નરઃ ॥
રુદ્રલોકમવાપ્નોતિ કુલમુદ્ધરતે તથા

ધેનૂનાં કપિલા શ્રેષ્ઠા વૃષભઃ શ્વેત ઉચ્યતે ॥
શ્વેતન્તુ વૃષભં દત્ત્વા ફલસ્યાનન્ત્યમશ્નુતે

દધિક્ષીરહિતાર્થાય વાસુદેવસુરાલયે ॥
દત્ત્વા ગાં મધુપર્કાર્થં ચાનન્તં ફલમાપ્નુયાત્

।
ગોપ્રદાનરતા યાન્તિ ગોલોકં માનવોત્તમાઃ ॥
સહાપ્સરોભિર્મુદિતા વિમાનવરમાસ્થિતાઃ

અપામધસ્તાલ્લોકો યો તસ્યોપરિ મહીધરાઃ ॥
નાગાનામુપરિષ્ટાદ્ભૂઃ પૃથિવ્યુપરિ માનવાઃ

મનુષ્યલોકાદૂર્ધ્વન્તુ ખગાનાં ગતિરુચ્યતે ॥
આકાશસ્યોપરિ રવિર્દ્વારં સ્વર્ગસ્ય તત્સ્મૃતમ્ ॥

દેવલોકઃ પરસ્તસ્માદ્બ્રહ્મલોકસ્તતઃ પરમ્॥
તત્રોપરિ ગવાં લોકો વિષ્ણુલોકસ્તતઃ પરમ્

એકસ્ત્વધો દુષ્કૃતિનાં કર્મિણાં પૃથિવી મતા॥
બ્રાહ્મે તપસિ યુક્તાનાં બ્રહ્મલોકઃ સનાતનઃ

ગવામેવ હિ ગોલોકો દુરારોહા હિ સા ગતિઃ ॥
એકાન્તિનો વિષ્ણુભક્તા વિષ્ણુલોકં વ્રજન્તિ તે । ૪૮ ॥
ગોપ્રદાનરતા યાંતિ ગોલોકં સર્વકામદમ્ ॥
તત્ર કામફલા વૃક્ષા નદ્યઃ પાયસકર્દમાઃ

સુવર્ણસિકતાશ્ચાન્યા વિમલામ્બુયુતાઃ શુભાઃ ॥
યથાકામેપ્સિતાસ્તત્ર ભવન્તિ શુભકર્મિણામ્

દેશા મનોહરાઃ શુભ્રા દેવારામવિભૂષણાઃ ॥
દિવ્યેન નૃત્યગીતેન વાદિત્રેણ મનોહરાઃ

તત્રેપ્સિતાનાં કામાનામાપ્તિર્ભવતિ નિત્યદા ॥
હેમશૃઙ્ગીં રૂપ્યખુરાં મુક્તાલાંગૂલભૂષણામ્

અહતામ્બરસંવીતાં તથા કાંસ્યોપદોહિનીમ્ ॥
ત્રિરાત્રં સ્થંડિલે સુપ્ત્વા ત્રિરાત્રં ગોરસાશનઃ

તૃપ્તાન્તુ તર્પિતે દત્ત્વા વાસસા સંવૃતાં દ્વિજાઃ ॥
સદક્ષિણાં મહાભાગાસ્ત્રિરાત્રં ગોરસૈસ્તતઃ

પ્રાણસંધારણં કૃત્વા ગવાં લોકે મહીયતે ॥
યાવન્તિ ધેનુરોમાણિ તાવદ્વર્ષાણિ માનવઃ

દત્તૈવં કપિલાં વિપ્રાઃ પ્રાપ્નોત્યભ્યધિકં ફલમ્ ॥
સાયં પ્રાતર્મનુષ્યાણામશનં દેવનિર્મિતમ્

તત્રૈકકાલમશ્નન્તો દ્વિતીયાદશનાન્નરઃ ॥
યથોક્તવિધિના દદ્યાત્ક્રીત્વા તુ કપિલાં નરઃ

સર્વકામસમૃદ્ધસ્ય યજ્ઞસ્ય ફલમશ્નુતે ॥
ગવાં લોકમવાપ્નોતિ કુલમુદ્ધરતિ સ્વકમ્

અલંકૃતાં તતો દત્ત્વા ગોદાનફલમાપ્નુયાત્ ॥
અજામલંકૃતાં દત્ત્વા વહ્નિલોકે મહીયતે

તદેવ લોકમાપ્નોતિ દત્ત્વાજં વિધિવન્નરઃ ॥
વારુણં લોકમાપ્નોતિ દત્ત્વા ચ મહિષીં નરઃ

મહિષસ્ય પ્રદાનેન યામ્યે લોકે મહીયતે ॥
વારુણં લોકમાપ્નોતિ દત્ત્વોરભ્રં નરોત્તમઃ ॥ ૬૧।
અવિપ્રદાતા શતધા તદેવ ફલમશ્નુતે ॥
આરણ્યપશુદાનેન વાયુલોકે મહીયતે

એતદેવ ફલં પ્રોક્તં પ્રદાનેન ચ પક્ષિણામ્ ॥
શસ્ત્રપિણ્ડકિ જાલાદિરુદકાદાનતસ્તથા

ગોરસાનાં પ્રદાનેન તૃપ્તિમાપ્નોત્યનુત્તમામ્ ॥
તત્ર વાશ્વયુજે માસે યસ્તુ દદ્યાદ્દ્વિજાતિષુ

આરોગ્યં મહદાપ્નોતિ યત્રયત્રાભિજાયતે ॥
તથા દધ્નઃ પ્રદાનેન મઙ્ગલાન્યાપ્નુતે સદા

ક્ષીરદસ્તૃપ્તિમાપ્નોતિ સર્વદુઃખૈર્વિમુચ્યતે ॥
ક્ષીરેણ સ્નપનં કૃત્વા હરસ્ય પ્રયતો નરઃ

મનોઽભિતાપનિર્મુક્તો રુદ્રલોકે મહીયતે ॥
પરમાન્નપ્રદાનેન કામાનાપ્નોતિ શાશ્વતાન્

માસિ માસિ તુ રેવત્યાં બ્રાહ્મણાન્ઘૃતપાયસમ્ ॥
સદક્ષિણં ભોજયિત્વા રૂપમાપ્નોત્યનુત્તમમ્

આજ્યન્તેજઃ સમુદ્દિષ્ટં ચાજ્યં પાપહરં પરમ્ ।
આજ્યં સુરાણામાહારશ્ચાજ્યે લોકાઃ પ્રતિષ્ઠિતાઃ

આજ્યેન લિઙ્ગસ્નપનં નરઃ કૃત્વા તુ શૂલિનઃ ॥
સર્વદુઃખવિનિર્મુક્તો રુદ્રલોકે મહીયતે

અલક્ષ્મીશમનં પ્રોક્તં ઘૃતસ્નાનં તથા દ્વિજાઃ ॥
કલ્યમુત્થાય યો ગવ્યઘૃતે મુખમથાત્મનઃ । ૭૧ ॥
પશ્યતે સ જહાત્યેવ કૃત્વા પાપમહર્નિશમ્ ॥
અલક્ષ્મીર્નશ્યતે ચાસ્ય ક્ષિપ્રમેષા કરીષિણી

ઘૃતદાનાન્નરો યાતિ સ્વર્ગલોકમસંશયમ્ ॥
માસે ચાશ્વયુજે નિત્યં ઘૃતં યસ્તુ પ્રયચ્છતિ

કલ્યમુત્થાય વિપ્રેભ્યઃ પ્રીણયેચ્ચ તથાશ્વિનૌ ॥
સ રૂપં મહદાપ્નોતિ તથા રોગૈશ્ચ મુચ્યતે ॥
એવં મહાફલં દાનં ગોરસાનાં તથા ગવામ્

પ્રયચ્છતે યઃ કપિલાં સચૈલાં કાંસ્યોપદોહાં કનકાગ્રશૃઙ્ગીમ્ ॥
તૈસ્તૈર્ગુણૈઃ કામદુઘા ચ ભૂત્વા નરં પ્રદાતારમુપૈતિ સા ગૌઃ

યાવન્તિ રોમાણિ ભવન્તિ ધેન્વાસ્તાવત્ફલં પ્રાપ્નુતે ગોપ્રદાતા ॥
પુત્રાંશ્ચ પૌત્રાંશ્ચ કુલઞ્ચ સર્વમાસપ્તમં તારયતે પરત્ર

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે તૃતીયે ખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે મુનીન્પ્રતિ હંસગીતાસુ ગોદાનફલનિરૂપણો નામ ષડધિકત્રિશતતમોઽધ્યાયઃ

3.307
હંસ ઉવાચ ॥
ઘૃતધેનુપ્રદાનઞ્ચ નિબોધત દ્વિજોત્તમાઃ ॥
ગવ્યસ્ય સર્પિષઃ કુમ્ભં પૂર્ણન્તુ પરિકલ્પયેત્

કલશઞ્ચ તથા પૂર્ણન્તસ્યા વત્સં પ્રકલ્પયેત્ ॥
કાંસ્યાપિધાનસચ્છન્નસિતવસ્ત્રયુતન્તથા

હિરણ્યગર્ભૌ કર્તવ્યાવનુલિપ્તૌ ચ બાહ્યતઃ ॥
ઇક્ષુયષ્ટિમયાન્પાદાન્ખુરાન્રૂપ્યમયાઁસ્તથા

સૌવર્ણે ચાક્ષિણી કાર્યે શૃઙ્ગે ચાગુરુકાષ્ઠજે ॥
સપ્તધાન્યશ્ચ કર્તવ્યે તસ્ય પાર્શ્વે પૃથક્કૃતે

તસ્ય પટ્ટં ચ કર્તવ્યં કમ્બલં ચ દ્વિજોત્તમાઃ ॥
કુર્યાત્તુરુષ્કરં દૂરે પ્રાણે હેમમયાંસ્તનાન્

તદ્વચ્છર્કરયા જિહ્વાં ગુડક્ષીરમયં મુખમ્ ॥।
ક્ષૌમસૂત્રેણ લાંગૂલં રોમાણિ સિતસર્ષપૈઃ

તામ્રપત્રમયં પૃષ્ઠં કુર્યાચ્છ્રદ્ધાસમન્વિતઃ ॥
એતદ્વિરચનં કૃત્વા ઘૃતક્ષીરાભિષેચનૈઃ

હરિર્ઘૃતાર્ચિષેત્યેવં નામ્ના સમ્પૂજયેદ્વિભુમ્ ॥
તતસ્તુ ગન્ધપુષ્પાન્નધૂપવસ્ત્રાદિભિર્નરઃ

ઘૃતેન દીપં દદ્યાચ્ચ તથૈવ ચ ઘૃતં દિશઃ ॥
હોમં વિપ્રા યદા ધેનું દદ્યાદ્વિપ્રાય શક્તિતઃ

ઘૃતાચી પ્રીયતે વિપ્રં કલ્પયિત્વા ઘૃતાર્ચિષમ્ ॥
એકરાત્રઞ્ચ તાં દત્ત્વા ઘૃતાહારી ભવેન્નરઃ ॥

વિમુક્તઃ સર્વપાપેભ્યો લોકમાપ્નોતિ શાશ્વતમ્ ॥
અનેન વિધિના સ્નાત્વા સોપવાસો નરઃ શુચિઃ

સર્વકામસમૃદ્ધસ્ય યજ્ઞસ્ય ફલમશ્નુતે ॥
વિમાનેનાર્કવર્ણેન ગવાં લોકે મહીયતે

ઘૃતક્ષીરવહા સદ્યો યત્ર પાયસકર્દમાઃ ॥
યત્ર કામફલા વૃક્ષા યત્ર સિદ્ધિસ્તુ માનસી

ગન્ધર્વાપ્સરસાં યત્ર સતતં ગીતનર્તનમ્ ॥
તત્રાસ્તે સુચિરં લોકે યાવદિન્દ્રાશ્ચતુર્દશ

માનુષ્યમાસાદ્ય ભવત્યરોગઃ શીલેન રૂપેણ ધનેન યુક્તઃ ॥
મનોભિરામઃ પ્રમદાપ્રિયશ્ચ ધનાન્વિતઃ સર્વસુખોપપન્નઃ

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે તૃ૦ ખ૦ માર્કણ્ડેય વજ્રસંવાદે મુનીન્પ્રતિ હંસગીતાસુ ઘૃતધેનુકલ્પવર્ણનો નામ સપ્તાધિકત્રિશતતમોઽધ્યાયઃ

3.308
॥ હંસ ઉવાચ ॥
તિલધેનું પ્રવક્ષ્યામિ સર્વપાપભયાપહામ્ ॥
ધેન્વાકારાન્તુ તાં કુર્યાદાવિકે કમ્બલે બુધઃ

તિલષોડશભિઃ પ્રસ્થૈશ્ચતુર્ભિર્વત્સમેવ તુ ॥
તિલપ્રસારણં કુર્યાદ્ધેન્વા ધેનુપ્રમાણતઃ

તતસ્તુ રચયેદ્ધેનું રત્નૈર્વક્ષ્યામ્યહં દ્વિજાઃ ॥
હેમશૃઙ્ગીં રૂપ્યખુરાં ગન્ધઘ્રાણવતીં શુભામ્

મિષ્ટાન્નજિહ્વાં કુર્વીત ગુડાસ્યાં સૂત્રકમ્બલામ્ ॥
ઇક્ષુપાદાં તામ્રપૃષ્ઠાં કુર્યાન્મુક્તાફલેક્ષણામ્

પ્રશસ્તપત્રશ્રવણાં ફલદન્તવતીં શુભામ્ ॥
સ્રગ્દામપુષ્પાં કુર્વીત નવનીતસ્તનાન્વિતામ્

ફલૈમર્નોહરૈર્ભક્ષ્યૈર્મણિમુક્તાફલાન્વિતામ્ ॥
શુભ્રવસ્ત્રયુગચ્છન્નાં ચારુચ્છત્રસમન્વિતામ્

કાંસ્યોપદોહનાં કૃત્વા વાસુદેવન્તુ પૂજયેત્ ॥
ગન્ધમાલ્યનમસ્કારધૂપદીપાન્નસમ્પદા

જુહુયાચ્ચ તિલાનેવ નામ્ના તસ્યૈવ માનવઃ ॥
તમેવ પ્રીણયેદ્દદ્યાદ્ધેનુન્તામાહિતાગ્નયે

ત્રિરાત્રં યસ્તિલાહારસ્તિલધેનું પ્રયચ્છતિ ॥
દત્ત્વૈકરાત્રઞ્ચ પુનસ્તિલાનત્તિ દ્વિજોત્તમાઃ

ચાન્દ્રાયણાદભ્યધિકં શસ્તન્તત્તિલભક્ષણમ્ ॥
સર્વપાપવિનિર્મુક્તઃ પિતરં સપિતામહમ્

તસ્યાપિ પિતરં ચૈવ તારયેદ્ દુષ્કૃતાન્નરઃ ॥
આત્માનં પુત્રપૌત્રાંશ્ચ પ્રપૌત્રમપિ તારયેત્

સુહૃદં વાપ્યથોદ્દિશ્ય તિલધેનુપ્રદો નરઃ ॥
તારયેદ્ દુષ્કૃતાત્તઞ્ચ યમુદ્દિશ્ય પ્રયચ્છતિ

યશ્ચ ગૃહ્ણાતિ વિધિવદ્દીયમાનાઞ્ચ પશ્યતિ ॥
સોઽપિ પાપવિનિર્મુક્તઃ સ્વર્ગલોકે મહીયતે

મહાપાતકસંયુક્તો યુક્તો યશ્ચોપપાતકૈઃ ॥
તિલધેનુપ્રદાનેન સોઽપિ પાવનમાપ્નુયાત્

સલોકમાસાદ્ય નરો વસૂનાન્તત્રાપિ ભુક્ત્વા ત્રિદશેન્દ્રભોગાન્॥
માનુષ્યમાસાદ્ય ભવત્યરોગો ધનાન્વિતો રૂપસુખોપપન્નઃ

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે તૃ૦ ખ૦ માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે મુનીન્પ્રતિ હંસગીતાસુ તિલધેનુદાનવિધિવર્ણનો નામાષ્ટોત્તરત્રિશતતમોઽધ્યાયઃ

3.309
હંસ ઉવાચ ॥
જલધેનું પ્રવક્ષ્યામિ પ્રીતયે જલશાયિનઃ ॥
જલકુમ્ભં દ્વિજશ્રેષ્ઠાઃ સુવર્ણરજતાન્વિતમ્

કલ્પયેદ્રત્નગર્ભઞ્ચ સ્થાપયેત્તં યવોપરિ ॥
સર્વધાન્યૈસ્તથા ગ્રામ્યૈઃ સમન્તાત્પરિવારયેત્

સિતવસ્ત્રયુગચ્છન્નં દૂર્વાપલ્લવ શોભિતમ્ ॥
કુષ્ઠમાંસીમુરોશીરવાલુકામલકૈર્યુતમ્

પ્રિયઙ્ગુપત્રસહિતં સિતયજ્ઞોપવીતિનમ્ ॥
સચ્છત્રોપાનહઞ્ચૈવ સોષ્ણીષં પરિકલ્પયેત્

તિલપાત્રૈર્યુતં કૃત્વા સહિરણ્યૈશ્ચતુર્દિશમ્ ॥
દધ્યોદનયુતેનાથ પાત્રેણ સ્થગિતં મુખે

કલ્પયેદેવમેવન્તુ વારિધાનીં તુ વત્સકમ્ ॥
ઉપોષિતઃ સમભ્યર્ચ્ય દેવેશં જલશાયિનમ્

પુષ્પધૂપોપહારૈસ્તુ યથાવિભવમાશ્રિતઃ ॥
અહતામ્બરવીતાય દદ્યાદ્વિપ્રાય ભક્તિમાન્

જલશાયી જગદ્યોનિઃ પ્રીયતાં મમ કેશવઃ ॥
ઇતિ ચોચ્ચાર્ય તં દદ્યાત્પ્રીણયેચ્ચ દ્વિજોઽપિ તમ્

અહોરાત્રોષિતો દદ્યાદ્યથાવિધિ મયેરિતમ્ ॥
અપક્વાન્નાશિના સ્થેયમહોરાત્રમતઃ પરમ્

અનેન વિધિના દત્ત્વા જલધેનું દ્વિજોત્તમાન્ ॥
સર્વાહ્લાદમવાપ્નોતિ કામાનાપ્નોતિ શાશ્વતાન્

મોક્ષમાપ્નોતિ સર્વેભ્યસ્તપોભ્યઃ સ તથા નરઃ ॥
સૌભાગ્યં મહદાપ્નોતિ રૂપઞ્ચ પરમં તથા

પુરુષઃ સ તથા યાતિ યસ્ય યસ્ય ચ દર્શનમ્ ॥
કરોતિ પરમાહ્લાદં તસ્ય તસ્ય દ્વિજોત્તમાઃ

નિત્યાભિતૃપ્તો ભવતિ તથૈવ ચ નિરામયઃ ॥
સર્વબાધાપ્રશમનં પ્રાપ્નોતિ ગતકલ્મષઃ ॥

વારુણં લોકમાપ્નોતિ સકૃદ્દાતા દ્વિજોત્તમઃ ॥
દત્ત્વા તામસકૃદ્વિપ્રા લોકમાપ્નોતિ વૈષ્ણવમ્

આહ્લાદહેતોઃ પરમં પવિત્રં દાનં મયેદં કથિતં દ્વિજેંદ્રાઃ ॥
ધન્યં યશસ્યં દુરિતાપહારિ કામપ્રદં લોકહિતં પ્રશસ્તમ્

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે તૃ૦ ખ૦ માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે મુનીન્પ્રતિ હંસગીતાસુ જલધેનુવર્ણનો નામ નવોત્તરત્રિશતતમોઽધ્યાયઃ

3.310
હંસ ઉવાચ ॥
સુવર્ણમુત્તમં રત્નં ધનાનામપિ ચોત્તમમ્॥
લોહાનામુત્તમઞ્ચૈવ સર્વેષામપિ ચોત્તમમ્

અગ્નેરપત્યં પ્રથમં પવિત્રં મઙ્ગલં પરમ્॥
ધારણાત્સર્વપાપઘ્નં દાતુસ્ત્રિદશલોકદમ્

મુકુટૈઃ કુણ્ડલૈર્હારૈઃ કેયૂરૈરઙ્ગદૈસ્તથા॥
ધાર્યતે યત્સદા દેવૈઃ પવિત્રત્વાદ્દ્વિજોત્તમાઃ

જામ્બૂનદં તદ્દેવાનામિન્દ્રગોપકસન્નિભમ્ ॥
પિતૄણાઞ્ચન્દ્રરશ્મ્યાભં દૈત્યાનાં શબલોપમમ્

નાગાનાં તચ્છુકાભં સ્યાન્નારીણાં પીતમુચ્યતે ॥
દત્ત્વા કૃષ્ણલમાત્રન્તુ નરઃ પાપાત્પ્રમુચ્યતે

દત્ત્વા ચ માષકં તસ્ય પુણ્યં ફલમુપાશ્નુતે ॥
સુવર્ણમાષકં દત્ત્વા સૂર્યસ્યોદયનં પ્રતિ

હુત્વાગ્નિં સર્વપાપેભ્યો મોક્ષમાપ્નોત્યસંશયમ્ ॥
ત્રેતાગ્નિવ્રતમેતત્તુ કીર્તિતં તસ્ય નિત્યદા

દિનમધ્યગતે સૂર્યે હુત્વાગ્નિં યઃ પ્રયચ્છતિ ॥
તસ્યાગ્નિનિત્યદાને ચ મહત્ફલમુદાહૃતમ્

સૂર્યસ્યાસ્તમયે વહ્નિં હુત્વા તદ્વૈ પ્રયચ્છતિ ॥
પુણ્યં મહત્સમાપ્નોતિ નિત્યદાનેન વૈ દ્વિજાઃ

ત્રિસન્ધ્યં કનકં યસ્તુ હુત્વા વહ્નિં પ્રયચ્છતિ ॥
ન સ લિપ્યેત પાપેન પદ્મપત્રમિવામ્ભસા

સકૃત્કૃષ્ણલદાનેન સ્વર્ગે વર્ષં સુખી વસેત્ ॥
તથા ચ પઞ્ચવર્ષાણિ સ્વર્ગે દત્ત્વૈવ માષકમ્

યઃ સુવર્ણં સુવર્ણસ્ય બ્રાહ્મણાય પ્રયચ્છતિ ॥
નિર્દોષઃ સ્યાત્સ નાકે તુ મોદત્યબ્દશતં ધ્રુવમ્

આત્મતુલ્યં સુવર્ણસ્ય યઃ પ્રયચ્છતિ વૈ દ્વિજાઃ ॥
સર્વપાપવિનિર્મુક્તો યથેષ્ટાઙ્ગતિમાપ્નુયાત્

બ્રહ્મઘ્નો વા સુરાપો વા સ્તેનો વા ગુરુતલ્પગઃ ॥
સર્વપાતકયુક્તોઽપિ તેન દાનેન મુચ્યતે

શ્રદ્ધાનામુત્તમઞ્ચૈતદ્દાનાનામુત્તમોત્તમમ્ ॥
રુક્મં દત્ત્વા બ્રાહ્મણાય સુખી સર્વત્ર જાયતે

ચિરાન્નાકપરિભ્રષ્ટો રૂપસૌભાગ્યસંયુતઃ ॥
તાસાં કુલે તુ સુસ્ફીતે ગુણૈઃ સર્વૈર્યુતો નરઃ

રુક્મપાત્રપ્રદાનેન પુત્રી ભવતિ માનવઃ ॥
સર્વેષામેવ કામાનાં યશસસ્ત્રિદિવસ્ય ચ

રૂપ્યદો રૂપમાપ્નોતિ ભોગમાપ્નોતિ તામ્રદઃ ॥
લોહારકૂટયોર્દાનાત્કુપ્યમાપ્નોત્યસંશયમ્

ત્રપુસીસકયોર્દાનાદ્વહ્નિવૃદ્ધિમવાપ્નુયાત્ ॥
યથેષ્ટં લોહપાત્રઞ્ચ યઃ પ્રદદ્યાદ્દ્વિજાતયે

પાત્રં ભવતિ કામાનાં વિશેષશ્ચાસ્ય લોહતઃ ॥
શિલ્પભાણ્ડાનિ યો દદ્યાલ્લોહાનિ વિધિવદ્દ્વિજાઃ

વિદ્યાદાનફલં તસ્ય કથિતં નાત્ર સંશયઃ ॥
ચર્મદાતા નરો નિત્યં રક્ષાં સમધિગચ્છતિ

આયુધાનાં પ્રદાનેન રિપુનાશમવાપ્નુયાત્ ॥
રાજલિઙ્ગપ્રદાનેન રાજા ભવતિ ભૂતલે

રત્નાનાં ચ પ્રદાનેન રાજૈવેહ પ્રજાયતે ॥
રત્નદાનસ્ય યલ્લોકં તદ્ભુક્ત્વા સુચિરં દ્વિજાઃ

વજ્રદઃ શક્રલોકન્તુ પદ્મરાગપ્રદો રવેઃ ॥
સદ્યો મરકતં દત્ત્વા વિષ્ણુલોકે મહીયતે

મુક્તાફલપ્રદાનેન વારુણં લોકમશ્નુતે ॥
વૈદૂર્યસ્ય પ્રદાનેન દ્વીપાનાં સપ્ત મોદતે

રત્નાન્યન્યાનિ દત્ત્વા ચ રાજરાજસ્ય ચ દ્વિજાઃ ॥
સર્વેષામેવ રત્નાનાં કનકં શ્રેષ્ઠમુચ્યતે

ધારણં કીર્તનં દાનં કનકસ્ય પ્રશસ્યતે ॥
દુઃસ્વપ્રશમનં દાનં દુરિષ્ટસ્ય ચ નાશનમ્

પરં પાપહરં જ્ઞેયમલક્ષ્મીશમનં તથા ॥
દત્ત્વા સુવર્ણં લોકેષુ યથેષ્ટેષુ ચ મોદતે

વિમાનેનાર્કવર્ણેન હંસયુક્તેન ભાસ્વતા ॥
દેવરામાગણાઢ્યેન કામગેન વિહાયસા॥॥।
ભુક્ત્વા દિવિ ચિરં ભોગાન્માનુષ્યે સુખમાપ્નુયાત્ ॥
અગ્નેરપત્યં પ્રથમં સુવર્ણં ભૂર્વૈષ્ણવી બ્રહ્મસુતાશ્ચ ગાવઃ ॥
સર્વં હિ દત્તં ભવતીહ તેન યઃ કાઞ્ચનં ગાઞ્ચ મહીઞ્ચ દદ્યાત્

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે તૃતીયખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે મુનીન્પ્રતિ હંસગીતાસુ સુવર્ણદાનવિધિનિરૂપણો નામ દશાધિકત્રિશતતમોઽધ્યાયઃ