વિષ્ણુધર્મોત્તરપુરાણમ્ · અધ્યાય 3.276.280

3.276
હંસ ઉવાચ ॥
શ્રદ્ધાન્વિતેન મનસા યદ્યત્કિઞ્ચિત્સમાચરેત્ ॥
તત્તદ્બહુફલં તસ્ય જાયતે લોકયોર્દ્વયોઃ ॥

શ્રદ્ધામયોઽયં પુરુષો યો યચ્છ્રદ્ધઃ સ એવ સઃ॥
દેવશ્રદ્ધા નરા દેવાઃ કથિતા દેવયાજિનઃ

પિતૃશ્રદ્ધાશ્ચ પિતરો દૈત્યે શ્રદ્ધા દિતેઃ સુતાઃ॥
પાપશ્રદ્ધાસ્તથા પાપા વિજ્ઞેયા નરકઙ્ગમાઃ

તસ્માચ્છ્રદ્ધાં સમાસ્થાય ધર્મં ધર્મી સમાચરેત્ ॥
બહુદ્વારસ્ય ધર્મસ્ય નેહાસ્તિ વિફલા ક્રિયા ॥
આસ્તિક્યભાવમાસ્થાય નરઃ શ્રદ્ધાસમન્વિતઃ

નિત્યં પુણ્યાનિ કુર્વીત પાપાનિ પરિવર્જયેત્ ॥
પુણ્યં બહુફલં તસ્ય શ્રદ્ધામાસ્થાય યત્કૃતમ્

શ્રદ્ધા પવિત્રં પરમં હિ લોકે શ્રદ્ધા શરીરં પુરુષસ્ય ચોક્તમ્ ॥
શ્રદ્ધાં સમાસ્થાય નરશ્ચ કૃત્વા પુણ્યાનિ પુણ્યાં ગતિમાપ્નુવન્તિ

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે તૃતીયખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે મુનીન્પ્રતિ હંસગીતાસુ શ્રદ્ધાફલવર્ણનો નામ ષટ્સપ્તત્યુત્તરદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ

3.277
હંસ ઉવાચ ॥
નિત્યં નૈમિત્તિકં કામ્યં ક્રિયાઙ્ગં મલકર્ષણમ્ ॥
ક્રિયાસ્નાનં તથા ષષ્ઠં ષોઢા સ્નાનં પ્રકીર્ત્તિતમ્

નિત્ય નૈમિત્તિકૌ કાર્યૌ ઉષ્ણોદકપરોદકૈઃ ॥
તૃતીયં ચ પરસ્નાનં યદુક્તં મલકર્ષણમ્

પઞ્ચ પિણ્ડાન્સમુદ્ધૃત્ય સ્નાતવ્યં પરવારિણિ ॥
અતોઽ ન્યથા નરઃ સ્નાતો દુષ્કૃતાંશેન લિપ્યતે

સ્નાતઃ શુદ્ધિમવાપ્નોતિ ન તુ સ્નાનફલં નરઃ ॥
ઉદ્ધૃત્ય પઞ્ચ પિણ્ડાનિ સ્નાતોઽપિ પરવારિણા ॥

વહ્નિતપ્તામ્બુના સ્નાતો નાપ્નોતિ સ્નાનજં ફલમ્ ॥
સ્નાતઃ શુદ્ધિમવાપ્નોતિ કર્મણ્યશ્ચૈવ જાયતે

તસ્માત્પુણ્યેષુ તીર્થેષુ સાગરેષુ સરઃસુ ચ ॥
સરિત્સ્વપિ ચ દિવ્યાસુ તથા પ્રસ્રવણેષ્વપિ

ધર્માર્થમાચરેત્સ્નાનં તેન નાકે મહીયતે ॥
તોયાલાભે તથાલસ્યે નિત્યનૈમિત્તિકાવુભૌ

મલાપકર્ષણં સ્નાનં તૃતીયં ચ સમાચરેત્ ॥
શુદ્ધિમાત્રમવાપ્નોતિ તપ્તોદકપરોદકૈઃ

સ્રવન્તિ રાત્રૌ છિદ્રાણિ સુપ્તસ્ય પુરુષસ્ય તુ ॥
તસ્માત્કલ્યમથોત્થાય સ્નાનં નિત્યં સમાચરેત્

ક્રિયાવૈફલ્યમાપ્નોતિ સ્નાનહીનઃ સમાચરન્ ॥
યથાકથઞ્ચિત્કુર્વીત સ્નાનં નિત્યમતો બુધઃ

સ્નાતસ્તુ તર્પણં કૃત્વા દેવાનાં પિતૃભિઃ સહ॥
સ્નાતો ભવતિ ધર્માત્મા નાન્યથા સ્નાત ઉચ્યતે

સૂતકે મૃતકે સ્નાતો ન કુર્યાત્તર્પણક્રિયામ્ ॥
મૃતકે તર્પણં કુર્યાન્મૃતસ્યૈકસ્ય પણ્ડિતઃ

સ્નાતઃ શૌચમવાપ્નોતિ સ્નાનં તુષ્ટિકરં પરમ્ ॥
બાહ્યમાભ્યન્તરં દોષં સ્નાનેન પ્રણુદત્યપિ

દુઃસ્વપ્નશમનં સ્નાનં ચામઙ્ગલ્યપ્રણાશનમ્ ॥
મઙ્ગલ્યજનનં મુખ્યં મનઃશૌચકરં પરમ્

નાપ્નોતિ નારકં દુઃખં નિત્યસ્નાયી નરોત્તમઃ ॥
વહ્નિવૃદ્ધિકરં સ્નાનં સ્નાનં સૌભાગ્યવર્ધનમ્

અલક્ષ્મ્યાઃ શમનં સ્નાનં સ્નાનં દુરિતનાશનમ્ ॥
સ્નાતઃ ક્રિયાસમર્થશ્ચ તથા ભવતિ માનવઃ

શિરસા તુ વિના સ્નાતો ન સ્નાતઃ પરિકીર્તિતઃ ॥
કલ્યેઽસમર્થઃ સ્નાને તુ પ્રાપ્તે ભોજનકર્મણિ

ધ્રુવં સમાચરેત્સ્નાનં સ્વર્ગમાર્ગપ્રદર્શકમ ॥
શિરઃસ્નાતસ્તુ કુર્વીત દિવ્યં પિત્ર્યં દ્વિજોત્તમ

દિવ્યપિત્ર્યાણિ કર્માણિ નાસ્નાતસ્તુ સમાચરેત્ ॥
વિનાપિ તીર્થસલિલાદ્દૈવે પૈત્ર્યે ચ કર્મણિ

સદા સમાચરેત્સ્નાનં દેહશુદ્ધિકરં પરમ્ ॥
સ્નાનાદેવ પરં પુણ્યં તીર્થસ્નાતઃ સમશ્નુતે

ભૂમિષ્ઠન્તૂદ્ધૃતાત્પુણ્યં તસ્માત્પ્રસ્રવણોદકમ્ ॥
તસ્માચ્ચ નૈર્ઝરન્તોયં નૈર્ઝરાદપિ સારસમ્

સારસાદપિ નાદેયં તસ્માત્સાધુપરિગ્રહમ્ ॥
સર્વેભ્યશ્ચ તથા પુણ્યં કથિતં જાહ્નવીજલમ્

ગઙ્ગાપ્લુતાઙ્ગા દિવિ દેવભોગાન્ભુક્ત્વા ચિરં પ્રાપ્ય મનુષ્યભાવમ્ ॥
ભવન્તિ લોકે સુખિનઃ સમૃદ્ધા યશોન્વિતા ધર્મપરા વિદુખાઃ

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે તૃ૦ ખ૦ માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે મુનીન્પ્રતિ હંસગીતાસુ સ્નાનવર્ણનોનામ સપ્તસપ્તત્યુત્તરદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ

3.278
હંસ ઉવાચ ॥
જપ્યં સિદ્ધિકરં લોકે દ્વિજાનાં પરિકીર્તિતમ્ ॥
જપ્યેન સિદ્ધિમાપ્નોતિ વિશેષેણ દ્વિજોત્તમાઃ

જપ્યેનૈવ તુ સંસિધ્યેદ્બ્રાહ્મણો નાત્ર સંશયઃ ॥
કુર્યાદન્યત્ર વા કુર્યાન્મૈત્રો બ્રાહ્મણ ઉચ્યતે

દાર્વાસને સુખાસીનસ્ત્વથ વાપિ કુશાસને ॥
જપ્યં સમાહિતઃ કુર્યાદથ વાપિ સમુત્થિતઃ

પૂર્વોત્તરાશાભિમુખઃ સૂર્યસ્યાભિમુખોઽપિ વા ॥
દર્ભપાણિર્દ્વિજશ્રેષ્ઠા જ્ઞાત્વા ધર્મસ્ય નિશ્ચયમ્

ઋષિં મન્ત્રસ્ય વિજ્ઞાય ચ્છન્દો દૈવતમેવ ચ ॥
વિનિયોગં જપં કુર્યાદ્ધ્યાયન્વૈ મન્ત્રદેવતામ્

નાતિદ્રુતેન કર્તવ્યં ન ચૈવાતિવિલમ્બિતમ્ ॥
વર્ણાનુચ્ચારયેત્સર્વાઞ્જપ્યકાલે દ્વિજોત્તમાઃ

મન્ત્રમાવર્તયેદ્વિદ્વાન્યથાશક્તિ હ્યતન્દ્રિતઃ ॥
સ્વાધ્યાયસ્તુ ભવત્યુચ્ચૈરુપાંશુર્જપ્ય ઉચ્યતે

મનસા તુ તથા જાપ્યં તસ્માદ્બહુફલં સ્મૃતમ્ ॥
અક્ષસૂત્રસ્તુ કર્તવ્યો રુદ્રાક્ષૈર્દ્વિજસત્તમાઃ

પદ્માક્ષૈર્વા મહાભાગાસ્ત્વથ વા પુત્રજીવકૈઃ ॥
મુક્તાફલૈર્વિદ્રુમેણ રુક્મેણ સ્ફટિકેન વા

કુશાગુણેન વા વિપ્રાઃ સમ્યગ્ગ્રંથિમતા સતા ॥
ગણનં વા તથા કુર્યાત્સમ્યગઙ્ગુલિપર્વભિઃ

એવં કૃત્વા દ્વિજા જપ્યમવશ્યં મન્ત્રદેવતામ્ ॥
આરાધ્ય તુ તદાપ્નોતિ યદ્યદ્વાઞ્છતિ ચેતસા

જપ્યેન સિદ્ધિમાસાદ્ય બ્રહ્મ લોકમવાપ્નુયાત્ ॥
જપ્યેન મુચ્યતે પાપાજ્જપ્યેન ત્રિદિવં વ્રજેત્

જપ્યેન મોક્ષમાપ્નોતિ તસ્માજ્જપ્યપરો ભવેત્ ॥
અકામકામં જપ્યેન ધ્રુવં મોક્ષમવાપ્નુયાત્

કામકામસ્તદાપ્નોતિ યં કામં મનસેચ્છતિ ॥
સંસિદ્ધા ઋષયઃ સર્વે જપ્યેનૈવ દ્વિજોત્તમાઃ

જપ્યં પવિત્રં પરમં દ્વિજાનાં જપ્યેન પાપં સકલં જહાતિ ॥
જપ્યેન લોકાઁલ્લભતે ત્વભીષ્ટાઞ્જપ્યેન મોક્ષં લભતે દ્વિજાતિઃ

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે તૃતીયખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે મુનીન્પ્રતિ હંસગીતાસુ જપ્યવર્ણનો નામાષ્ટસપ્તત્યુત્તરદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ

3.279
હંસ ઉવાચ ॥
કૃત્વા જલનિમગ્નસ્તુ મન્ત્રજાપં દ્વિજોત્તમાઃ ॥
ફલમક્ષયમાપ્નોતિ મુચ્યતે સર્વકિલ્બિષૈઃ

મન્ત્રમન્તર્જલે જપ્યં ધ્યાયતા મન્ત્રદેવતામ્ ॥
નરં મોચયતે પાપાન્મહાપાતકજાદપિ

અન્તર્જલેનાથ વિધૂતપાપા દ્વિજાસ્તુ નાકં ધ્રુવમેવ યાન્તિ ॥
જલે નિમગ્નેન તતસ્તુ યત્નાન્મન્ત્રસ્ય જાપઃ પુરુષેણ કાર્યઃ

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે તૃતીયખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે મુનીન્પ્રતિ હંસગીતાસ્વન્તર્જલે જપ્ય વર્ણનો નામૈકોનાશીત્યુત્તરદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ

3.280
॥ હંસ ઉવાચ ॥ ॥
રેચકં પૂરકં ચૈવ કુમ્ભકં ચ તથા દ્વિજાઃ ॥
એકસ્ત્ર્યવસ્થો વિજ્ઞેયઃ પ્રાણાયામો મહાફલઃ

આદદાનસ્તુ યઃ શ્વાસં મંત્રાધ્યયનમાચરેત્ ॥
મનસા બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠા રેચકં તત્પ્રકીર્તિતમ્

શ્વાસ સન્ધારણં કુર્વન્નાદદાનો ન ચ ત્યજન્ ॥
પૂરકં તદ્વિનિર્દિષ્ટં સર્વકલ્મષનાશનમ્

મંત્રસ્ય દેવતાધ્યાનં પ્રાણાયામં તથા ચરેત્ ॥
પ્રાણાયામાત્પરં નાસ્તિ દ્વિજાતીનાં તથા તપઃ

નિરોધાજ્જાયતે વાયુસ્તતસ્ત્વગ્નિઃ પ્રજાયતે ॥
તતસ્તુ સલિલં દેહે પૂયતે તૈસ્ત્રિભિર્નરઃ

આકેશાગ્રં નખાગ્રં સ્વં તપ્સ્યતે પરમં તપઃ ॥
યસ્તુ કુર્યાદ્ દ્વિજશ્રેષ્ઠાઃ પ્રાણાયામમતન્દ્રિતઃ

ન તત્પુણ્યમવાપ્નોતિ તીર્થાનુસરણાદ્દ્વિજાઃ ॥
ન યજ્ઞેન તથા કૃચ્છ્રૈઃ પ્રાણાયામાદ્યદાપ્નુયાત્

પ્રાણાયામપરા વિપ્રાઃ સર્વનિર્ધૌતકલ્મષાઃ ॥
ત્રિદિવં પ્રતિપદ્યન્તે મોક્ષં વા મનસેપ્સિતમ્

પ્રાણાયામેન નશ્યન્તિ મહાપાતકજાન્યપિ ॥
ઘોરાપ્યેનાંસિ ધર્મજ્ઞાઃ પ્રાણાયામમતશ્ચરેત્

એતત્તપસ્તત્પરમં દ્વિજાનાં પાપાપહં પુણ્યવિવૃદ્ધિકારિ ॥
મોક્ષપ્રદં વા પુરુષોત્તમાનાં તસ્માત્પ્રયત્નેન સમાચરેત્તત્

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે તૃતીયખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે મુનીન્પ્રતિ હંસગીતાસુ પ્રાણાયામવર્ણનો નામાશીત્યુત્તરદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ