વિષ્ણુધર્મોત્તરપુરાણમ્ · અધ્યાય 3.256.260

3.256
હંસ ઉવાચ ॥
જ્ઞાતવ્યા ગુરુશુશ્રૂષા પરમં ધર્મકારણમ્ ॥
ગુરુશુશ્રષયા વિદ્યાં નરઃ સમધિગચ્છતિ

વિદ્યયા તદવાપ્નોતિ યત્ર ગત્વા ન શોચતિ ॥
સુવર્ણપુષ્પાં પૃથિવીં વિચિન્વન્તિ નરાસ્ત્રયઃ

શૂરશ્ચ કૃતવિદ્યશ્ચ યશ્ચ જાનાતિ સેવિતુમ્ ॥
સર્વધર્મવિહીનોઽપિ ગુરુશુશ્રૂષણે રતઃ

સ્વર્ગલોકમવાપ્નોતિ પુરુષોઽપિ સુદારુણઃ ॥
માતરં પિંતરં વાપિ જ્યેષ્ઠભ્રાતરમેવ ચ

ગુરું વિદ્યાપ્રદં વાપિ યશ્ચ શુશ્રૂષતે નરઃ ॥
સ્વર્ગલોકમવાપ્નોતિ યાવદિન્દ્રાશ્ચતુર્દશ

યદેવ પુણ્યમાપ્નોતિ ગુરુશુશ્રૂષયા દ્વિજઃ ॥
દ્વિજશુશ્રૂષયા શૂદ્રસ્તદેવ ફલમશ્નુતે

પ્રાપ્નોતિ પુણ્યં પરમં ચ સધ્વી શુશ્રુષતે યા પતિમપ્રમત્તા ॥
શુશ્રૂષયા ભૂમિપતેઃ પ્રજાનાં પુણ્યં પ્રદિષ્ટં પરમં નૃલોકે

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે તૃ૦ ખ૦ માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે મુનીન્પ્રતિ હંસગીતાસુ ગુરુશુશ્રૂષાપ્રશંસાવર્ણનો નામ પટ્પઞ્ચાશદુત્તર દ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ

3.257
હંસ ઉવાચ ॥
સ્વાધ્યાયસેવાકર્ત્તવ્યા નિત્યમેવ વિજાનતા ॥
સ્વાધ્યાયેન તદાપ્નોતિ યત્કિઞ્ચિન્મનસેચ્છતિ

પયસા મધુના દધ્ના માંસેન ચ યથાક્રમમ્ ॥
ઋચો યજૂંષિ સામાનિ તથૈવાથર્વણં પઠેત્

પિતૄણાં તર્પણં કુર્યાદ્વેદાઙ્ગેન ચ સર્પિષા ॥
ઉપવેદાનપિ પઠઁસ્તર્પયત્યોદનેન તાન્

વિના સ્થાનાનિ સર્વાણિ સ્વૈરેયેણ તથા નરઃ ॥
સાંખ્યયોગં પાઞ્ચરાત્રં તથા પાશુપતં પઠન્

ક્ષીરેણ મધુમિશ્રેણ પિતૃંસ્તર્પયતે તથા ॥
વાકોવાક્યં પુરાણશ્ચ નારાશંસ્યોઽથ ગાથિકાઃ

સ્તોત્રાણિ ચ પઠન્નિત્યં દધ્ના ચ મધુના તથા ॥
તસ્માત્સર્વ પ્રયત્નેન દ્વિજઃ સ્વાધ્યાયમાચરેત્

સ્વાધ્યાય એવેહ તપઃ પવિત્રં સ્વાધ્યાય એવેહ તથૈવ યજ્ઞઃ ॥
સ્વાધ્યાયવાનેવ નરઃ પ્રયાતિ ત્રિવિષ્ટપં મોક્ષમથાપ્યભીષ્ટમ્

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે તૃતીયખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસં૦ મુનીન્પ્રતિ હંસગીતાસુ સ્વાધ્યાયપ્રશંસાવર્ણનો નામ સપ્તપઞ્ચાશદુત્તર દ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ

3.258
હંસ ઉવાચ ॥
બ્રહ્મચર્યેઽભિસંયુક્તો દ્વિજઃ સ્વર્ગમુપાશ્નુતે ॥
બ્રહ્મચર્યં પરં ધામ બ્રહ્મચર્યં પરં તપઃ

બ્રહ્મચર્યં પરં યજ્ઞો બ્રહ્મચર્યં પરં યશઃ ॥
બ્રહ્મચર્યેણ સંયુક્તઃ સર્વાન્કામાનવાપ્નુયાત્

અદૈવં દૈવતં કુર્યાદ્દૈવતં ચાપ્યદૈવતમ્ ॥
કુર્યાલ્લોકાઁસ્તથૈવાન્યાન્બ્રહ્મચર્યેણ માનવઃ

કૃતાનપિ તથા પૂર્વાન્ક્ષિપ્રમેવ પ્રણાશયેત્ ॥
યથાભીષ્ટમવાપ્નોનિ બ્રહ્મચર્યેણ માનવઃ

પ્રજાપતીનાં યા શક્તિઃ પ્રજાઃ કર્તું દ્વિજોત્તમાઃ ॥
સા જ્ઞેયા બ્રહ્મચર્યેણ ઋષીણામપિ ચ દ્વિજાઃ

અનેકાનિ સહસ્રાણિ કુમારબ્રહ્મચારિણામ્ ॥
દિવં ગતાનિ વિપ્રાણામકૃત્વા કુલસન્તતિમ્

યો બ્રહ્મચર્યાન્ન પરિચ્યુતઃ સ્યાત્પુત્રેણ હીનોઽપિ દિવં સ યાતિ ॥
પરિચ્યુતા યે તનયૈર્વિહીનાસ્તેષાં ન લોકેષુ ગતિઃ પ્રદિષ્ટા

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે તૃતીયખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે હંસગીતાસુ બ્રહ્મચર્યપ્રશંસાવર્ણનો નામાષ્ટપઞ્ચાશ દુત્તરદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ

2.259
॥ હંસ ઉવાચ ॥ ॥
બ્રહ્મચર્યાચ્ચ્યુતો યસ્તુ નરસ્સન્તાનવર્જિતઃ ॥
સુતપ્તતપસોપ્યસ્ય ગતિર્લોકે ન વિદ્યતે

પુત્રેણ લોકાઞ્જયતિ પૌત્રેણાનન્ત્યમશ્નુતે ॥
તથા પુત્રસ્ય પૌત્રેણ બ્રધ્નસ્યાપ્નોતિ વિષ્ટપમ્

નાકલોકમવાપ્નોતિ દુહિત્રા દ્વિજસત્તમાઃ ॥
દૌહિત્રેણ તથા લોકાન્નરો યાતિ પ્રજાપતેઃ

પુન્નામ્નો નરકાદ્યસ્માત્પિતરં ત્રાયતે સુતઃ ॥
તસ્માત્પુત્ર ઇતિ પ્રોક્તઃ સ્વયમેવ સ્વયમ્ભુવા

પુત્રદૌહિત્રયોર્લોકે વિશેષો નોપપદ્યતે ॥
દૌહિત્રોઽપિ હ્યમુત્રૈનં સન્તારયતિ પૌત્રવત્

તસ્માચ્છેત્તા કુલસ્ય સ્યાત્સ યાતિ નરકં ધ્રુવમ્ ॥
પુત્રપૌત્રૈઃ પરિવૃતો નાકલોકે મહીયતે

સન્તાનવાનેવ નરસ્તુ કીર્ત્યા યુક્તસ્તથા સ્યાત્પરયા દ્વિજેન્દ્રાઃ ॥
કીર્ત્યા યુતઃ સ્વર્ગમથ પ્રયાતિ સન્તાનવાન્યઃ પુરુષઃ પ્રધાનઃ

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે તૃતીયખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે હંસગીતાસુ સન્તાનપ્રશંસા વર્ણનો નામૈકોનષષ્ટ્યુત્તરદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ

3.260
॥ હંસ ઉવાચ ॥ ॥
કીર્તિપ્રધાનઃ પુરુષશ્ચિરં સ્વર્ગે મહીયતે ॥
કીર્તિઃ શરીરં નિર્દિષ્ટા મૃતસ્યાપિ શરીરિણઃ

કીર્તિયુક્તં ન જાનાતિ પરત્રેહ ચ માનવઃ ॥
કીર્તિયુક્તા ભવન્તીહ શ્રેયસો ભાજનં પરમ્

દિવં સ્પૃશતિ ભૂમિં ચ શબ્દઃ પુણ્યસ્ય કર્મણઃ ॥
યાવત્સ શબ્દો ભવતિ તાવત્પુરુષ ઉચ્યતે

તાવદેવ તથા લોકાન્સર્વકામદુઘોઽક્ષયાન્ ॥
પુરુષઃ સમુપાશ્નાતિ દિવિ ચેહ ચ શાશ્વતમ્

યસ્યાકીર્તિર્મનુષ્યસ્ય નરકં સ તુ ગચ્છતિ ॥
યાવલ્લોકેષુ ધર્મજ્ઞાસ્તસ્ય કીર્તિસ્તુ ગીયતે

તાવત્સમશ્નુતે સ્વર્ગે દેવભોગાનનુત્તમાન્ ॥
કીર્તિઃ પુણ્યા પુણ્યલોકે નૈવ પાપં પ્રયચ્છતિ ॥
કીર્ત્યમાના મનુષ્યસ્ય તસ્માત્પુણ્યં સમાચરેત્

યે કીર્તિયુક્તાઃ પુરુષપ્રધાનાસ્તે નાકપૃષ્ઠં સુચિરં પ્રયાન્તિ ॥
અકીર્તિયુક્તા નરકં વ્રજંતિ કીર્તિઃ પ્રધાના પુરુષસ્ય તસ્માત્

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે તૃતીય ખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે હંસગીતાસુ કીર્તિપ્રશંસાવર્ણનો નામ ષષ્ટ્યુત્તરદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ