વિષ્ણુધર્મોત્તરપુરાણમ્ · અધ્યાય 3.286.290

3.286
હંસ ઉવાચ ॥
સર્વકર્મપ્રધાનસ્ય વ્યવસાયસ્ય માનદાઃ ॥
મૂલમેકં વિનિર્દિષ્ટં સંકલ્પો નાત્ર સંશયઃ

સંકલ્પમૂલઃ કામો વૈ જ્ઞાનં સંકલ્પબન્ધનમ્ ॥
સંકલ્પબન્ધના વેદા ધર્મઃ સઙ્કલ્પબન્ધનઃ

સંકલ્પબન્ધનશ્ચાર્થો મોક્ષઃ સંકલ્પબન્ધનઃ ॥
સંકલ્પબન્ધનં સર્વં જગદેતચ્ચરાચરમ્

આદૌ નિશ્ચિત્ય યત્કર્મ મનસા બુદ્ધિમાન્નરઃ ॥
યુનક્તિ વ્યવસાયેન પશ્ચાજ્જ્ઞેયઃ સ પંડિતઃ

યાવન્તો નિશ્ચિતાસ્ત્વર્થા મનસા કેનચિત્ક્વચિત્ ॥
તાવન્ન શક્યતે કર્તું સંકલ્પોઽતઃ પરો મતઃ

સંકલ્પિતાનાં મનસા તુ પૂર્વં સિદ્ધિઃ પ્રદિષ્ટા વ્યવસાયયુક્તા ॥
કાર્યાણિ સર્વાણિ તતસ્તુ લોકે સંકલ્પમૂલાનિ વદંતિ સન્તઃ

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે તૃતીયખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે મુનીન્પ્રતિ હંસગીતાસુ સંકલ્પનિર્વચનો નામ ષડશીત્યુત્તરદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ

3.287
ઋષય ઊચુઃ ॥
નૈઃશ્રેયસપદાવાપ્તૌ પ્રત્યાહારસ્ત્વયેરિતઃ ॥
ધારણાધ્યાનયોગશ્ચ સમાધિરપિ ચોત્તમા

ભૂય એવ ત્વમાચક્ષ્વ નૃણાં સંસારસારિણામ્ ॥
હિતાર્થમુત્તમં માર્ગં લોકદ્વયસુખાવહમ્

॥ હંસ ઉવાચ ॥ ॥
અગ્નિર્મુખં દેવતાનાં સર્વભૂતપરાયણમ્ ॥
તસ્ય શુશ્રૂષણાદેવ સર્વાન્કામાન્સમશ્નુતે

સા મૂર્તિઃ પરમા વિષ્ણોસ્તદ્દત્તં પ્રાપ્નુતે રવિઃ ॥
સૂર્યાદ્વૃષ્ટિસ્તતસ્ત્વન્નમન્નાત્પ્રભવતે જગત્

અધઃપ્રવર્ષિણો દેવા ભૌમાસ્તૂર્ધ્વં પ્રવર્ષિણઃ ॥
ઊર્ધ્વપ્રવર્ષિણં મુખ્યં ભૌમં દત્તં હુતાશને

ૐકારં પૂર્વમુદ્દિશ્ય યાંયાં વિપ્રસ્તુ દેવતામ્ ॥
હવિર્જુહોતિ સા તસ્ય પ્રીતા ભવતિ નિત્યદા

વહ્નિદત્તેન હવિષા તૃપ્તિમાયાન્તિ દેવતાઃ ॥
તાસ્તૃપ્તાસ્તર્પયન્ત્યેનં નરં કામસમૃદ્ધિભિઃ

સૂર્યે હોમઃ પરઃ પુણ્યસ્તેન સ્વર્ગે મહીયતે ॥
તસ્માદષ્ટગુણં પુણ્યમિધ્મભિઃ પ્રાપ્નુયાદ્ધુતે

તસ્માદ્દશગુણં સસ્યૈર્વ્રીહિભિર્દ્વિગુણં તતઃ ॥
તાવદેવ તથા પુણ્યં હોમે સિદ્ધાર્થકૈઃ સ્મૃતમ્

યવૈશ્ચતુર્ગુણં તસ્માત્તિલૈર્દશગુણં તતઃ ॥
તાવદેવ ફલં જ્ઞેયં બિલ્વૈર્દશગુણં તતઃ ॥

પદ્મૈશ્ચ તાવદેવોક્તં દધ્ના ક્ષીરેણ ચ દ્વિજાઃ ॥
પરમાન્નેન ધર્મજ્ઞા ઘૃતેનાષ્ટગુણં તતઃ

મન્ત્રેણોઙ્કારપૂતેન સ્વાહાન્તેન વિચક્ષણઃ ॥
સ્વાહાવસાને જુહુયાદ્ધ્યાયન્વૈ મન્ત્રદેવતામ્

યયા ત્વઙ્ગુલિપર્વાણિ પૂર્યન્તે તાવદાહુતિઃ ॥
અઙ્ગુષ્ઠમાત્રં સ્થૌલ્યેન વિતસ્તિશ્ચેધ્મ ઇષ્યતે

દુઃસ્વપ્ને ચ દુરિષ્ટે ચ દુર્નિમિત્તે તથૈવ ચ ॥
નાસ્તિ હોમસમન્ત્રાણં તથા પાપવિનાશનમ્

હોમેન પાપં પુરુષો જહાતિ હોમેન નાકં ચ તથા પ્રયાતિ ॥
હોમસ્તુ લોકે દુરિતં સમગ્રં વિનાશયત્યેવ ન સંશયોઽત્ર

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે તૃતીયખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે મુનીન્પ્રતિ હંસગીતાસુ હોમવિધિવર્ણનો નામ સપ્તાશીત્યુત્તરદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ

3.288
હંસ ઉવાચ ॥
દૈવાધીના પ્રજાઃ સર્વા દેવાયત્તમિદં જગત્ ॥
સુખદુઃખે માનુષાણાં દેવાયત્તે તથૈવ ચ

દેવૈર્વિહિતમશ્નન્તિ મનુષ્યાસ્તુ શુભાશુભમ્ ॥
તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન દેવપૂજાપરો ભવેત્

દેવાશ્ચ ભક્ત્યા તુષ્યન્તિ શ્રદ્ધયા પરયા તથા ॥
પૂજિતાઃ શુચિના ચૈવ દેવાસ્તુષ્યન્તિ નાન્યથા

દેવશુશ્રૂષયા સ્વર્ગો દેવશુશ્રૂષયા સુખમ્ ॥
દેવશુશ્રૂષયા રાજ્યં મોક્ષં ચાપ્યથવાપ્યતે

દેવતાઃ કામયન્તીહ તથા ભક્તં જનં સદા ॥
ભક્તાનુકમ્પિનો દેવાઃ પરત્રેહ તથા ધ્રુવમ્

ત્રાણં કુર્વન્તિ ભક્તસ્ય ધ્રુવં દેવા દ્વિજોત્તમાઃ ॥
દેવતોષાદવાપ્નોતિ યાન્કામાન્મનસેચ્છતિ

જાતપ્રભૃતિ યં દેવં ભક્ત્યા નિત્યમથાર્ચયેત ॥
અન્તકાલે તુ સંપ્રાપ્તે સોઽપિ ત્રાતા ભવેદ્ ધ્રુવમ્

કિં વા પાપવિહીનસ્ય ક્ષિપ્રં તુષ્યન્તિ દેવતાઃ ॥
તસ્માત્પાપં ન કર્ત્તવ્યં નરેણ ત્રિદશાશ્રયાત્

દેવાશ્રિતાનાં પાપાનાં ક્ષિપ્રં પાપં વિનશ્યતિ ॥
નત્વેવ પાતકં કર્મ વૃથા તેષાં પ્રજાયતે

તથા બહુ ફલં લોકે કથિતં ત્રિદશાશ્રયમ્ ॥
સર્વાન્સમર્ચયેદ્દેવાનેકં વા દેવમાશ્રયેત્

દેવાર્ચાં શ્રદ્ધયા કૃત્વા ધ્રુવં તલ્લોકમાપ્નુયાત્ ॥
કૃત્વા દેવગૃહં વિપ્રા નરસ્તલ્લોકમાપ્નુયાત્

પરમાણૂનિ યાવન્તિ ભવન્તિ સુરવેશ્મનઃ ॥
તાવતોઽબ્દાનવાપ્નોતિ તલ્લોકાન્નાત્ર સંશયઃ

યાવદ્વારં કરોતીહ દેવવેશ્મ સુધાસિતમ્ ॥
જન્માન્તરાણિ તાવન્તિ યશસા સ વિરાજતે

પ્રતિપાદ્ય તથા ભક્ત્યા ધ્વજં ત્રિદશવેશ્મનિ ॥
નિર્ણુદત્યાશુ પાપાનિ મહાપાતકજાન્યપિ

ચિત્રકર્મ તથા કૃત્વા ગન્ધર્વૈ સહ મોદતે ॥
દેવમાલ્યાપનયનાદ્ગોદાનફલમાપ્નુયાત્।

પાપૈર્વિમુચ્યતે સર્વૈઃ પ્રોક્ષણાદ્દેવવેશ્મનઃ ॥
સમ્માર્જનાત્તથા પાપં વ્યપોહતિ ન સંશયઃ

કામાનભીષ્ટાનાપ્નોતિ દેવવેશ્મોપલેપનાત્ ॥
સુધારેખાન્વિતં કૃત્વા મર્યાદાં નાતિવર્તતે

વર્ણકૈશ્ચિત્રિતં કૃત્વા સૌભાગ્યં મહદાપ્નુયાત્ ॥
ગન્ધર્વત્વમવાપ્નોતિ ગન્ધૈરભ્યુક્ષ્ય માનવાઃ

પુષ્પૈર્વિકિરણં કૃત્વા રૂપવાનભિજાયતે ॥
અભ્યજ્ય દેવપ્રતિમાં સર્વદુઃખૈર્વિમુચ્યતે

વિરૂક્ષયિત્વા તામેવ પાપેભ્યો વિપ્રમુચ્યતે ॥
ઓષધીભિસ્તથા સ્નાપ્ય નાસત્યૈઃ સહ મોદતે

લોકે પ્રજાપતેર્યાતિ વેદૈઃ સંસ્નાપ્ય દેવતામ્ ॥।
પુષ્પોદકેન સ્નપનાત્સૌભાગ્યં મહદશ્નુતે

ફલોદકેન સંસ્નાપ્ય સફલાં વિન્દતે ક્રિયામ્ ॥
નાગવલ્લીજલૈઃ સ્નાપ્ય નાગલોકં સ ગચ્છતિ

રત્નોદકેન સ્નપનાદ્ધાનદં લોકમાપ્નુયાત્ ॥
ગન્ધોદકેન મુખ્યેન ગન્ધર્વૈઃ સહ મોદતે

તીર્થોદકેન પુણ્યેન સ્વર્ગલોકમવાપ્નુયાત્ ॥
તથાનુલિપ્ય ગન્ધૈશ્ચ શક્રલોકે મહીયતે

વિભૂષણપ્રદાનેન રાજા ભવતિ ભૂતલે ॥
રાજલિઙ્ગપ્રદાનેન રાજા ભવતિ હિ ક્ષિતૌ

વસ્ત્રદાનેન લોકેઽસ્મિન્સુવેશસ્ત્વભિજાયતે ॥
દેવે માલ્યપ્રદાનેન પરા લક્ષ્મીં સમશ્નુતે

ધૂપપ્રદાનેન તથા ગતિમગ્ર્યામવાપ્નુયાત્ ॥
દીપદાનેન ચક્ષુષ્માન્પ્રકાશશ્ચૈવ જાયતે

ઊર્ધ્વાં ગતિમવાપ્નોતિ સર્વત્ર ચ તથાગ્ર્યતામ્ ॥
દેવતાભ્યસ્તથા વિપ્રા નિવેદ્યાન્નમતન્દ્રિતઃ

સર્વકામસમૃદ્ધસ્ય યજ્ઞસ્ય ફલમશ્નુતે ॥
પરિતોષમથાયાતિ દેવતા બલિકર્મણા

તાસ્તુષ્ટાસ્તર્પયન્યેનં સર્વકામસમૃદ્ધિભિઃ ॥
હૃદ્યપાનપ્રદાનેન તૃપ્તિમાપ્નોતિ શાશ્વતીમ્

દેવતાનાં નમસ્કારાત્કિઞ્ચિત્પાપં પ્રણશ્યતિ ॥
તથૈવાભ્યધિકં પાપં પ્રણિપાતેન નશ્યતિ

તતોઽપ્યભ્યધિકં કિઞ્ચિત્કૃત્વા દેવે પ્રદક્ષિણામ્ ॥
સ્તુતિક્રિયા દેવતાનાં સર્વકામફલપ્રદા

।
ગીતેન દેવતાસ્તોષમુપયાન્તિ દ્વિજોત્તમાઃ ॥
તથા વાદ્યેન નૃત્યેન પુરુષસ્ય વિશેષતઃ

નૃત્તં ગીતં તથા વાદ્યં સ્વયમાચરતે દ્વિજા ॥
દેવસાલોક્યમાપ્નોતિ પુરુષસ્ય વિપશ્ચિતઃ

વાચનાદિતિહાસાનાં પાપમોક્ષમવાપ્નુયાત્ ॥
મૂલ્યેન કારયેદ્ગીતં ગન્ધર્વત્વમથાપ્નુયાત્

વાદ્યં દત્ત્વાથ ધર્મજ્ઞં વસૂનાં લોકમશ્નુતે ॥
નૃત્તેન લોકમાપ્નોતિ શઙ્કરસ્ય મહાત્મનઃ

ઇતિહાસપ્રદાનેન બુદ્ધિમાઞ્જાયતે નરઃ ॥
આહુતિં દેવમુદ્દિશ્ય યો દદાતિ હુતાશને

સ દેવસ્તર્પયત્યેનં કામૈર્વા તેન તર્પિતઃ ॥
દેવમુદ્દિશ્ય વિપ્રાણાં યો દદાતીહ ભોજનમ્

સ દેવઃ પ્રીતિમાનસ્ય કામાનિષ્ટાન્પ્રયચ્છતિ ॥
દેવમુદ્દિશ્ય યત્કિઞ્ચિદ્બ્રાહ્મણેભ્યઃ પ્રદીયતે

તદેવ પ્રાપ્યતે લોકે પ્રસન્ને ત્રિદશે બહુ ॥
યાનં શય્યાસનં છત્રં પાદુકે ચાપ્યુપાનહૌ

વાહનં ગાં ચ ધર્મજ્ઞાસ્ત્રિદશભ્યો દદાતિ યઃ ॥
એકૈકસ્માદવાપ્નોતિ વહ્નિષ્ટોમફલં નરઃ

દત્ત્વા ફલાનિ દેવેભ્યઃ સફલાં વિન્દતે ક્રિયામ્ ॥
નિવેદ્ય સસ્યાનિ તથા ગતિમાપ્નોત્યનુત્તમામ્

નૈતિ દેવસ્તથા પ્રીતિં દાનૈર્નૃત્યૈસ્તથા ફલૈઃ ॥
પ્રીતિમેતિ યથા વિપ્રાઃ સ્વાશ્રિતાનાન્તુ પૂજનૈઃ

દેવતા નૈવ તુષ્યન્તિ દાનેન બહુધા દ્વિજાઃ ॥
યથા ભક્ત્યા તુ તુષ્યન્તિ તસ્માદ્ભક્તિં સમાશ્રયેત્

ઘૃતપૂર્ણાનિ પાત્રાણિ દત્ત્વા શ્રાદ્ધે તથા નરઃ ॥
દીર્ઘં જીવિતમાપ્નોતિ ન રોગૈશ્ચાભિભૂયતે

મધુપૂર્ણાનિ પાત્રાણિ દત્ત્વા સૌભાગ્યમાપ્નુયાત્ ॥
યથાકથઞ્ચિત્પાત્રાણાં દાનાદ્ભવતિ સત્તમાઃ

પાત્રં નુ સર્વકામાનાં નાત્ર કાર્યા વિચારણા ॥
પુષ્પવૃક્ષપ્રદાનેન ગૃહમાપ્નોતિ માનવઃ

ફલવૃક્ષપ્રદાનેન ગ્રામસ્યાધિપતિર્ભવેત્ ॥
ગૃહપ્રદાનાદ્ધવતિ ખેટકાધિપતિસ્તથા

ગૃહં શય્યાસનોપેતં યાનવાહનસંયુતમ્ ॥
ધનધાન્યયુતં સ્ફીતં દાસીદાસસમાકુલમ્

સર્વકામયુતં રમ્યં પ્રદાય શ્રાદ્ધકર્મણિ ॥
સ્વર્ગલોકાત્પરિભ્રષ્ટો રાજા ભવતિ પાર્થિવઃ

પિતૄનુદ્દિશ્ય યદ્દાનં કિઞ્ચિદેવ પ્રયચ્છતિ॥
તસ્યાભ્યધિકમાપ્નોતિ પુણ્યં તેષાં પ્રસાદતઃ

તસ્માચ્છ્રાદ્ધાનિ કાર્યાણિ તીર્થેષ્વાયતનેષુ ચ ॥
દાનાનિ ચૈવ દેયાનિ પિતૄનુદ્દિશ્ય શક્તિતઃ

શ્રાદ્ધેષુ પુષ્ટિં મનુજા લભન્તે શ્રાદ્ધેન વિપ્રાસ્ત્રિદિવે ચ વાસઃ॥
શ્રાદ્ધં પ્રયત્નેન તતશ્ચ કુર્યાત્સ્વકલ્પસૂત્રાભિહિતં યથાવત્

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે તૃ૦ ખં૦ માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે મુનીન્પ્રતિ હંસગીતાસુ પિતૃપૂજાવિધાનં નામાષ્ટાશીત્યુત્તરદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ

3.289
હંસ ઉવાચ ॥
શૂદ્રાણાં દૈવતં વૈશ્યા વૈશ્યાનાં ક્ષત્રિયાસ્તથા ॥
બ્રાહ્મણાઃ ક્ષત્રિયાણાં ચ તેષામપિ હુતાશનઃ

ગુરુદેવો બ્રહ્મચારી નાર્યશ્ચ પતિદેવતાઃ ॥
ગૃહસ્થોઽતિથિદૈવત્યસ્તસ્માત્તં પૂજયેત્સદા

વૈશ્વદેવં ગૃહે કૃત્વા સાયં પ્રાતઃ સમાહિતઃ ॥
પિણ્ડનિર્વપણં કૃત્વા ભિક્ષાં દત્ત્વા તુ ભિક્ષવે॥ ॥
સત્કૃત્ય ભિક્ષાદાનેન ગોદાનફલમાપ્નુયાત્ ॥
શ્વભ્યશ્ચ શ્વપચેભ્યશ્ચ વયોભ્યશ્ચાવપેદ્ભુવિ

ગૃહસ્થમુપજીવન્તિ પ્રજાઃ સ્થાવરજઙ્ગમાઃ ॥
ગૃહસ્થઃ પોષણં કુર્યાન્મૃતાનાં જીવતામપિ

પોષણાન્નિત્યમેવેહ તેન સ્વર્ગે મહીયતે ॥
કીટઃ પતઙ્ગઃ પતિતઃ શત્રવો દ્વિજપુઙ્ગવાઃ

ગૃહિણા નાવમન્તવ્યા વૈશ્વદેવે હ્યુપસ્થિતે ॥
અતિથિં પૂજયેદ્યત્નાગૃહસ્થો ગૃહમાગતમ્

ઉત્થાયાસ્ય વ્રજન્પૂર્વે ગોદાનફલમાપ્નુયાત્ ॥
આસનં ચ તથા દત્ત્વા સ્થાનલાભં નરોત્તમઃ

કૃત્વા ચ કુશલ પ્રશ્નં બુદ્ધિમાઞ્જાયતે નરઃ ॥
પાદશૌચેન તસ્યાથ શ્રાન્તસંવાહનેન ચ

વીજનાચ્ચામરેણાપિ તાલવૃન્તેન વીજનાત્ ॥
પાદાભ્યઙ્ગપ્રદાનેન દીપદાનેન વાપ્યથ

રાત્રૌ શયનદાનેન તથા સંવાહનેન ચ ॥
એકૈકસ્માદવાપ્નોતિ ગોદાનફલમુત્તમમ્

ઉપાસ્યૈનં કથાભિશ્ચ યશસા યોગમાપ્નુયાત્ ॥
સંશ્રાવ્ય ચેતિહાસાનિ તથૈનં ચ તદિચ્છયા

નાકલોકમવાપ્નોતિ ગીતનૃત્યોત્સવાદિભિઃ ॥
પૂજયિત્વા તથાપ્નોતિ ગન્ધર્વત્વમસંશયમ્

પ્રતિશ્રયપ્રદાનેન સર્વાન્કામાન્સમશ્નુતે ॥
મૃદં ચ દન્તકાષ્ઠં ચ દત્ત્વા શૌચોદકં તથા

કાલે યથાસુખં દત્ત્વા સૌભાગ્યં મહદાપ્નુયાત્ ॥
પ્રતાપ્ય ચૈનં શીતાર્તં સર્વત્ર સુખમશ્નુતે

અભ્યઙ્ગપૂર્વકં દત્ત્વા તસ્ય સ્નાનમતન્દ્રિતઃ ॥
આરોગ્યરૂપલાવણ્યધનધાન્યમુપાશ્નુતે

દત્ત્વા સકલમુખ્યાનિ સ્નાનાનિ દ્વિજસત્તમાઃ ॥
નાસત્યલોકમાપ્નોતિ નાત્ર કાર્યા વિચારણા

સુગન્ધીનિ તથા દત્ત્વા ગન્ધર્વૈઃ સહ મોદતે ॥
કંકણસ્ય પ્રદાનેન સૌભાગ્યં મહદશ્નુતે

અતિથિસ્નાપનાત્પુણ્યં દશગોદાનજં ભવેત્ ॥
કિમિચ્છુકેન સંયોજ્ય વાજપેયફલં લભેત્

સ્વેચ્છિતં ચ પ્રદાયાસ્ય તદેવાક્ષયમશ્નુતે ॥
સર્વશક્ત્યા નરસ્તસ્માદતિથિં પૂજયેત્સદા

તૃપ્તોઽતિથિર્યત્પુરુષસ્ય કિઞ્ચિદ્વિચિન્તયત્યેવ મહાનુભાવઃ ॥
તત્સર્વમાપ્નોત્યચિરેણ તસ્માત્પૂજ્યોઽતિથિર્ધર્મપરેણ નિત્યમ્

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે તૃતીયખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે મુનીન્પ્રતિ હંસગીતાસ્વતિથિપૂજા નામૈકોનનવત્યધિકદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ

3.290
॥ હંસ ઉવાચ ॥ ॥
બ્રાહ્મણા દૈવતં ભૂમૌ બ્રાહ્મણા દિવિ દૈવતમ્ ॥
બ્રાહ્મણેભ્યઃ પરં નાસ્તિ ભૂતં કિંઞ્ચિજ્જગત્ત્રયે

અદૈવં દૈવતં કુર્યુઃ કુર્યુર્દૈવમદૈવતમ્ ॥
બ્રાહ્મણા હિ મહાભાગાઃ પૂજ્યન્તે સતતં દ્વિજાઃ

બ્રાહ્મણેભ્યઃ સમુત્પન્ના દેવાઃ પૂર્વમિતિ શ્રુતિઃ ॥
બ્રાહ્મણેભ્યો જગત્સર્વં તસ્માત્પૂજ્યતમાઃ સદા

એષામશ્નન્તિ વક્ત્રેણ દેવતાઃ પિતરસ્તથા ॥
ઋષયશ્ચ મહાભાગાઃ કિમ્ભૂતમધિકં તતઃ

યદેવ મનુજો ભક્ત્યા બ્રાહ્મણેભ્યઃ પ્રયચ્છતિ ॥
તદેવાપ્નોતિ ધર્મજ્ઞા બહુ જન્મનિજન્મનિ

તાલવૃન્તાનિલેનૈવં શ્રાન્તસંવાહનેન ચ ॥
ઉન્માર્જનેન ગાત્રાણાં તથાપ્યઞ્જનકર્મણા

પાદશૌચપ્રદાનેન પાદયોઃ શૌચનેન ચ ॥
પરિચર્યયા યથાકામમેકેનૈવ દ્વિજોત્તમાઃ

અગ્નિષ્ટોમમવાપ્નોતિ સ્વર્ગલોકં ચ ગચ્છતિ ॥
બ્રાહ્મણાજ્ઞાં શુભાં કૃત્વા નાકલોકે મહીયતે

યદ્બ્રાહ્મણાસ્તુષ્ટતમા વદન્તિ તદ્દેવતાઃ પ્રત્યભિનન્દયન્તિ ॥
તુષ્ટેષુ તુષ્ટાઃ સતતં ભવન્તિ પ્રત્યક્ષદેવેષુ પરોક્ષદેવાઃ

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે તૃતીયખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે મુનીન્પ્રતિ હંસગીતાસુ બ્રાહ્મણશુશ્રૂષા નામ નવત્યધિકદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ