વિષ્ણુધર્મોત્તરપુરાણમ્ · અધ્યાય 3.251.255

3.251
હંસ ઉવાચ ॥
અનૃતં વર્જયેન્નિત્યમનૃતં પાતકં પરમ્ ॥
અનૃતાદ્ધિ પરં નાસ્તિ દ્વારં નાશનમાત્મનઃ

સર્વે નિબદ્ધા વાચ્યાર્થા વાઙ્મૂલા વાગ્વિનિસ્સૃતાઃ॥
તસ્માન્ન સ્તેનયેદ્વાચં ય ઇચ્છેદ્ધિતમાત્મનઃ

અનૃતં ન ક્વચિદ્વાચ્યં તથા સાક્ષ્યે વિશેષતઃ ॥
અનૃતં હિ વદન્સાક્ષ્યે પિતૃભિઃ સહ મજ્જતિ

પઞ્ચ પશ્વનૃતે હન્તિ દશ હન્તિ ગવાનૃતે ॥
શતમશ્વાનૃતે હન્તિ સહસ્રં પુરુષાનૃતે

હન્તિ જાતાનજાતાઁશ્ચ હિરણ્યાર્થેઽનૃતં વદન્ ॥
સર્વં ભૂમ્યનૃતં હન્તિ માસ્મ ભૂમ્યનૃતં વદેત્

અપ્સુ ભૂમિવદિત્યાહુઃ સ્ત્રીણાં ભોગે ચ મૈથુને ॥
અબ્જેષુ ચૈવ રત્નેષુ સર્વેષ્વશ્મમયેષુ ચ

એતાન્દોષાનવેક્ષ્યૈવ સર્વાનનૃતભાષણે ॥
યથાશ્રુતં યથાદૃષ્ટં સર્વમેવાઞ્જસા વદેત્

નગ્નો મુણ્ડઃ કપાલી ચ ભિક્ષાર્થી ક્ષુત્પિપાસિતઃ ॥
અન્ધઃ શત્રુગૃહં ગચ્છેન્ન સાક્ષ્યમનૃતં વદેત્

સાક્ષ્યેઽનૃતં વદન્પાશૈર્બધ્યતે વારુણૈર્ભૃશમ્ ॥
નિવિશન્તે તમાજાતીસ્તસ્માત્સાક્ષ્યે વદેદૃતમ્

યન્મયા ગદિતં પાપં દ્વિજેન કૂટસાક્ષિણઃ ॥
તતોઽધિકમવાપ્નોનિ સદ્યો મિથ્યાઽભિશંસને

યથા ક્રોધાદ્ભયાલ્લોભાદજ્ઞાનાદ્વા દ્વિજોત્તમાઃ ॥
યોઽનૃતં ભાષતે સદ્ભ્યઃ સ યાતિ નરકં ધ્રુવમ્

અવાક્છિરાસ્તમસ્યન્ધે કિલ્બિષી નરકે પતેત્ ॥
યઃ પ્રશ્નં વિતથં બ્રૂયાત્પૃષ્ટઃ સદ્ધર્મનિશ્ચયે

અન્ધો મત્સ્યાનિવાશ્નાતિ નિરપેક્ષં સકણ્ટકાન્ ॥
યો ભાષતેઽર્થ વૈકલ્યમપ્રત્યક્ષં સભાઙ્ગતઃ

કૂટકર્મતુલામાને રસાનાં ભેદને તથા ॥
વિશ્વાસન્યાસહરણે રહસ્યસમભેદને

મૃતિં કલ્પયતે યશ્ચ મધુ માંસેન પાતકમ્ ॥
દ્વિજસ્ય સુરયા વાપિ લોભેન ચ વિશેષતઃ

ગોબ્રાહ્મણવધે વાપિ ગુરુપિતૃવધે તથા ॥
વયસ્યદારગમને ગુરુદારપ્રદર્શને

વ્યુત્પાદને ચ શસ્ત્રાણાં શસ્ત્રોત્સાદે તથૈવ ચ ॥
ભર્તૃપિણ્ડાપહરણે સંગ્રામાચ્ચ પલાયને

શરણાગતસંત્યાગે ગચ્છતશ્ચ દિવા સ્ત્રિયમ્ ॥
પ્રેષ્યાં ચ ગચ્છતઃ પાપં રાજદ્રોહે તથૈવ ચ

પઙ્ક્ત્યાં વિષમદાતુશ્ચ શ્રાદ્ધં મિત્રસ્ય યત્તથા ॥
શુલ્કેન દદતઃ કન્યાં કેશવિક્રયિકસ્ય ચ

વિપ્રસ્ય પાતકં યચ્ચ પ્રાણિનાં વિક્રયે ભવેત્ ॥
આમશ્રાદ્ધભુજઃ પાપમયાજ્યસ્ય ચ યાજને

મિથ્યા રાજ્યસ્ય કરણે પરદ્રવ્યાપહારિણઃ ॥
સર્વાણ્યેતાનિ પાપાનિ દ્વિજઃ સભ્યઃ સમાપ્નુયાત્

યદ્યન્યથા વદેત્તસ્માદ્ધર્મ્યં સભ્યઃ સદા વદેત્ ॥
એતદેવ તથા પાપં વિજ્ઞેયં કૂટસાક્ષિણામ્

કૂટકર્મા તુ નરકં પિતૃભિઃ સહ મજ્જતિ ॥
દશવર્ષસહસ્રાણિ દશવર્ષશતાનિ ચ

તતો દશગુણં કાલં સભ્યો મિથ્યાભિભાષિતા ॥
રાગદ્વેષપ્રવૃત્તસ્તુ વ્યવહારેઽપિ પાર્થિવઃ

તતો દશગુણં કાલં નરકે વસતિ ધ્રુવમ્ ॥
ઉક્તે વચસિ ધર્મ્યે તુ સદ્યઃ પાપાત્પ્રમુચ્યતે

રાજા નરકમાપ્નોતિ સત્યવાક્યં વિલંઘયન ॥
શૂદ્રવિટ્ક્ષત્રવિપ્રાણાં યત્રોક્તે પ્રાપ્નુયાદ્વધઃ

તત્ર વક્તવ્યમનૃતં તદ્ધિ સત્યાદ્વિશિષ્યતે ॥
વાગ્દૈવતૈશ્ચ ચરુભિર્યજનૈશ્ચ સરસ્વતીમ્ ।

કૂષ્માણ્ડૈર્વાપિ જુહુયાદ્ઘૃતમગ્નૌ યથાવિધિ ॥
ઉદુત્યૃચે વા વારુણ્યે ઋચા વાગ્દૈવતેન વા

અનૃતસ્ય વશસ્તસ્ય કુર્વાણો નિષ્કૃતિં પરામ્॥
બહવઃ સુખમેધન્તે યસ્મિન્વિપ્રા નિપાતિતે ॥
વાચ્યં તસ્ય વધે પ્રાપ્તે યથાભૂતમિતિ શ્રુતિઃ

ન નર્મયુક્તં વચનં હિનસ્તિ ન સ્ત્રીષુ વિપ્રા ન વિવાહકાલે ॥
પ્રાણાત્યયે સર્વધનાપહારે પઞ્ચાનૃતાન્યાહુરપાતકાનિ

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે તૃતીયખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે મુનીન્પ્રતિ હંસગીતાસ્વનૃતદોષવર્ણનો નામૈકપઞ્ચાશદુત્તરદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ

3.252
હંસ ઉવાચ ॥
સર્વેષામેવ પાપાનાં હિંસા પરમિહોચ્યતે ॥
હિંસા બલમસાધૂનાં હિંસા લોકદ્વયાપહા

અપિ કીટઃ પતઙ્ગો વા ન હન્તવ્યઃ કથઞ્ચન ॥
મહદ્દુઃખમવાપ્નોતિ પુરુષઃ પ્રાણિનાશનાત્

આતતાયિનમાયાન્તં પુરુષં યદિ વા પશુમ્ ॥
ઉપાયહીનસ્તં હત્વા ન તુ પાપેન બાધ્યતે

ગુરું વા બાલવૃદ્ધૌ વા માન્યં વાપ્યથ વા જનમ્ ॥
આતતાયિનમાયાન્તં હન્યાદેવાવિચારયન્

આતતાયિન માયાન્તમપિ વેદાન્તગં રણે ॥
જિઘાંસન્તં જિઘાંસીયાત્તેન પાપં ન વિદ્યતે

રણે પ્રહારાભિહતે શત્રૌ નૈવાસ્તિ પાતકમ્ ॥
જિત્વા ગૃહીતે નિહતે તસ્મિન્નેવાસ્તિ પાતકમ્

રણે જિતન્તુ યઃ શક્તઃ પશ્ચાત્પાતયતે નરઃ ॥
સ યાતિ નરકં ઘોરં બહૂન્યબ્દશતાનિ ચ

મુક્તશ્ચ નારકાદ્દુઃખાદ્બહૂન્યબ્દશતાનિ તુ ॥
આમગર્ભેષુ સિચ્યન્તે યે નરા નરઘાતકાઃ

યાવન્તિ પશુરોમાણિ તાવત્કૃત્વેહ મારણમ્ ॥
વૃથાપશુઘ્નઃ પ્રાપ્નોતિ પ્રેત્ય ચેહ ચ નિષ્કૃતિમ્

અપિ કીટં નરો હત્વા છિત્ત્વા તૃણમથાપિ વા ॥
નરકં યાતિ ધર્મજ્ઞાઃ પુરુષઃ સ્વેન કર્મણા

સ્ત્રીહિંસા ધનહિંસા ચ પ્રાણિહિંસા ચ દારુણા ॥
હિંસા ચ ત્રિવિધા પ્રોક્તા વર્જિતા પણ્ડિતૈર્નરૈઃ ॥

અહિંસકસ્તુ યત્નેન વર્જયેત્તુ પરસ્ત્રિયમ્ ॥
વિજનેઽપિ તથા ન્યસ્તં પરદ્રવ્યં પ્રયત્નતઃ

અતો વૈ નૈવ કર્તવ્યા પ્રાણિહિંસા ભયાવહા ॥
વિયોજ્ય પ્રાણિનં પ્રાણૈસ્તથૈકમપિ નિર્ઘૃણઃ

નરકાદ્ધિ વિનિર્મુક્તો ન કિઞ્ચિત્સુખમેધતે ॥
યાં રાત્રિમધિવિન્નાં સ્ત્રીં યાં ચૈવાક્ષપરાજિતામ્

યાં ચ રાજ્યચ્યુતો રાત્રિં યાં ચ સર્વસ્વવિચ્યુતઃ ॥
ઇષ્ટબન્ધુવિયુક્તશ્ચ યાં રાત્રિં દુઃખમશ્નુતે

વ્યવહારે જિતશ્ચૈવ યદ્ દુઃખં કૂટસાક્ષિભિઃ ॥
તત્સર્વં દુઃખમાપ્નોતિ હત્વૈકમપિ તુ દ્વિજાઃ

નાસ્તિ પાપતરં લોકે મનુષ્યા માંસભોજિનઃ॥
બહિર્માંસં તૃણાત્કાષ્ઠાદુપલાદ્વાપિ જાયતે

ઘોરાત્પ્રાણિવધાજ્જાતં પુરુષઃ પરિવર્જયેત્ ॥
યદિ ચેત્ખાદકો ન સ્યાન્ન ભવેદ્ઘાતકસ્તથા

એતસ્માત્કારણાન્નિન્દ્યો ઘાતકાદપિ ખાદકઃ ॥।
યાવતાં પ્રાણિનાં યેન માંસં ભુક્તં ભવેદિહ

તા એવ તે ન તાવત્યો ગન્તવ્યા યોનયો ધ્રુવમ્ ॥
યેષાન્તુ પ્રાણિનાં ભુક્તં તેન માંસં દ્વિજોત્તમાઃ

ભોક્તવ્યં તસ્ય તૈર્માંસં ધ્રુવં જન્મનિજન્મનિ ॥।
માંસભક્ષયિતાઽમુત્ર યસ્ય માંસમિહાદ્મ્યહમ્

એતન્માંસસ્ય માંસત્વં પ્રવદન્તિ મનીષિણઃ ॥
સમુત્પત્તિં ચ માંસસ્ય વધબન્ધૌ ચ દેહિનામ્ ॥

પ્રસમીક્ષ્ય નિવર્ત્યેત સર્વમાંસસ્ય ભક્ષણાત્ ॥
અનુમન્તા વિશસિતા નિહન્તા ક્રિયવિક્રયી

સંસ્કર્તા ચોપહર્તા ચ ખાદકાશ્ચ વિઘાતકાઃ ॥
સ્વમાંસં પરમાંસેન યો વર્ધયિતુમિચ્છતિ

ન પાપકૃત્તમો લોકે તસ્માદન્યો હિ વિદ્યતે ॥
અસંસ્કૃતાન્પશૂન્મન્ત્રૈર્નાદ્યાદ્વિપ્રઃ કથઞ્ચન

મન્ત્રૈસ્તુ સંસ્કૃતાનદ્યાચ્છાશ્વતં વિધિમાસ્થિતઃ ॥
યા વેદવિહિતા હિંસા ન સા હિંસા મતા યતઃ

ઓષધ્યઃ પશવો વૃક્ષાસ્તિર્યઞ્ચઃ પક્ષિણસ્તથા ॥
યજ્ઞાર્થં નિધનં પ્રાપ્તા પ્રાપ્નુવન્ત્યુચ્છ્રિતાઃ પુનઃ

મધુપર્કે ચ યજ્ઞે ચ પિતૃદૈવતકર્મણિ ॥
અત્રૈવ પશવો હિંસ્યા નાન્યત્રેતિ કદાચન

એષ્વર્થેષુ પશૂન્હન્તિ વદતત્ત્વાર્થવિદ્દ્વિજાઃ ॥
આત્માનં ચ પશૂઁશ્ચૈવ ગમયન્ત્યુત્તમાં ગતિમ્

યજ્ઞાર્થં પશવઃ સૃષ્ટાઃ પૂર્વમેવ સ્વયમ્ભુવા ॥
યજ્ઞાશ્ચ ભૂતૈઃ સર્વસ્ય તસ્માદ્યજ્ઞે વધોઽવધઃ

વૃથા તુ માંસં પુરુષઃ સમશ્નન્પ્રયાતિ વિપ્રા નરકં સુઘોરમ્ ॥
નિબર્હણં ગર્હિતમેવ જન્તોર્માંસશ્ચ તસ્માત્પરિવર્જનીયમ્

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે તૃતીયખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે હંસગીતાસુ હિંસાદોષવર્ણનો નામ દ્વિપઞ્ચાશદુત્તરદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ

3.253
ઋષય ઊચુઃ ॥
બ્રૂહ્યસ્માકં દ્વિજશ્રેષ્ઠ નરઃ પાપેન કર્મણા ॥
કિંકિમાપ્નોતિ ધર્મજ્ઞ વિહગેન્દ્ર મહામતે

॥ હંસ ઉવાચ ॥ ॥
પાપં કૃત્વા નરો વિપ્રા નરકં પ્રતિપદ્યતે ॥
નરકાચ્ચ વિનિર્મુક્તસ્તિર્યગ્યોનૌ તથા વ્રજેત્

શરીરજૈઃ કર્મદોષૈર્યાતિ સ્થાવરતાં નરઃ ॥
વાચિકૈઃ પક્ષિમૃગતાં માનસૈરન્ત્યજાતિતામ્

કર્મજા ગતયો નૄણામુત્તમાધમમધ્યમાઃ ॥
ત્રિવિધાસ્તુ વિનિર્દિષ્ટા દશલક્ષણલક્ષિતાઃ

પરદ્રવ્યેષ્વભિધ્યાનં મનસા દુષ્ટચિન્તનમ્ ॥
વિતથાભિનિવેશશ્ચ ત્રિવિધં કર્મ માનસમ્

પારુષ્યમનૃતં ચૈવ પૈશુન્યં ચૈવ સર્વશઃ ॥
અનિબદ્ધપ્રલાપશ્ચ વાઙ્મયં સ્યાચ્ચતુર્વિધમ્

અદત્તાનામુપાદાનં હિંસા ચૈવાવિધાનતઃ ॥
પરદારોપસેવા ચ શારીરં ત્રિવિધં સ્મૃતમ્

એકસ્મિન્નપ્યતો વિપ્રાઃ સેવતે દશલક્ષણમ્ ॥
અધર્માત્પ્રાપ્ય માનુષ્યં યદા ભવતિ દુઃખિતઃ

ઇહ દુશ્ચરિતૈઃ કેચિત્કેચિત્પૂર્વકૃતૈસ્તથા ॥
પ્રાપ્નુવન્તિ દુરાત્માનો નરા રૂપવિપર્યયમ્

બ્રહ્મહા ક્ષયરોગી સ્યાદ્દુશ્ચર્મા ગુરુતલ્પગઃ ॥
શ્યાવદન્તઃ સુરાપશ્ચ કુનખી કનકાપહઃ

વસ્ત્રાપહારકઃ શ્વિત્રી પઙ્ગુરશ્વાપહારકઃ ॥
પઙ્ગુરેવ તથા જ્ઞેયઃ સર્વયાનાપહારકઃ

અધશ્ચ જાયતે લોકે ગાં હૃત્વા માનવાધમઃ ॥
ધાન્યચૌરોઽતિરિક્તાઙ્ગો મૂકો વાગપહારકઃ

ગુરુસ્વામિ દ્વિજાન્ક્રોશન્વેદનિન્દાં તથૈવ ચ ॥
શ્રુત્વા ભવતિ દુર્બુદ્ધિર્બધિરો માનવાધમઃ

નિત્યામયાવી ભવતિ તથા ચાન્નાપહારકઃ ॥
વિયોજ્યૈકમપિ પ્રાણૈઃ પ્રાણિનં વ્યાધિતસ્તથા

વસ્ત્રભોજ્યાપહર્તારૌ તથા નગ્નબુભુક્ષિતૌ ॥
અગ્નિમાન્દ્યાભિભૂતશ્ચ તથા ભવતિ દુર્મતિઃ

જુહોતિ યો દ્વિજશ્રેષ્ઠા અસમિદ્ધે હુતાશને ॥
રત્નાપહારી ભવતિ તથા કુષ્ઠી નરાધમઃ

પિશુનઃ પૂતિનાસશ્ચ પૂતિવક્ત્રશ્ચ સૂચકઃ ॥
ષણ્ડશ્ચ જાયતે લોકે દારાતિક્રમકારકઃ

પરપુંસિ પ્રદાતા વા તસ્ય ભાર્યા તથા ભવેત્ ॥
કુષ્ઠી ભવતિ ધર્મજ્ઞાસ્ત્વપહૃત્ય તથા સ્ત્રિયમ્

લિઙ્ગવ્યાધિમવાપ્નોતિ વિયોનૌ મૈથુનં ગતઃ ॥
ગાં ચ ગત્વા દ્વિજશ્રેષ્ઠા લિઙ્ગનાશમવાપ્નુયાત્

પૂજ્યાવમન્તા ખલ્વાટો પૂજ્યતાડયિતા કુણિઃ ॥
માર્ગાર્હાય ચ યો માર્ગં ન પ્રયચ્છતિ દુર્મતિઃ

ખઞ્જો ભવતિ દુર્બુદ્ધિરાસનાર્હસ્ય ચાસનમ્ ॥
દુર્નામા સંયતો નિત્યં મત્સરી જાયતે શઠઃ

દીપહર્તા ભવત્યન્ધઃ કાણો નિર્વાપકો ભવેત્ ॥
દૈવદત્તેન જ્ઞાનેન કૃત્વા કર્મ સુદુર્મતિઃ ॥
જાયતે બુદ્બુદાક્ષો વા નેત્રરોગયુતોઽથવા

દૃષ્ટ્વા પરસ્ત્રિયં નગ્નાં નરો દુષ્ટેન ચક્ષુષા ॥
જાત્યન્ધતામવાપ્નોતિ પરલોકે ન સંશયઃ

વર્ણાધિકસ્ય જીવિત્વા વર્ણહીનેન કર્મણા ॥
તસ્યૈવ યોનિમાપ્નોતિ નાત્ર કાર્યા વિચારણા

તથૈવાધિકવર્ણસ્ય યદિ જીવતિ કર્મણા ॥
હીનવર્ણસ્તથા લોકે ભવત્યન્ધઃ સ દુર્મતિઃ

યસ્યાન્નેનોદરસ્થેન મૃત્યુમેતિ દ્વિજઃ ક્વચિત્ ॥
તસ્યૈવ યોનિમાપ્નોતિ સ્વકૃતેનાપિ કર્મણા

આમશ્રાદ્ધં તથા ભુક્ત્વા વિરૂપો જાયતે નરઃ ॥
વિરૂપ એવ ભવતિ તથાવિક્રેયવિક્રયાત્

વિનાપરાધેન તથા કૃત્વા પત્ન્યધિવેદનમ્ ॥
પરાજયમવાપ્નોતિ વ્યવહારે તથા રણે

મૂલકર્મ તથા કૃત્વા વશીકરણકારણાત્ ॥
દ્વેષ્યો ભવતિ લોકેઽસ્મિઞ્જગતો નાત્ર સંશયઃ

અવકીર્ણી ચ ભવતિ લિઙ્ગવ્યાધિસમન્વિતઃ ॥
પરિવેત્તા તથા લોકે સર્વવ્યાધિસમન્વિતઃ

અયાજ્યયાજકઃ પાપો જાયતે વર્ણસંકરઃ ॥
વેદવિક્રયકો મૂર્ખઃ કિતવશ્ચૈવ જાયતે

વિદ્યાનર્થશ્ચ ભવતિ તથાવિક્રેયવિક્રયી ॥
એકઃ સ્વાદ્વશનો લોકે જાયતે પરતર્ષકઃ

પરિવ્રાડ્ કામવૃત્તસ્તુ નિત્યં ભવતિ દુઃખિતઃ ॥
હિંસારતસ્તથાલ્પાયુર્યસ્તુ માંસાશનો નરઃ

નાસ્તિકસ્તુ દરિદ્રઃ સ્યાત્સર્વભોગવિવર્જિતઃ ॥
અતિમાનપ્રવૃત્તસ્તુ જાયતે કુત્સિતે કુલે

શ્વપાકપુક્કસાદીનાં કુત્સિતાનામચેતસામ્ ॥
કુલેષુ તેષુ જાયન્તે ગુરુવૃદ્ધાવચાયકાઃ

પરોદ્વેગરતિર્નિત્યં બહુબાધશ્ચ જાયતે ॥
પ્રકીર્ણમૈથુનો જન્તુઃ ક્લીબો ભવતિ વૈ દ્વિજાઃ

નરઃ પાપસમાચારો મૃત્યુમભ્યેતિ કુત્સિતમ્ ॥
શ્વભ્રે તુ મરણં લોકે વિષઃ સ્થાવરજઙ્ગમૈઃ

દંષ્ટ્રિભ્યશ્ચ નખિભ્યશ્ચ ચણ્ડાલાદ્બ્રાહ્મણાત્તથા॥
ગૃહાવપતનાચ્ચૈવ દ્રુમાશ્વપતિતૈસ્તથા

નૌભંગાદગ્નિદાહાચ્ચ તથોદ્બન્ધનકર્મણા ॥
ગોભ્યશ્ચ મરણં લોકે વિજ્ઞેયં પાપકર્મણઃ

એષામન્યતમં મૃત્યુમાસાદ્ય નરકં વ્રજેત્ ॥
નવાપિ તૈશ્ચ યુજ્યન્તે યે નરાઃ શુભકારિણઃ

તાડિતા તાડ્યતે લોકે બદ્ધા વૈ બધ્યતે તથા ॥
હન્તા વધમવાપ્નોતિ નાત્ર કાર્યા વિચારણા

યદ્યત્પરસ્યાચરતિ તત્તદસ્યોપજાયતે

પ્રાપ્નોતિ યાદૃશીં બાધાં યત્કર્મણિ કૃતે પરઃ ॥
તસ્યાપિ તાદૃશી બાધા જ્ઞેયા જન્મનિજન્મનિ

તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન પાપબાધાં વિવર્જયેત્ ॥
શ્રૂયતાં ધર્મસર્વસ્વં શ્રુત્વા ચાપ્યવધાર્યતામ્ ॥
આત્મનઃ પ્રતિકૂલાનિ પરેષાં ન સમાચરેત્

પરોપતાપક્રિયયા ન કાર્યં ધનાર્જનં દોષસમૂહકારિ ॥
પરોપતાપપ્રભવો હિ દોષઃ શક્યો ન હન્તું વિબુધાલયેઽપિ

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે તૃતીયખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે મુનીન્પ્રતિ હંસગીતાસુ પાપકર્મફલ નિરૂપણો નામ ત્રિપઞ્ચાશદુત્તરદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ

3.254
॥ હંસ ઉવાચ ॥ ॥
જ્ઞાનં સુખાવહં લોકે જ્ઞાનં ચક્ષુઃ પરં મતમ્ ॥
જ્ઞાનાદ્ધર્મમવાપ્નોતિ જ્ઞાનાદર્થં ચ માનવઃ

જ્ઞાનાત્કામમવાપ્નોતિ જ્ઞાનાન્મોક્ષં ચ ગચ્છતિ ॥
તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન જ્ઞાને યત્નં સમાચરેત્

જ્ઞાનેન સર્વમાપ્નોતિ યત્કિઞ્ચિન્મનસેચ્છતિ ॥
જ્ઞાનૈકહેતુશ્ચ તથા નિત્યં શાસ્ત્રાન્વવેક્ષણમ્

આચાર્યગુરુશુશ્રૂષા વૃદ્ધાનાં ચૈવ સેવનમ્ ॥
અનાલસ્યમકાર્પણ્યં દિવા નિદ્રાવિવર્જનમ્

જ્ઞાનમેષ પરો બન્ધુર્જ્ઞાનં માર્ગસ્ય દેશકમ્ ॥
સંસારબન્ધનક્લેશાઁસ્તથા જ્ઞાનેન મુઞ્ચતિ

।
જ્ઞાનેન પુરુષો વેત્તિ જ્ઞાનાદ્વૈરાગ્યમૃચ્છતિ ॥
જ્ઞાનેન તદવાપ્નોતિ યદ્ ગત્વા નાનુશોચતિ

એતદ્વિદિત્વા પુરુષેણ કાર્યં જ્ઞાને સદા યત્નમદીનસત્ત્વાઃ ॥
જ્ઞાનં સમાસાદ્ય મહાનુભાવા વિમુક્તદુઃખાઃ સુખિનો ભવન્તિ

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્મોત્તરે તૃતીયખણ્ડે માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે મુનીન્પ્રતિ હંસગીતાસુ જ્ઞાનવર્ણનો નામ ચતુષ્પઞ્ચાશદુત્તરદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ

3.255
॥ હંસ ઉવાચ ॥
ધર્મે યત્નઃ સદા કાર્યો ધર્મ એકઃ સુખાવહઃ ॥
ધર્મેણ પાલ્યતે સર્વં ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્

ધારણાદ્ધર્મમિત્યાહુર્ધર્મો ધારયતિ પ્રજાઃ ॥
ધર્મે સંસેવિતે કામાન્પ્રાપ્નોતિ મનસેપ્સિતાન્

ધર્મેણાર્થં તથા લોકે પ્રાપ્નોતિ મનસેપ્સિતમ્ ॥
મૃતં શરીરમુત્સૃજ્ય કાષ્ઠલોષ્ટસમં ક્ષિતૌ

વિમુખા બાન્ધવા યાન્તિ ધર્મસ્ત્વેકોનુગચ્છતિ ॥
એકસ્મિન્નપ્યતિક્રાન્તે દિને ધર્મવિવર્જિતે

દસ્યુભિર્મુષિતસ્યેવ યુક્તમાક્રન્દિતં ચિરમ્ ॥
બલાદેવ ચરેદ્ધર્મમનિત્યં જીવિતં યતઃ

નાસ્તિ ધર્મવિહીનસ્ય સુખમણ્વપિ વૈ દ્વિજાઃ ॥
ધર્મેણ દેવૈર્દેવત્વમૃષિત્વમૃષિભિસ્તથા

પ્રાપ્તં ધર્મેણ સકલં બ્રહ્મણા ચ કૃતં જગત્ ॥
યેન સર્વમિદં સૃષ્ટં સ વૈ ધર્મે હરિઃ સ્થિતઃ

કૃતસ્ય ધર્મસ્ય ન ચાસ્તિ નાશસ્તસ્માત્તુ ધર્મઃ પુરુષેણ કાર્યઃ॥
ધર્મે કૃતે નાસ્તિ ભયં નરાણાં લોકેપરે ચેહ તથા દ્વિજેન્દ્રાઃ

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુધર્માત્તરે તૃ૦ ખ૦ માર્કણ્ડેયવજ્રસંવાદે મુનીન્પ્રતિ હંસગીતાસુ ધર્મપ્રશંસાવર્ણનો નામ પઞ્ચપઞ્ચાશદુત્તરદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ